Cục Điện ảnh vào cuộc vụ phim Việt bị quay lén, phát tán tràn lan

Quay lén phim điện ảnh và phát tán trái phép trên các nền tảng mạng xã hội đang gây nhức nhối ở thị trường phim Việt những năm qua. Hàng loạt đạo diễn, nhà sản xuất lên tiếng cầu cứu hoặc có các động thái mạnh tay song sự việc vẫn tái diễn.

Trước thực trạng này, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho biết ở góc độ quản lý nhà nước, Cục xác định đây là vấn đề không thể xử lý theo từng vụ việc riêng lẻ, mà phải tiếp cận một cách đồng bộ và lâu dài, với mục tiêu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ môi trường sáng tạo và phát triển bền vững thị trường điện ảnh. Thời gian tới, Cục Điện ảnh sẽ vào cuộc, phối hợp xử lý vi phạm.

"Mục tiêu của Cục Điện ảnh là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà sáng tạo, đồng thời xây dựng một môi trường thưởng thức điện ảnh văn minh, tôn trọng bản quyền", người đứng đầu Cục Điện ảnh trao đổi với Tri Thức - Znews.

Nhà rạp và các nền tảng mạng phải chịu trách nhiệm

Theo Cục trưởng Đặng Trần Cường vấn nạn quay lén phim trong rạp và phát tán trái phép trên các nền tảng mạng xã hội là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan và đang gây ra những hệ lụy rất đáng lo ngại đối với ngành điện ảnh.

Về phía nhà làm phim và nhà sản xuất, đây là thiệt hại trực tiếp về kinh tế. Điện ảnh là một ngành công nghiệp có mức đầu tư lớn, rủi ro cao, nguồn thu chủ yếu phụ thuộc vào doanh thu phòng vé và khai thác bản quyền trên các nền tảng hợp pháp. Khi phim bị quay lén và phát tán ngay trong những ngày đầu công chiếu thậm chí chỉ vài giờ sau suất chiếu đầu tiên, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, khả năng thu hồi vốn, tái đầu tư cho các dự án tiếp theo và làm giảm động lực sáng tạo của đội ngũ làm nghề.

Ngoài ra, hành vi này xâm hại nghiêm trọng đến quyền sở hữu trí tuệ, một trong những nền tảng cốt lõi để phát triển công nghiệp văn hóa.

Nếu tình trạng vi phạm diễn ra phổ biến mà không được ngăn chặn hiệu quả, sẽ tạo ra tâm lý coi nhẹ pháp luật, làm méo mó môi trường cạnh tranh và khiến các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài e ngại khi tham gia thị trường điện ảnh Việt Nam.

Theo Cục trưởng Cục Điện ảnh, nhà rạp và các nền tảng mạng giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết vấn đề quay lén, phát tán trái phép nội dung phim điện ảnh.

Về phương diện thị trường, việc lan truyền các bản quay lén chất lượng thấp còn làm ảnh hưởng đến trải nghiệm thẩm mỹ của khán giả và hình ảnh của bộ phim. Khán giả tiếp cận một bản phim không đạt chuẩn âm thanh, hình ảnh sẽ có đánh giá sai lệch về chất lượng tác phẩm. Về lâu dài, điều này làm suy giảm niềm tin vào sản phẩm điện ảnh trong nước và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thị trường điện ảnh.

Hơn nữa cần nhìn nhận đây không chỉ là câu chuyện của một bộ phim hay một nhà sản xuất, mà là vấn đề của toàn ngành. Điện ảnh Việt Nam đang từng bước xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Nếu không kiểm soát tốt tình trạng vi phạm bản quyền, chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình hội nhập, tham gia các hiệp định quốc tế về sở hữu trí tuệ và thu hút hợp tác sản xuất.

"Vì vậy, có thể khẳng định rằng quay lén và phát tán trái phép không chỉ gây thiệt hại tài chính trước mắt, mà còn tác động tiêu cực đến môi trường sáng tạo, niềm tin thị trường và chiến lược phát triển công nghiệp điện ảnh quốc gia. Đây là vấn đề cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị phát hành, hệ thống rạp chiếu, các nền tảng số và đặc biệt là ý thức của mỗi khán giả", Cục trưởng khẳng định.

Người đứng đầu Cục Điện ảnh trao đổi vấn đề quay lén và phát tán trái phép tác phẩm điện ảnh là trách nhiệm chung của nhiều chủ thể trong chuỗi phát hành và khai thác phim trong đó nhà rạp và các nền tảng mạng giữ vai trò quan trọng.

Đối với các nhà rạp chiếu phim: Đây là không gian đầu tiên có thể phát sinh hành vi quay lén, vì vậy, trách nhiệm của đơn vị khai thác rạp không chỉ dừng lại ở việc bán vé, mà còn bao gồm nghĩa vụ bảo đảm điều kiện khai thác tác phẩm một cách hợp pháp, an toàn.

Vì vậy, các nhà rạp cần tăng cường biện pháp kỹ thuật và nhân sự để phát hiện, ngăn chặn hành vi quay lén trong phòng chiếu (kiểm tra, giám sát, nhắc nhở kịp thời); Phổ biến rõ ràng quy định cấm quay phim, chụp ảnh trong rạp; lồng ghép thông điệp cảnh báo vi phạm bản quyền trước mỗi suất chiếu.

Nhà rạp phải phối hợp chặt chẽ với đơn vị phát hành và cơ quan chức năng khi phát hiện vi phạm, cung cấp thông tin, trích xuất dữ liệu camera (nếu có) để phục vụ xác minh.

Đối với các nền tảng mạng xã hội và nền tảng số: Đây là môi trường lan truyền nội dung vi phạm với tốc độ lớn. Theo quy định của pháp luật hiện hành, các nền tảng, đặc biệt các nền tảng xuyên biên giới, trách nhiệm này càng phải được thực hiện nghiêm túc khi cung cấp dịch vụ tại thị trường Việt Nam.

Các nền tảng bắt buộc phải thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm một cách nhanh chóng, hiệu quả; Chủ động áp dụng công nghệ nhận diện nội dung để phát hiện và ngăn chặn việc đăng tải trái phép; Phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin phục vụ điều tra, xử lý vi phạm theo quy định pháp luật.

Cục trưởng nhấn mạnh: "Trách nhiệm của nhà rạp và các nền tảng mạng không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, mà còn là trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của thị trường điện ảnh. Khi các chủ thể trung gian thực hiện nghiêm túc vai trò 'gác cổng', kết hợp với sự quản lý của cơ quan nhà nước và ý thức của người dùng, thì hiệu quả phòng, chống vi phạm bản quyền mới có thể được nâng lên một cách thực chất".

Cục Điện ảnh tăng cường xử lý vi phạm

Đề cập đến lý do vấn đề quay lén, phát tán nội dung phim chiếu rạp tồn tại nhiều năm qua nhưng không giải quyết triệt để, Cục trưởng Đặng Trần Cường cho biết hệ thống pháp luật của Việt Nam hiện nay đã quy định và có chế tài xử lý các hành vi quay lén, sao chép, phát tán tác phẩm điện ảnh trái phép. Tuy nhiên, việc xử lý chưa triệt xuất phát từ nhiều nguyên nhân cả về kỹ thuật, công nghệ, thực thi và nhận thức xã hội.

Thứ nhất, đặc thù của môi trường số khiến hành vi vi phạm diễn ra rất nhanh và khó kiểm soát. Chỉ cần một thiết bị di động nhỏ gọn, một tài khoản mạng xã hội ẩn danh, bản quay lén có thể được lan truyền với tốc độ nhanh trong vài giờ. Nội dung có thể bị cắt nhỏ, chỉnh sửa, đăng lại nhiều lần trên nhiều nền tảng khác nhau. Khi phát hiện và yêu cầu gỡ bỏ thì mức độ phát tán đã rất rộng, gây thiệt hại khó khắc phục.

