Công tác xã hội trong bệnh viện: Điểm tựa của người bệnh

LTS: Từ năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 25-3 hàng năm là Ngày Công tác xã hội Việt Nam, như một hình thức vinh danh những người tham gia một công việc thầm lặng, nhưng vô cùng cần thiết trong xã hội.

Những người làm nghề công tác xã hội góp mặt ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong bài viết này, chúng tôi ghi nhận đóng góp của những người làm công tác xã hội trong các bệnh viện. Họ là những mắt xích để hỗ trợ chăm sóc bệnh nhân một cách toàn diện.

Bà Nguyễn Thị Thoan (53 tuổi, ngụ TP.HCM) đang chạy thận tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, đến nay đã hơn 10 năm. Bà cho biết từng sốc khi phát hiện suy thận, trong khi bề ngoài vẫn sinh hoạt bình thường nên gia đình khó tin bệnh nghiêm trọng.

Bà Nguyễn Thị Thoan (bìa trái) được tổ chức sinh nhật ngay tại bệnh viện. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Điểm tựa trên hành trình chữa bệnh

Việc chạy thận định kỳ 3 lần mỗi tuần khiến cuộc sống bà đảo lộn, ảnh hưởng lớn đến công việc và thu nhập, nhiều lúc phải vay mượn để duy trì điều trị. Những ngày đầu, bà suy sụp, sụt cân nghiêm trọng.

“Cuộc sống của bệnh nhân chạy thận gặp nhiều khó khăn, chi phí điều trị cũng là gánh nặng kéo dài đối với gia đình tôi. May mắn trong hành trình đó, sự hỗ trợ từ bệnh viện và phòng công tác xã hội như là điểm tựa quan trọng đối với tôi. Nhờ sự động viên của nhân viên y tế, tôi dần lấy lại tinh thần, học cách thích nghi.

Phòng Công tác xã hội tổ chức lớp vẽ định kỳ cho bệnh nhi. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Các bạn phòng Công tác xã hội của bệnh viện hỗ trợ bệnh nhân rất chu đáo, tôi hay được tặng quà vào dịp lễ Tết, còn được tổ chức sinh nhật, được kết nối mạnh thường quân hỗ trợ phần nào khó khăn. Tôi biết ơn nhiều lắm” – bà Thoan nói.

Ngoài ra, bà Thoan chia sẻ đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng không chỉ chăm sóc chuyên môn mà còn thấu hiểu hoàn cảnh từng bệnh nhân, từ đó có những hỗ trợ phù hợp, góp phần ổn định tinh thần cho người bệnh.

Bệnh nhân ung thư vui vẻ tham gia chương trình Đồng hành cùng chiến binh K. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Bà Bùi Thị Thuyền (55 tuổi, quê Đắk Lắk) đang điều trị ung thư buồng trứng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Hành trình chống chọi bệnh tật của bà đã kéo dài gần 5 năm với nhiều đợt hóa trị và phẫu thuật.

Bà Thuyền phát hiện bệnh ở giai đoạn 4 khi khối u đã di căn. Sau 12 đợt hóa trị và phẫu thuật, bệnh vẫn diễn tiến nên bà phải điều trị định kỳ. Trước đây, cứ ba tuần bà vào viện một lần, nay sức khỏe yếu nên bác sĩ chỉ định hóa trị hàng tuần.

Có lúc rất mệt nhưng ngày nào bà Thuyền cũng tự nhủ phải cố gắng. Mình còn gia đình, chồng và ba người con luôn động viên nên không được bỏ cuộc. Để có chi phí chữa bệnh, gia đình bà phải bán bớt tài sản, kết hợp sự hỗ trợ từ bảo hiểm và các chính sách trợ giúp tại địa phương.

Bệnh nhân ung thư ca hát tại chương trình Đồng hành cùng chiến binh K. Ảnh: BVCC

Tham gia chương trình Đồng hành cùng chiến binh K do phòng Công tác xã hội Bệnh viện Chợ Rẫy tổ chức định kỳ, bà Thuyền xúc động nói: “Tôi thấy chương trình rất ý nghĩa. Vừa được nghe nhạc, tập yoga, vừa được tặng quà, lì xì và ăn bữa cơm nghĩa tình. Cảm giác như mình được tiếp thêm tinh thần, vững vàng hơn”.

Bà chia sẻ những hoạt động ấm áp này giúp bệnh nhân nhẹ lòng hơn. “Ở bệnh viện mà tôi thấy thoải mái, vui lắm. Dù phía trước vẫn còn ca phẫu thuật, tôi sẽ cố gắng điều trị với hy vọng sớm vượt qua bệnh tật”.

Mắt xích quan trọng trong chăm sóc toàn diện

ThS Lê Minh Hiển, Trưởng phòng Công tác xã hội Bệnh viện Chợ Rẫy, nhận định công tác xã hội là mắt xích quan trọng trong chuỗi điều trị và chăm sóc người bệnh tại bệnh viện, đồng hành từ khi người bệnh và thân nhân đến khám cho đến suốt quá trình điều trị, hỗ trợ cả về tinh thần lẫn nhu cầu thiết thực.

ThS Lê Minh Hiển, Trưởng phòng Công tác xã hội Bệnh viện Chợ Rẫy. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Thời gian qua, tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhiều hoạt động ý nghĩa đã được triển khai như đồng hành cùng bệnh nhân ung thư, tổ chức bếp ăn 0 đồng, hỗ trợ chỗ nghỉ cho thân nhân… với mục tiêu không để người bệnh bị bỏ lại phía sau. Các chương trình đều được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế thông qua việc lắng nghe ý kiến người bệnh.

