Cú sốc dầu mỏ tại eo biển Hormuz có thể sớm lan sang phương Tây

Các cảnh báo

Tàu chở dầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters/TTXVN

Theo trang bloomberg.com ngày 29/3, các nhà giao dịch dầu khí, lãnh đạo doanh nghiệp, môi giới, đơn vị vận chuyển và cố vấn đều nhấn mạnh rằng thế giới vẫn chưa hiểu rõ được mức độ nghiêm trọng của tình hình. Nhiều người so sánh với cú sốc dầu mỏ thập niên 1970, cảnh báo việc đóng cửa eo biển Hormuz đang đe dọa gây ra một cuộc khủng hoảng còn lớn hơn. Họ cho biết tình trạng thiếu nhiên liệu tại châu Á sẽ sớm lan sang phương Tây. Tại châu Âu, có khả năng giá dầu tăng mạnh và có nguy cơ thiếu dầu diesel trong những tuần tới.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng, thế giới sẽ phải giảm đáng kể tiêu thụ dầu và khí đốt, nhưng trước đó, giá sẽ tăng lên mức buộc người tiêu dùng và doanh nghiệp phải giảm mạnh hoạt động đi lại và chi tiêu. Nhu cầu đã bắt đầu giảm và một số quốc gia châu Á đang tích trữ và phân phối nhiên liệu theo định mức. Quan chức chính phủ Mỹ và các nhà phân tích Phố Wall bắt đầu tính đến khả năng giá dầu có thể tăng lên mức chưa từng có là 200 USD/thùng.

Tổng giám đốc điều hành tập đoàn TotalEnergies, ông Patrick Pouyanne, phát biểu tại hội nghị CERAWeek ở Houston: “Nếu cuộc khủng hoảng này kéo dài hơn ba hoặc bốn tháng, nó sẽ trở thành vấn đề mang tính hệ thống đối với thế giới. Không thể có trường hợp 20% lượng dầu thô xuất khẩu toàn cầu bị mắc kẹt ở vùng Vịnh và 20% công suất LNG bị đình trệ mà không gây ra hậu quả”.

Một phép tính đơn giản cho thấy việc đóng cửa eo biển Hormuz đang làm giảm khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày trong dòng chảy toàn cầu, sau khi đã tính đến các biện pháp bù đắp hiện tại. So với mức nhu cầu trước chiến sự, thế giới thiếu khoảng 9 triệu thùng/ngày. Con số này lớn hơn tổng tiêu thụ dầu của Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Italy cộng lại. Nhu cầu giảm, đặc biệt tại châu Á, đang góp phần thu hẹp khoảng cách này.

Tuy nhiên, về phía nguồn cung, tình hình có thể khó cải thiện hơn nữa. Động thái giải phóng kho dự trữ khẩn cấp quy mô lớn và Mỹ nới lỏng trừng phạt dầu Nga và Iran chỉ mang tính tạm thời. Khi không áp dụng được các biện pháp này nữa, chưa rõ Tổng thống Donald Trump còn công cụ nào để ngăn giá dầu toàn cầu tăng mạnh trong ngắn hạn ngoài việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Iran hiện cho phép một số tàu nước ngoài đi qua, nhưng số lượng này chưa đủ tạo khác biệt đáng kể.

Tình hình còn nghiêm trọng hơn đối với khí tự nhiên hóa lỏng. Eo biển Hormuz thường là nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung toàn cầu và các chuyến hàng cuối cùng từ Trung Đông đang sắp đến nơi. Không giống dầu mỏ, khí đốt không có tuyến vận chuyển thay thế và có rất ít kho dự trữ chiến lược để bù đắp thiếu hụt.

Mỹ là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới và thị trường khí đốt nội địa của nước này tương đối ít bị ảnh hưởng nhờ sản lượng lớn.

Không chỉ nhiên liệu, dầu mỏ còn được dùng để sản xuất nhựa - vật liệu có mặt trong hầu hết mọi sản phẩm.

Các nhà cung cấp chủ chốt ở vùng Vịnh đã giảm sản lượng khi kho chứa trong khu vực đầy lên. Eo biển Hormuz đóng càng lâu, nguy cơ các cơ sở sản xuất năng lượng quan trọng bị hư hại trong xung đột càng lớn, kéo theo tác động kéo dài hơn đối với nguồn cung. Một phần của nhà máy LNG lớn nhất thế giới đã bị thiệt hại do tên lửa và chủ sở hữu QatarEnergy cảnh báo có thể mất tới 5 năm để sửa chữa.