Trấn Thành nhiều lần lên tiếng cầu xin khán giả đừng quay lén, spoil phim trên mạng.

Thứ hai, khó khăn trong công tác phát hiện và thu thập chứng cứ. Hành vi quay lén diễn ra trong không gian rạp chiếu, nơi đông người, ánh sáng thấp, khó kiểm soát hoàn toàn. Còn trên môi trường mạng, nhiều tài khoản sử dụng danh tính ảo, che giấu địa chỉ IP, máy chủ đặt ở nước ngoài, sử dụng nền tảng trung gian. Việc xác minh chủ thể vi phạm để xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đòi hỏi quy trình kỹ thuật, phối hợp liên ngành và thời gian.

Thứ ba, một nguyên nhân rất quan trọng là nhận thức xã hội: Không ít người vẫn cho rằng việc quay lại một vài phân đoạn phim để “chia sẻ cho bạn bè” là hành vi bình thường, chưa ý thức đầy đủ rằng đây là hành vi vi phạm pháp luật, xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhà sản xuất, đạo diễn, diễn viên và toàn bộ ê-kíp sáng tạo. Khi hành vi xâm phạm bản quyền chưa bị nhìn nhận như một hành vi sai trái nghiêm trọng về mặt pháp lý và đạo đức, thì hiệu quả răn đe của pháp luật sẽ bị hạn chế.

Từ những nguyên nhân trên có thể thấy, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu quy định pháp luật, mà là thách thức trong tổ chức thực thi và thích ứng với môi trường số đang thay đổi rất nhanh. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả xử lý, cần sự phối hợp đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, hệ thống rạp chiếu, các nền tảng cung cấp dịch vụ trên không gian mạng và chính các chủ thể quyền.

Từ những nguyên nhân trên, thời gian tới, Cục Điện ảnh sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó tăng cường hoàn thiện cơ chế, chính sách và hướng dẫn thực thi pháp luật: Cục sẽ tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến bảo vệ bản quyền trong lĩnh vực điện ảnh, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan để đề xuất hoàn thiện cơ chế theo hướng rõ trách nhiệm và khả thi trong thực tiễn.

Cục Điện ảnh sẽ chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị, cá nhân trong việc tiếp nhận thông tin, chuyển xử lý các trường hợp quay lén, phát tán trái phép đồng thời tăng cường cơ chế trao đổi thông tin, theo dõi, đôn đốc quá trình xử lý nhằm rút ngắn thời gian phản ứng, hạn chế tối đa thiệt hại phát sinh ngay từ giai đoạn phim mới phát hành.

Ngoài ra, Cục sẽ lên kế hoạch làm việc với hệ thống rạp chiếu, đơn vị phát hành và các nền tảng số nhằm tăng cường triển khai các biện pháp kiểm soát trong phòng chiếu, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm trên môi trường mạng, kịp thời phát hiện, giúp hạn chế mức độ lan truyền, đảm bảo tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Bên cạnh đó, Cục Điện ảnh sẽ phối hợp với các cơ quan báo chí, tổ chức chính trị - xã hội, các cơ sở đào tạo để đẩy mạnh truyền thông, phổ biến pháp luật về bảo hộ quyền tác giả trong lĩnh vực điện ảnh, khẳng định hành vi quay lén, chia sẻ trái phép là xâm phạm pháp luật và gây tổn hại trực tiếp đến ngành điện ảnh nói riêng và các ngành công nghiệp sáng tạo nói chung.

"Tôi nhìn nhận rằng không thể giải quyết triệt để trong một sớm một chiều, nhưng nếu làm tốt khâu phòng ngừa tại rạp, phản ứng nhanh trên môi trường mạng và xử lý nghiêm các trường hợp điển hình, thì tình trạng này hoàn toàn có thể được kiểm soát ở mức độ đáng kể", Cục trưởng Cục Điện ảnh kết luận.

An Anh