COP31: Từ cam kết đến hành động trong ứng phó biến đổi khí hậu

Những vấn đề nổi bật

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan đang diễn biến nghiêm trọng, an ninh năng lượng toàn cầu đối mặt với nhiều rủi ro và mục tiêu duy trì mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở 1,5 độ C ngày càng khó đạt được. Một trong những vấn đề nổi bật tại COP31 hiện nay, là đề xuất của nước chủ nhà Thổ Nhĩ Kỳ nâng tỷ trọng điện trong tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu lên 35% vào năm 2035, so với mức 20% hiện nay.

Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu (COP31) đang diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: TTXVN

Các nước ủng hộ cho rằng đẩy mạnh điện khí hóa sẽ giúp mở rộng sử dụng xe điện, thiết bị sưởi và các công nghệ chạy bằng điện, đồng thời giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Một số nước và nhà đàm phán EU muốn gắn mục tiêu điện khí hóa với việc mở rộng năng lượng tái tạo và giảm phát thải, thay vì chỉ tăng tỷ lệ sử dụng điện. Tuy nhiên, đề xuất hiện đang gây tranh luận do chưa quy định rõ nguồn điện phải đến từ năng lượng sạch.

Ngoài ra, vấn đề tài chính khí hậu tiếp tục là nội dung đang được thảo luận. Ưu tiên cần là phải bảo đảm nguồn vốn đã cam kết đến được đúng các quốc gia và cộng đồng cần hỗ trợ, đặc biệt là những nước dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu.

Theo Báo cáo Khoảng cách Thích ứng của Liên Hợp Quốc, các quốc gia đang phát triển sẽ cần khoảng 305 tỉ USD mỗi năm từ nay đến năm 2035, để ứng phó với khủng hoảng biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Hiện các nước phát triển trở thành nhóm quốc gia thải ra số lượng lớn khí thải nhà kính toàn cầu.

Vì vậy, trong thỏa thuận về khí hậu của Liên Hợp Quốc, các quốc gia phát triển phải có nghĩa vụ hỗ trợ tài chính giúp những nước đang phát triển thích ứng với tác động của tình trạng biến đổi khí hậu và chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn.

Trên tinh thần đó, COP31 năm nay đang tập trung thảo luận các biện pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tăng cường chuyển dịch sang năng lượng sạch và hỗ trợ tài chính cho những quốc gia đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ hiện tượng biến đổi khí hậu. Giờ đây, bài toán đối phó với vấn đề này tại COP31 sẽ là thúc đẩy lộ trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch và đặt mục tiêu phải thúc đẩy khả năng thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và thực thi.

Bức tranh khí hậu khắc nghiệt

Ngay trong báo cáo mới nhất từ Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), năm 2026 có thể nằm trong nhóm 4 năm nóng nhất từng được ghi nhận. Thống kê cho thấy trong suốt 9 tháng vừa qua, nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,47 độ C so với mức trung bình thời kỳ tiền công nghiệp. Hiện tượng El Nino đã đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng cao, tăng cường quá trình nóng lên của đại dương và gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán, cháy rừng và mưa lũ đã diễn ra tại nhiều quốc gia.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo cũng cảnh báo trong 4 năm gần đây, tính cả năm 2026 là những năm nóng nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc cách đây 177 năm. Nhiệt độ đại dương cũng liên tục lập kỷ lục trong 10 năm qua.

Các đợt nắng nóng khốc liệt tại châu Âu mùa hè vừa qua đã khiến hơn 50.000 người thiệt mạng. Ở châu Á, người dân tại nhiều quốc gia khác cũng chật vật ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan, gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp, sinh kế và làm gia tăng nguy cơ nghèo đói. Khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc xảy ra các trận sạt lở đất đá và băng quy mô lớn, khiến hơn 1.300 người thiệt mạng.

Trong khi đó, nhiệt độ trung bình trong 10 tháng đầu năm nay tại Hàn Quốc đạt 15,5 độ C, cao thứ hai trong cùng kỳ, chỉ sau năm 2024 (16,2 độ C). Hệ thống băng trên Trái Đất cũng tiếp tục suy giảm số lượng lớn. Diện tích băng biển Nam Cực trong năm nay đạt mức cực đại theo năm thấp thứ ba từng ghi nhận.

Bắc Cực cũng ghi nhận mức cực đại thuộc nhóm thấp nhất lịch sử. Các sông băng trên toàn cầu mất hơn 400 tỉ tấn khối lượng và là năm thứ tư liên tiếp mà 19 khu vực có sông băng trên thế giới đều ghi nhận tình trạng mất băng.

Trong bối cảnh những thách thức gia tăng, COP31 đang họp tại Thổ Nhĩ Kỳ sẽ thúc đẩy hành động chuyển dịch sang năng lượng sạch và hỗ trợ tài chính cho những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu. Dù kết quả chính thức vẫn chưa được công bố nhưng thế giới đang hướng về COP31 với kỳ vọng tạo ra những bước ngoặt quan trọng trong hợp tác toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Giới quan sát nhấn mạnh thành công của COP31 năm nay không chỉ được đánh giá qua những tuyên bố hay cam kết mới, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa các cam kết đó thành những kế hoạch hành động cụ thể, đi kèm với nguồn lực tài chính bảo đảm và lộ trình triển khai rõ ràng, khả thi.