Cục diện chiến trường sau bốn năm xung đột Nga - Ukraine

Bốn năm sau khi xung đột bùng phát hồi tháng 2/2022, Moskva hiện kiểm soát khoảng 1/5 lãnh thổ Ukraine. Tuy nhiên, khác với giai đoạn đầu Nga tiến quân nhanh, cục diện chiến trường nay chủ yếu ở thế giằng co, các bước tiến mới diễn ra chậm và phải trả giá ngày càng lớn.

Trong những tháng đầu xung đột, lực lượng Nga kiểm soát nhiều khu vực rộng lớn ở miền đông và miền nam Ukraine, đồng thời thiết lập hành lang trên bộ nối tới bán đảo Crimea. Nhưng sau đó, đà tiến công suy giảm rõ rệt. Các nhà phân tích ước tính từ đầu năm 2023 đến nay, Nga chỉ giành thêm khoảng 1,3% lãnh thổ Ukraine.

Một tòa chung cư bị phá hủy sau cuộc không kích của Nga tại thị trấn Komyshuvakha, tỉnh Zaporizhzhia, Ukraine, ngày 20/2/2026. (Andriy Andriyenko/Lữ đoàn Cơ giới số 65 Ukraine qua AP)

Đi cùng tốc độ tiến quân chậm là tổn thất nhân lực tăng. Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết tại Hội nghị An ninh Munich tháng 2 rằng Nga đang chịu “tổn thất rất lớn”, với khoảng 65.000 binh sĩ chết hoặc bị thương chỉ trong hai tháng gần đây.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), quân đội Nga trung bình chịu hơn 26.000 thương vong mỗi tháng, tương đương khoảng 1,2 triệu người kể từ năm 2022. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov bác bỏ các ước tính này, cho rằng chỉ Bộ Quốc phòng Nga mới có thẩm quyền công bố số liệu về tổn thất trong “chiến dịch quân sự đặc biệt”. Hiện cả Moskva lẫn Kiev đều không công bố số liệu thương vong chính thức.

Giới chuyên gia quân sự lưu ý trong giao tranh, bên tấn công thường chịu thiệt hại lớn hơn. Nga thời gian qua liên tục sử dụng các đợt xung kích bộ binh quy mô nhỏ nhằm bào mòn phòng tuyến Ukraine - chiến thuật duy trì sức ép nhưng tiêu hao nhân lực đáng kể.

Một binh sĩ Nga phóng máy bay không người lái trinh sát Orlan-10 để thực hiện nhiệm vụ tại một địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine. (Ảnh: Cơ quan báo chí Bộ Quốc phòng Nga qua AP)

Thời điểm đầu cuộc chiến, các mũi tiến công cơ giới của Nga từng áp sát thủ đô Kiev và đe dọa thành phố lớn thứ hai Kharkiv. Đến mùa xuân 2022, lực lượng Nga bị đẩy lùi khỏi miền bắc Ukraine. Mùa thu cùng năm, Ukraine phản công và giành lại nhiều khu vực ở đông bắc và phía nam.

Từ năm 2023, chiến sự dọc tuyến mặt trận dài khoảng 1.200 km chuyển sang hình thái mới. Sự phổ biến của máy bay không người lái (UAV) giám sát liên tục tiền tuyến đã hạn chế các cuộc tấn công thiết giáp quy mô lớn, cho phép lực lượng phòng thủ Ukraine mỏng hơn vẫn cầm chân được quân Nga đông hơn.

Việc kiểm soát lãnh thổ vì vậy chỉ thay đổi theo từng khu vực nhỏ, khi các đơn vị bộ binh tiến từng bước, chiếm giữ rồi củng cố vị trí.

