Đầu tư công mở rộng, doanh nghiệp cơ khí chờ hình thành 'liên minh phụ trợ'

Theo dự kiến, từ tháng 3/2026, tại phường Bình Cơ (Tp.HCM), Thaco Industries (đơn vị thành viên của Thaco, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ) sẽ triển khai đầu tư Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng có diện tích 320 ha.

Cơ hội đang“mở toang”

Dự án tổ hợp này có thể đưa vào hoạt động từ tháng 9/2026 với các sản phẩm mục tiêu như đầu máy, toa xe, hệ thống, thiết bị chuyên dụng đường sắt, cấu kiện bê tông công nghệ và chất lượng cao, các thiết bị chuyên dụng thi công hạ tầng (thiết bị khoan hầm bằng máy TBM, thiết bị lao dầm…) và thi công khoan hầm bằng máy TBM.

Cơ hội đang “mở toang” cho các doanh nghiệp cơ khí nội địa trước làn sóng đầu tư công và mở rộng các ngành công nghiệp.

Ngoài ra, Tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng của Thaco Industries sẽ tập trung sản xuất các sản phẩm cơ khí đa dụng trên nền vật liệu nhôm hợp kim, sản phẩm cơ khí công nghiệp nặng phục vụ đa ngành. Đồng thời, nghiên cứu, phát triển và sản xuất các thiết bị tự động hóa và điều khiển thông minh; thiết bị điện – điện tử và thiết bị công nghệ cao cung cấp cho các dự án Metro và thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tại Chu Lai (Tp. Đà Nẵng), Thaco Industries tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ cho ô tô, giải pháp cơ giới cho nông nghiệp và cơ khí đa dụng. Doanh nghiệp (DN) cũng gia tăng quy mô, đầu tư các nhà máy linh kiện phụ tùng và cơ khí chế tạo thế hệ mới, các nhà máy lắp ráp thiết bị cơ – điện tử và tự động hóa tại khu công nghiệp cơ khí mở rộng 115 ha.

Không chỉ vậy, phía DN cơ khí này cũng đề xuất với TP. Đà Nẵng đề án Trung tâm sản xuất công nghiệp nặng sản xuất cấu kiện siêu trường, siêu trọng, đóng tàu và thiết bị ngoài khơi.

Mục tiêu đặt ra trong năm 2026 với Thaco Industries là doanh thu ước đạt hơn 15.800 tỷ đồng, trong đó doanh thu xuất khẩu hơn 200 triệu USD.

Mới đây, trong thông điệp nhân mùa xuân mới 2026, ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Thaco nhấn mạnh với Thaco Industries cần tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ cho ô tô, nông nghiệp, cơ khí đa dụng và mở rộng sang công nghiệp đường sắt, công nghiệp nặng và công nghiệp công nghệ cao thông qua việc tham gia sâu vào các dự án đường sắt đô thị và chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu, hình thành mô hình sản xuất tập trung, quy mô lớn, xuyên suốt chuỗi giá trị: Kinh doanh – R&D (nghiên cứu và phát triển) – sản xuất – thi công, lắp đặt – bàn giao sử dụng.

Có thể thấy với hướng đi bài bản như vậy thì hứa hẹn DN cơ khí này sẽ có tăng trưởng cao trong thời gian tới. Nhất là khi cơ hội đang được “mở toang” cho ngành cơ khí nội địa trước làn sóng đầu tư công và khuynh hướng mở rộng của các ngành công nghiệp.

Đơn cử như làn sóng đầu tư công vào các tuyến Metro, đường sắt đô thị ở Tp.HCM được xem như “cửa lớn” của các DN cơ khí nội địa bước chân vào. Ông Trần Thành Trọng, Phó chủ tịch Hiệp hội DN Cơ khí - Điện Tp.HCM (Hamee), khẳng định các DN cơ khí, điện – điện tử của Việt Nam hoàn toàn có khả năng cung cấp dịch vụ lắp đặt hệ thống phụ trợ cho đường sắt đô thị.

Cụ thể, ông Trọng chỉ rõ toàn bộ hệ thống cấp nguồn điện, hệ thống máy phát điện dự phòng, hệ thống thông gió, hệ thống điều khiển tự động ngoại vi, hệ thống phòng cháy chữa cháy và thang máy. Đối với các thiết bị khác như toa xe, đường ray, các đơn vị tham gia cần phải có sự phối hợp và đầu tư ngay từ bây giờ.