Tác động với kinh tế toàn cầu

Đối với kinh tế toàn cầu, cú sốc từ cuộc chiến Iran đã bắt đầu gây tác động. Theo công cụ theo dõi giá của Bloomberg Economics, chỉ số giá tiêu dùng của Mỹ trong tháng 3 ở mức 3,4% so với cùng kỳ năm 2025, tăng đáng kể so với 2,4% trong tháng 2, chủ yếu do giá nhiên liệu tăng.

Ở mức giá dầu khoảng 110 USD/thùng, mô hình của Bloomberg Economics dự báo lạm phát tăng đáng kể nhưng vẫn có thể kiểm soát, trong khi tăng trưởng bị ảnh hưởng. Tại khu vực đồng euro, lạm phát tăng khoảng 1 điểm phần trăm và GDP giảm khoảng 0,6%.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng sang quý II, nguy cơ là giá dầu sẽ tăng mạnh hơn nữa. Ở mức 170 USD/thùng, tác động đối với lạm phát và tăng trưởng gần như tăng gấp đôi, tạo ra cú sốc đình lạm có thể ảnh hưởng đến chính sách của các ngân hàng trung ương và kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.

Hiện tại, giá dầu vẫn chưa đạt mức hoảng loạn. Đóng cửa phiên giao dịch tuần trước, giá dầu theo hợp đồng tương lai ở mức trên 112 USD/thùng, tăng 55% kể từ khi chiến sự bắt đầu nhưng vẫn thấp hơn mức đỉnh 147,5 USD năm 2008. Giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu tăng 70% kể từ khi xung đột nổ ra nhưng vẫn chưa chạm mức đỉnh của cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Một phần nguyên nhân là các nhà giao dịch cho rằng Tổng thống Donald Trump có thể chấm dứt xung đột trước khi chi phí kinh tế trở nên quá lớn.

Tác động đối với nguồn cung phần nào được giảm bớt khi Saudi Arabia và UAE nhanh chóng chuyển hướng vận chuyển dầu qua các đường ống tránh eo Hormuz, trong khi Mỹ và các chính phủ khác công bố giải phóng lượng dầu dự trữ kỷ lục để hạ nhiệt giá.

Các bể chứa dầu tại kho dự trữ ở Carson, California, Mỹ. Ảnh: nation.africa/TTXVN

Chưa rõ toàn bộ lượng dầu dự trữ đó được đưa ra thị trường nhanh đến mức nào. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết động thái xả dầu phối hợp do Cơ quan Năng lượng Quốc tế điều phối có thể đạt mức 3 triệu thùng/ngày. Trung Quốc cũng có lượng dự trữ dầu đáng kể có thể sử dụng để giảm tác động thiếu hụt nguồn cung.

Mỹ còn tạm thời dỡ bỏ trừng phạt dầu Nga và Iran đang bị mắc kẹt trên biển, giúp lượng dầu này tiếp cận được nhiều người mua hơn.

Tuy nhiên, các biện pháp này chưa đủ để xoa dịu lo ngại của các quốc gia tiêu thụ lớn. Nhật Bản đã đề nghị Cơ quan Năng lượng Quốc tế xem xét giải phóng thêm dự trữ nếu cần.

Theo một nguồn tin am hiểu, tại cuộc họp gần đây của lực lượng đặc nhiệm năng lượng Liên minh châu Âu, các bên cũng đã bàn về việc có nên tiếp tục xả thêm dầu dự trữ hay không. Tuy nhiên, một số quốc gia cho rằng biện pháp này chỉ nên áp dụng khi xảy ra gián đoạn nguồn cung thực tế, thay vì dùng để kiểm soát giá. Ngoài ra, hiện vẫn chưa rõ việc xả thêm dự trữ có thực sự làm tăng lượng dầu trên thị trường hay chỉ khiến quá trình xả kéo dài hơn.

Giám đốc điều hành Viện Dầu khí Mỹ Mike Sommers cho biết, khi hoạt động xả dầu dự trữ kỷ lục đã được triển khai sau một tháng xảy ra khủng hoảng, hiện chưa rõ Mỹ còn có thể làm gì thêm để bảo vệ người tiêu dùng trước các cú sốc giá. Ông nói trong một cuộc phỏng vấn: “Các công cụ ứng phó lúc này gần như đã cạn”.

