Cử tri cần 'lọc' lời hứa trong chương trình hành động

Cam kết phải đúng chức năng của đại biểu

Ngày 15/3 tới đây, cả nước sẽ bước vào ngày hội lớn của toàn dân, bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Chia sẻ tại tọa đàm với chủ đề “Từ ‘lời cam kết’ đến nghị trường”, dưới góc nhìn của một đại biểu Quốc hội, ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng cử tri cần tập trung vào những yếu tố cốt lõi trong chương trình hành động của ứng cử viên. Từ đó có thể phân biệt giữa những lời hứa mang tính “khuôn mẫu” với các giải pháp thực sự hướng tới giải quyết các vấn đề dân sinh.

Ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo ông Nguyễn Quang Huân, để nhận diện các cam kết thực chất, trước hết cử tri cần hiểu rõ chức năng và nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội, đồng thời phân biệt với vai trò của các cơ quan hành pháp và tư pháp.

Trong hệ thống chính trị Việt Nam, các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp được phân công, phối hợp trong sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, nhưng mỗi cơ quan có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn riêng. Vì vậy, khi xem xét chương trình hành động của ứng cử viên, cử tri cần lưu ý liệu các cam kết đó có phù hợp với chức năng của đại biểu Quốc hội hay không.

“Có những cam kết thuộc thẩm quyền của cơ quan hành pháp hoặc tư pháp. Nếu đại biểu Quốc hội đưa ra như một lời hứa trực tiếp thực hiện thì đó là điều không phù hợp với chức năng của mình. Đại biểu Quốc hội không phải là người trực tiếp điều hành chính sách hay giải quyết công việc hành chính, mà chủ yếu đóng vai trò phản ánh kiến nghị của cử tri tới các cơ quan có thẩm quyền và theo dõi, giám sát việc giải quyết”, ông nói.

Theo ông, cử tri có thể đối chiếu chương trình hành động của ứng cử viên với ba nhiệm vụ trọng tâm của Quốc hội là lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Những cam kết gắn với ba nhiệm vụ này thường có tính thực chất và sát với vai trò của đại biểu.

Bên cạnh đó, sự phù hợp giữa lĩnh vực chuyên môn của ứng cử viên với nội dung cam kết cũng là yếu tố quan trọng. Nếu một ứng cử viên có chuyên môn về hạ tầng nhưng lại đưa ra quá nhiều cam kết liên quan đến phát triển nông nghiệp – lĩnh vực vượt ra ngoài kinh nghiệm của mình – thì tính khả thi của các cam kết đó cần được cân nhắc.

Theo ông Nguyễn Quang Huân, chương trình hành động chính là cơ sở ban đầu để cử tri đánh giá ứng cử viên, bởi đó là lời cam kết chính trị đầu tiên trước khi bước vào hoạt động nghị trường.

Lời hứa phải gắn với cơ chế giám sát

Tuy nhiên, chương trình hành động không phải là bản kế hoạch “đóng khung”. Theo đại biểu Nguyễn Quang Huân, trong quá trình tham gia hoạt động tại Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân, góc nhìn và cách tiếp cận của đại biểu có thể thay đổi theo hướng toàn diện và phù hợp hơn với thực tiễn.

Sắp diễn ra ngày hội bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Ảnh: Giang Nam

Ở giai đoạn vận động bầu cử, ứng cử viên thường nhìn nhận vấn đề từ góc độ công việc và lĩnh vực chuyên môn của mình nên các cam kết có thể mang tính “vi mô”. Nhưng khi trở thành đại biểu và tham gia vào hoạt động nghị trường, cách tiếp cận sẽ rộng hơn, đặt trong bối cảnh lợi ích chung của quốc gia hoặc địa phương.

“Trong quá trình hoạt động, đại biểu có thể điều chỉnh cách tiếp cận hoặc phương thức thực hiện chương trình hành động theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn, chứ không phải theo hướng hứa nhiều làm ít”, ông nói.

Theo ông Nguyễn Quang Huân, không nên hiểu một cách máy móc rằng mọi nội dung trong chương trình hành động đều phải được thực hiện nguyên trạng như ban đầu. Thực tế có thể xuất hiện những tình huống mới hoặc sự thay đổi trong nhận thức khi đại biểu có thêm thông tin và góc nhìn toàn diện hơn.

Trong trường hợp một số nội dung không còn phù hợp hoặc khó khả thi, đại biểu cần thẳng thắn báo cáo lại với cử tri, giải thích rõ nguyên nhân và điều chỉnh theo hướng hợp lý. Đồng thời, trong mọi quyết định, đại biểu phải đặt lợi ích chung của quốc gia và xã hội lên trên hết.

Ông Nguyễn Quang Huân cũng nhấn mạnh vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc theo dõi và giám sát việc thực hiện chương trình hành động của đại biểu. Theo ông, Mặt trận là tổ chức vừa nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, vừa hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của cử tri.

Khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận Tổ quốc tại địa phương nơi đại biểu ứng cử với cử tri, việc theo dõi và đánh giá quá trình thực hiện các cam kết sẽ khách quan và hiệu quả hơn. Thực tế cho thấy, trong hầu hết các cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, đại diện Mặt trận Tổ quốc địa phương đều tham gia, góp phần ghi nhận ý kiến của cử tri và theo dõi việc thực hiện các cam kết đã được đưa ra.

Theo đại biểu Nguyễn Quang Huân, chính sự phối hợp thường xuyên giữa cử tri, đại biểu và Mặt trận Tổ quốc sẽ tạo nên một cơ chế giám sát hiệu quả, đồng thời trở thành cầu nối quan trọng để các kiến nghị của người dân được phản ánh và xử lý kịp thời.

Ở góc độ rộng hơn, chương trình hành động của ứng cử viên cần bảo đảm một số nguyên tắc cơ bản: bám sát thực tiễn, phù hợp quy định pháp luật, gắn với chính sách phát triển của địa phương và đáp ứng đúng những mối quan tâm của cử tri.

Khi đã là lời cam kết trước cử tri, việc thực hiện không chỉ là trách nhiệm với nhân dân và đất nước mà còn là trách nhiệm danh dự của chính người đại biểu. Chỉ khi chương trình hành động được xây dựng sát thực tế, gắn với năng lực và địa bàn ứng cử, những cam kết trước cử tri mới có thể đi vào đời sống.

Nguyễn Hạnh