Cửa khẩu thông minh - 'đường thông hè thoáng' cho xuất, nhập hàng hóa

Ngày 17/8/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 865/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng Cửa khẩu thông minh (CKTM) tại đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119 - 1120 và đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1088/2 - 1089 thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị Quan (Trung Quốc).

Mục tiêu tổng quát của Đề án là phấn đấu xây dựng Lạng Sơn sớm trở thành một trong những trung tâm, đầu mối hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế cửa khẩu trọng điểm của vùng Đông Bắc, đồng thời là cửa ngõ quan trọng thông thương hàng hóa của các nước ASEAN với thị trường Trung Quốc và các nước khác; xây dựng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị trở thành “cửa khẩu kiểu mẫu”, cửa khẩu đường bộ tiên tiến nhất ASEAN phát triển dựa trên ứng dụng công nghệ cao, có hệ thống giao thông đường bộ hiện đại kết nối với cảng biển, sân bay; hình thành trung tâm thương mại giao thương hàng hóa đường bộ lớn nhất của Việt Nam với các nước ASEAN, Trung Quốc và ngược lại.

Để triển khai các nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao tại Quyết định số 865/QĐ-TTg, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 2521/QĐ-BTC (ngày 24/10/2024) giao các đơn vị thuộc Bộ Tài chính triển khai thực hiện các nhiệm vụ theo đúng chức năng, thẩm quyền.

Đồng thời, Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan) cũng đã ban hành Quyết định số 2613/QĐ-TCHQ ngày 8/11/2024 triển khai thực hiện Đề án thí điểm xây dựng CKTM Việt Nam - Trung Quốc tại tuyến đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119 - 1120 và đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1088/2 - 1089 thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị quan (Trung Quốc).

Để bảo đảm thuận lợi trong việc xây dựng quy trình kiểm tra, kiểm soát hải quan, kiểm dịch, trước mắt, tỉnh Lạng Sơn sẽ tổ chức lựa chọn 1 - 2 mặt hàng (hoa quả, linh kiện điện tử) để triển khai thí điểm theo mô hình giao nhận qua CKTM.

Liên quan đến việc bố trí kinh phí thực hiện Đề án, bên cạnh nguồn vốn ngân sách nhà nước, tỉnh Lạng Sơn đang tổ chức thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước để triển khai đầu tư các hạng mục về hạ tầng logistics, phương tiện, trang thiết bị máy móc...

Từ sau khi Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tỉnh Lạng Sơn đã tập trung chỉ đạo triển khai các công việc liên quan đến thực hiện 3 dự án thuộc Đề án như: Đầu tư xây dựng Nhà làm việc liên ngành cho các lực lượng chức năng tại khu vực mốc 1088/2 - 1089; mở rộng đường chuyên dụng XNK hàng hóa khu vực mốc 1088/2 - 1089; mở rộng đường chuyên dụng XNK hàng hóa khu vực mốc 1119 - 1120; hoàn thiện dự thảo Quy trình kiểm dịch y tế đối với phương tiện xuất nhập cảnh, hàng hóa XNK qua CKTM để trình Bộ Y tế xem xét; triển khai mua sắm các trang thiết bị chuyên dùng phục vụ CKTM... Tỉnh đề xuất nâng cấp Cổng thông tin một cửa quốc gia để thực hiện việc tiếp nhận, chia sẻ thông tin với Hải quan Trung Quốc.

Về phía cơ quan Hải quan, Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính dự thảo Thỏa thuận giữa Bộ Tài chính (Việt Nam) và Tổng cục Hải quan Trung Quốc thống nhất về chủng loại hàng hóa XNK; nội dung phương thức, tần suất tiếp nhận, xử lý dữ liệu thông tin tờ khai hải quan đối với hàng hóa XNK, phương tiện vận tải qua lại giữa hai bên để triển khai thực hiện thí điểm mô hình CKTM giữa tỉnh Lạng Sơn (Việt Nam) và tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc).

Liên quan đến nhiệm vụ này, Cục Hải quan giao Hải quan khu vực VI phối hợp chặt chẽ với Ban Giám sát quản lý để tham gia công tác đàm phán Thỏa thuận khi có đề nghị tham gia. Bên cạnh đó, Ban Giám sát quản lý đang xây dựng dự thảo trình Thủ tướng về việc ban hành Quy trình tạm thời về quy trình thủ tục hải quan và giám sát hải quan đối với hàng hóa XNK qua CKTM. Việc xây dựng Quy trình tạm thời liên quan chặt chẽ đến việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng, cần chính quyền tỉnh Lạng Sơn sớm hoàn thiện việc xây dựng cơ sở hạ tầng bảo đảm kịp tiến độ hoàn thành giai đoạn 1 của Đề án vào quý II/2026.

Đồng thời, để bảo đảm tránh lãng phí trong việc đầu tư công, Cục Hải quan đã chỉ đạo Chi cục Hải quan Khu vực VI báo cáo, tham mưu cho UBND tỉnh Lạng Sơn trong việc quy hoạch khu vực CKTM, xác định rõ nhu cầu đầu tư các trang thiết bị phục vụ công tác giám sát hải quan tại khu vực cửa khẩu theo đúng quy định.

Theo Chi cục Hải quan Khu vực VI, với mục tiêu tích cực cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ số, tỉnh Lạng Sơn đã có chủ trương thực hiện phương thức giao nhận hàng hóa khi vận hành CKTM theo hướng sử dụng xe chuyên trách của Việt Nam để nhận hàng từ xe IGV của Trung Quốc và giao Công ty CP Hữu nghị Xuân Cương thành lập Đội xe chuyên trách để thực hiện phương thức giao nhận hàng hóa. Chi cục Hải quan Khu vực VI cho rằng, nội dung này cần sự thống nhất giữa Bộ Tài chính và UBND tỉnh Lạng Sơn theo phân công nhiệm vụ tại Đề án 865 của Thủ tướng Chính phủ.

T.Công