Theo ThS Hiển, lãnh đạo bệnh viện đặc biệt quan tâm bệnh nhân ung thư, với quan điểm người bệnh hóa trị cần được chăm sóc tốt nhất. Từ đó, chương trình xe bánh, sữa phục vụ bệnh nhân được duy trì từ năm 2021 đến nay.

Ngoài ra, từ năm 2025, bệnh viện triển khai hỗ trợ sử dụng bảo hiểm y tế gắn với căn cước công dân cho cả người bệnh và thân nhân, đồng thời chia sẻ mô hình này đến nhiều bệnh viện khác và các địa phương, góp phần giảm chi phí và hạn chế chuyển tuyến.

ThS Lê Minh Hiển, Trưởng phòng Công tác xã hội Bệnh viện Chợ Rẫy, trao quà cho bệnh nhân. Ảnh: BVCC

Trong hoạt động hiến – ghép tạng, công tác xã hội đóng vai trò đồng hành với gia đình người hiến, hỗ trợ phù hợp về tâm lý, hoàn cảnh và tổ chức các hoạt động tri ân, lan tỏa giá trị nhân ái.

“Dù nguồn lực còn hạn chế, đơn vị vẫn nỗ lực duy trì hoạt động. Thời gian tới, công tác xã hội sẽ được mở rộng, đa dạng chương trình và đẩy mạnh chuyển đổi số, phối hợp chăm sóc giảm nhẹ nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ người bệnh” – ThS Hiển chia sẻ.

ThS Hoàng Thị Bích Hạnh, Phó trưởng phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết công tác xã hội là bộ phận còn mới nhưng giữ vai trò quan trọng trong chăm sóc toàn diện người bệnh. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những cách hiểu chưa đúng khi cho rằng đây là lĩnh vực “vạn năng” hoặc chỉ dừng ở vận động tài trợ.

ThS Hoàng Thị Bích Hạnh, Phó trưởng phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhân dân Gia Định, tham gia lớp vẽ cùng bệnh nhi. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

Công tác xã hội cần được chuyên nghiệp hóa, với nhân viên đóng vai trò cầu nối, đồng hành cùng người bệnh. Mục tiêu không chỉ hỗ trợ viện phí mà còn nâng cao nhận thức, cải thiện sức khỏe, hạn chế tái nhập viện và hướng đến tái hòa nhập cộng đồng.

Theo ThS Hạnh, khó khăn lớn trong hoạt động công tác xã hội hiện nay là nhân sự còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều việc. Để phát triển đúng nghĩa, cần xây dựng mô hình công tác xã hội lâm sàng tại từng khoa, phù hợp với đặc thù từng nhóm bệnh. Nếu chỉ tập trung tại phòng công tác xã hội sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu người bệnh.

Bệnh nhân được cắt tóc ngay tại bệnh viện. Ảnh: THẢO PHƯƠNG

“Dù vậy, đơn vị đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, năm qua vận động hơn 3 tỉ đồng hỗ trợ viện phí và duy trì chương trình mua bảo hiểm y tế cho người bệnh khó khăn. Các hoạt động truyền thông, câu lạc bộ bệnh nhân, kết nối người yếu thế với cơ sở bảo trợ cũng được đẩy mạnh.

Bên cạnh điều trị thể chất, chăm sóc tinh thần được chú trọng qua nhiều hoạt động cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng là giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường, hòa nhập cộng đồng bền vững” – ThS Hạnh nói.

BS CKII PHẠM THANH VIỆT, Phó Giám đốc phụ trách điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy:

Lực lượng “điều trị tinh thần” cho người bệnh

Y học hiện đại hướng tới chăm sóc toàn diện, trong đó yếu tố tinh thần và hoàn cảnh xã hội có ảnh hưởng lớn đến quá trình hồi phục của người bệnh. Nếu chỉ tập trung điều trị thể chất là cách tiếp cận “rất hẹp”.

Tâm lý người bệnh chịu tác động từ bệnh lý, gia đình và các yếu tố xã hội. Nếu không được quan tâm đúng mức, việc điều trị có thể kém hiệu quả, khiến thời gian hồi phục kéo dài. Vì vậy, công tác xã hội trong bệnh viện đóng vai trò như lực lượng “điều trị tinh thần”, đồng hành cùng bác sĩ và điều dưỡng trong suốt quá trình chăm sóc người bệnh.

Công tác xã hội cần tránh các biểu hiện tiêu cực như ban ơn, thờ ơ hay thiếu trách nhiệm. Mục tiêu là không để bất kỳ người bệnh hay thân nhân nào cảm thấy cô đơn, lạc lõng khi đến bệnh viện.

Để làm tốt vai trò này, yếu tố cốt lõi là tinh thần vì cộng đồng. Trong bối cảnh xã hội thay đổi, công tác xã hội cần liên tục đổi mới, song điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng hướng đến người bệnh.

TS.BS VÕ HỒNG MINH CÔNG, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định:

Giúp bệnh nhân vượt qua nỗi đau bệnh tật

Trong suốt quá trình hoạt động, phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhân dân Gia định đã triển khai nhiều chương trình thiết thực nhằm hỗ trợ người bệnh cả về tinh thần lẫn chi phí điều trị và đời sống.

THẢO PHƯƠNG