Liên kết chặt giữa nhu cầu và năng lực đáp ứng

Hoặc trước xu hướng mở rộng các ngành công nghiệp như hiện nay thì việc hình thành các nhà máy cơ khí công nghệ cao để đáp ứng nhu cầu là rất cần thiết. Điển hình như hồi tháng 1/2026, CTCP Tập đoàn Cơ khí Công nghệ cao Siba đã khánh thành nhà máy thứ hai về cơ khí công nghệ cao tại Tp.HCM có diện tích hơn 30.000 m² với tổng mức đầu tư 625 tỷ đồng. Điều này nhằm mở rộng năng lực sản xuất công nghiệp phụ trợ và cơ khí công nghệ cao.

Theo đó, nhà máy này tập trung sản xuất nhiều loại sản phẩm và dịch vụ cơ khí, gồm: Thiết bị cơ khí công nghệ cao phục vụ chăn nuôi công nghệ cao và sản xuất lúa gạo. Gia công hệ thống HVAC (điều hòa không khí, thông gió, làm mát) cho nhà máy, khu công nghiệp và công trình dân dụng. Gia công phụ tùng cho các ngành công nghiệp phụ trợ như tàu điện, đường sắt và ô tô.

Thời gian tới, phía Siba còn có kế hoạch đầu tư nhà máy thứ ba tại khu vực phía Bắc, hướng đến sản phẩm công nghệ cao phục vụ các ngành như robot, thiết bị thông minh và máy bay không người lái, phù hợp với xu hướng công nghiệp 4.0.

Xét về cơ hội cho các DN cơ khí nội địa, theo ông Lê Phụng Thắng, Phó chủ tịch Hiệp hội DN Cơ khí Việt Nam (VAMI), nhu cầu đầu tư công, công nghiệp hóa, chuyển đổi năng lượng, phát triển hạ tầng, quốc phòng, nội địa hóa tăng cao. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ của Chính phủ, tiềm năng phát triển sản xuất phụ trợ và liên kết ngành.

Liên hệ thực tế giữa ngành cơ khí chế tạo với ngành công nghiệp thép, ông Thắng cho rằng hai ngành này chỉ phát triển thành công khi các bên cùng đồng hành, liên kết, chủ động đổi mới và chia sẻ giá trị. Điều quan trọng là không phát triển rời rạc từng DN, từng ngành, mà cần liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp cơ khí – thép – phụ trợ, cùng Nhà nước, hiệp hội tạo thành “liên minh sản xuất phụ trợ” mạnh cho các dự án lớn.

Còn theo Ts. Dương Minh Tâm, một chuyên gia cao cấp về ngành cơ khí ở Tp.HCM, các địa phương cần khuyến khích, hỗ trợ các DN cơ khí nội địa hình thành các chuỗi cung ứng mở rộng, tạm gọi là liên minh (theo mô hình Cluster của Giáo sư Michael Porter).

Ts. Tâm chỉ rõ việc áp dụng mô hình Cluster là một nhóm các công ty và các cơ quan nhà nước, cùng ở một khu vực địa lý, có chung những cơ hội và thách thức, có những mặt tương đồng và những mặt bổ sung cho nhau, trong cùng một lĩnh vực công nghiệp, một nhóm sản phẩm chiến lược nào đó liên kết với nhau.

Qua đó, theo Ts. Tâm, việc áp dụng mô hình này nhằm phối hợp các chức năng sản xuất, cung ứng (máy móc, phụ tùng, cơ sở hạ tầng, …), dịch vụ (đào tạo, nghiên cứu, tư vấn, tiếp thị, tài chính…) để giảm giá thành và tăng tính cạnh tranh. Đơn cử như mô hình mô hình Cluster công nghiệp cơ khí ô tô của Thái Lan gồm 2.000 công ty chế tạo linh kiện, phụ tùng. Điều này góp phần quan trọng trong việc xuất khẩu 1,5 triệu ô tô hàng năm.

Vị chuyên gia này cũng nhấn mạnh vai trò kết nối cơ sở dữ liệu giữa các DN công nghiệp hỗ trợ trong nước với nhu cầu của các khách hàng Việt Nam, nhu cầu của các khách hàng là công ty nước ngoài tại Việt Nam và trên thế giới. Điều này nhằm kết nối giữa nhu cầu và năng lực đáp ứng, giữa khách hàng và nhà cung cấp.

Thế Vinh