Hiện trường sau khi một máy bay không người lái đánh trúng tòa nhà dân cư trong cuộc không kích của Nga nhằm vào Kiev, Ukraine, ngày 22/2/2026. (Ảnh: AP/Sergei Grits)

Phần lớn giao tranh ác liệt tập trung tại tỉnh Donetsk, nơi quân Nga tìm cách phá vỡ chuỗi đô thị phòng thủ của Ukraine. Gần đây, lực lượng Nga cũng tiến sâu hơn về phía Zaporizhzhia.

Theo các bản đồ chiến sự nguồn mở, trung tâm giao thông quan trọng Pokrovsk gần như đã rơi vào tay Nga, chỉ còn một số khu vực tranh chấp nhỏ. Nếu kiểm soát hoàn toàn, đây sẽ là thắng lợi đáng kể nhất của Moskva kể từ khi chiếm Avdiivka đầu năm 2024. Tuy nhiên, Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết họ vẫn giữ được phần phía bắc thành phố (trước chiến tranh khoảng 60.000 dân) và đang bảo vệ thị trấn Myrnohrad lân cận. Nga từng tuyên bố đã kiểm soát hoàn toàn Pokrovsk, nhưng Kiev bác bỏ.

Đáng chú ý, tốc độ tiến quân của Nga tại khu vực này rất chậm: trong năm 2025 chỉ khoảng 70 m mỗi ngày - chậm hơn khoảng 8 lần so với mũi tiến công về Kherson năm 2022 và chậm hơn hơn 100 lần so với bước đột phá nhanh tại Kharkiv cùng năm.

Ở Kupiansk, trung tâm đường sắt chiến lược tại đông bắc, Ukraine tuyên bố đã đẩy lùi quân Nga trong tháng 12. Tổng thống Volodymyr Zelensky đăng ảnh xuất hiện tại thành phố sau khi Moskva nói đã kiểm soát hoàn toàn.

Người dân thắp nến tưởng niệm những binh sĩ tử trận vào đêm trước dịp tròn bốn năm xung đột bùng phát, tại Lviv, Ukraine, ngày 23/2/2026. (Ảnh: AP/Mykola Tys)

Trong khi đó, nỗ lực hòa đàm vẫn bế tắc, dù chính quyền Washington liên tục kêu gọi hai bên đạt thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến lớn nhất tại châu Âu kể từ năm 1945.

Tổng thống Zelensky và các đồng minh châu Âu cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép buộc Ukraine nhượng bộ, bao gồm việc chấp nhận mất thêm lãnh thổ ở Donbass (gồm Donetsk và Luhansk). Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định không có lý do trao nốt khu vực này, lo ngại Nga sẽ dùng đây làm bàn đạp tiến sâu hơn về phía tây sau khi tái vũ trang.

Phái đoàn Mỹ tham dự vòng đàm phán ba bên tiếp theo giữa Mỹ, Ukraine và Nga về chiến sự Nga-Ukraine tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 17/2.

Trong cuộc phỏng vấn với CNN tại Kiev trước thềm tròn bốn năm chiến sự, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump “đứng về phía chúng tôi”. Ông cho rằng Mỹ quá quan trọng để rút khỏi cuộc xung đột và nhận định Washington chưa gây đủ sức ép lên Moskva.

Nhà lãnh đạo Ukraine thừa nhận người dân đã mệt mỏi sau nhiều năm giao tranh, song việc chấp nhận các yêu cầu của Nga là “không phải là một lựa chọn”.

Các cuộc đàm phán ba bên giữa Ukraine, Nga và Mỹ vẫn chưa đạt đột phá, trong đó vấn đề bảo đảm an ninh là trở ngại lớn nhất - Kiev muốn cam kết rõ ràng từ phương Tây về phản ứng nếu Nga tái tấn công trong tương lai.

Ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng đóng băng xung đột theo đường ranh hiện tại, nhưng sẽ không rút quân khỏi phần còn kiểm soát ở tỉnh Donetsk. Nga yêu cầu Kiev rút khỏi khoảng 20% khu vực này, bao gồm các đô thị công nghiệp và tuyến hậu cần quan trọng.

Diễm Châu (Nguồn: Tổng hợp)