Trong khi giá dầu thô kỳ hạn vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh, nhưng giá các sản phẩm nhiên liệu tinh chế như dầu diesel và nhiên liệu máy bay đã tăng vọt trong những tuần gần đây, có thời điểm vượt 200 USD và bắt đầu xuất hiện dấu hiệu nhu cầu suy giảm tại các thị trường châu Á, vốn phụ thuộc lớn vào dầu thô và khí dầu mỏ hóa lỏng được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Các biện pháp đối phó

Pakistan kêu gọi người hâm mộ cricket xem trận đấu tại nhà để tiết kiệm nhiên liệu. Thái Lan ghi nhận tình trạng thiếu hụt, trong khi hàng trăm trạm xăng tại Australia thiếu nhiên liệu và các hãng vận tải đã hủy chuyến bay. Một số quốc gia châu Á đang hạn chế xuất khẩu. Hàn Quốc đã áp dụng hạn chế xuất khẩu naphtha trong 5 tháng.

Nhu cầu tại châu Á đã giảm gần 2 triệu thùng/ngày trong tháng này, chủ yếu ở lĩnh vực hóa dầu, đồng thời giảm ở xăng, nhiên liệu máy bay và dầu diesel.

Tại Singapore, giá nhiên liệu hàng hải tăng cao đến mức người mua chỉ dám mua đúng nhu cầu tối thiểu, trong khi người bán cũng không muốn bán ra khối lượng lớn vì lo ngại tình trạng khan hiếm kéo dài và không đủ nguồn để thực hiện các hợp đồng đã cam kết trước.

Khi khủng hoảng lan rộng, một số khu vực ở châu Phi đã bị gián đoạn nguồn cung và các chính phủ đang triển khai biện pháp giảm tiêu thụ.

Giới phân tích cảnh báo châu Âu có thể xảy ra tình trạng khan hiếm, đặc biệt là dầu diesel (nhiên liệu thiết yếu của nền kinh tế toàn cầu) nếu eo biển Hormuz không được mở lại trong vài tuần tới. Áp lực tương tự cũng có thể xuất hiện tại Mỹ Latinh.

Giá xăng dầu được niêm yết tại trạm xăng ở London (Anh) ngày 26/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng sang tháng thứ hai, thị trường năng lượng toàn cầu có thể nhanh chóng chuyển thành cuộc cạnh tranh giành nguồn cung, đẩy giá lên cao và mang lại lợi thế cho các nước có khả năng trả giá cao hơn.

Một số nguồn tin trong ngành cho biết họ nhận thấy dấu hiệu Mỹ có thể tăng mạnh xuất khẩu dầu sang châu Á trong tháng 4, khi các nhà máy lọc dầu tìm kiếm nguồn cung thay thế cho dầu từ Trung Đông.

Tại Mỹ Latinh, một nhà giao dịch dầu cấp cao cho biết đang nhận được cuộc gọi từ những khách hàng mà trước đây họ theo đuổi nhiều năm không thành, nay lại đang rất cần mua và sẵn sàng chốt giao dịch mà hầu như không cần đàm phán.

Thông thường, khi thế giới đối mặt với cú sốc nguồn cung dầu, thị trường sẽ trông cậy vào Saudi Arabia (quốc gia được xem là lãnh đạo trên thực tế của nhóm OPEC+ và là nước duy nhất còn công suất sản xuất dự phòng đáng kể).

Tuy nhiên, khi xuất khẩu của nước này bị hạn chế do eo biển Hormuz đóng cửa, khả năng tăng sản lượng cũng không mang lại nhiều tác dụng.

Dù giá cao có thể thúc đẩy sản lượng tăng nhẹ ở một số khu vực như Mỹ, nhưng mức tăng này không đủ để bù đắp lượng thiếu hụt từ Hormuz.

Hiện nay, các nhà giao dịch, nhà phân tích và chuyên gia kinh tế đều dự báo nhu cầu nhiên liệu hóa thạch toàn cầu và theo đó là hoạt động kinh tế sẽ phải giảm đáng kể để phù hợp với nguồn cung suy giảm nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng.

Tác động không chỉ giới hạn ở nhiên liệu. Hóa dầu được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ bao bì thực phẩm đến quần áo polyester. Các nhà sản xuất đã cảnh báo rằng xung đột kéo dài sẽ khiến giá cả tăng rõ rệt.

Nông dân và các chính phủ cũng đang gấp rút đảm bảo nguồn cung phân bón quan trọng trước mùa gieo trồng, trong bối cảnh giá tăng và nguồn cung bị siết chặt.

Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, dòng chảy năng lượng cũng sẽ mất nhiều tháng để trở lại bình thường, kể cả với những nhà sản xuất không bị thiệt hại trong chiến sự.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc