Cục diện mới trong chính trường Mỹ

Người dân Mỹ xem kết quả bầu cử được phát sóng trên truyền hình tại thành phố St. Paul, bang Minnesota (Mỹ), ngày 3/11. (Nguồn: Shutterstock)

Thắng lợi mang tính lịch sử

Truyền thông Mỹ dẫn các kết quả sơ bộ cho thấy đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện. Cụ thể, tính đến 13h ngày 4/11 (giờ Việt Nam), đảng Dân chủ đã giành được 53 ghế tại Thượng viện gồm 100 ghế, trong khi đảng Cộng hòa chỉ có 42 ghế.

Tại Hạ viện, đảng Dân chủ giành được 224 ghế, vượt mốc 218 ghế cần thiết để chính thức nắm thế đa số. Trong cuộc đua thống đốc bang, đảng Dân chủ nắm giữ được 25 ghế, trong khi con số này của đảng Cộng hòa là 19.

Các kết quả cho thấy đảng Dân chủ đã giành được những thắng lợi quan trọng. Tại Thượng viện, đảng Dân chủ giành thêm ít nhất bảy ghế từ Cộng hòa, bao gồm các bang Kansas, Iowa, Texas, Ohio, Maine, North Carolina và South Carolina.

Đáng chú ý, Kansas lần đầu tiên có Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ sau 94 năm; tại South Carolina, đảng Dân chủ giành chiến thắng ở một bang vốn ủng hộ phe Cộng hòa trong nhiều thập niên; còn tại Texas, đảng này chấm dứt chuỗi thất bại kéo dài gần bốn thập niên trong cuộc đua Thượng viện.

Ở cuộc đua Hạ viện, đảng Dân chủ cũng ghi nhận các chiến thắng tại Florida. Cựu Chủ tịch Ủy ban Quốc gia đảng Dân chủ Debbie Wasserman Schultz đánh bại ứng viên Cộng hòa Brent Andersen tại Khu vực bầu cử số 20, trong khi ông Jared Moskowitz (đảng Dân chủ) vượt qua ông Scott Singer (đảng Cộng hòa) tại Khu vực bầu cử số 25.

Ngoài Quốc hội, đảng Dân chủ cũng giành được một số thắng lợi tại các cuộc bầu cử Thống đốc và Cơ quan lập pháp bang. Đáng chú ý, bà Keisha Lance Bottoms trở thành nữ Thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ, trong khi bà Gina Hinojosa giành chiến thắng tại Texas.

Như vậy, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 với thắng lợi của đảng Dân chủ đã chấm dứt tình trạng đảng Cộng hòa kiểm soát lưỡng viện trong hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump.

Kết quả bầu cử vì vậy được xem như cuộc trưng cầu dân ý trên thực tế đối với chương trình nghị sự của Tổng thống đương nhiệm. Trong lịch sử chính trị Mỹ, đảng của Tổng thống thường gặp bất lợi trong bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, quy mô thất bại của đảng Cộng hòa năm nay cho thấy mức độ điều chỉnh đáng kể trong tâm lý và lựa chọn của cử tri, kể cả tại những địa bàn vốn được xem là thành trì của đảng này. Chi phí sinh hoạt tăng cao, chính sách đối ngoại “thất thường”, cuộc xung đột với Iran khiến giá cả năng lượng leo thang… là các vấn đề nổi bật chi phối lựa chọn của cử tri. Đặc biệt, nhiều cử tri cho rằng chính sách thuế quan và chi phí năng lượng đã làm gia tăng gánh nặng kinh tế đối với các gia đình. Đây có thể là các nguyên nhân khiến cử tri đã chuyển sang ủng hộ cho đảng Dân chủ.

Các cử tri bỏ phiếu bên trong Tòa án Quận Arlington, Virginia. (Nguồn: Anadolu)

Sứ mệnh được gọi tên

Sau khi kết quả được công bố, lãnh đạo đảng Dân chủ Chuck Schumer tuyên bố người dân Mỹ đã lựa chọn thay đổi và đảng Dân chủ sẽ có trách nhiệm thực hiện kỳ vọng đó. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump chấp nhận kết quả, chúc mừng chiến thắng của đảng Dân chủ và bày tỏ sẵn sàng hợp tác về một số vấn đề, trong đó có nhập cư. Phát biểu trên kênh Fox News, Tổng thống Donald Trump dành lời khen hiếm hoi cho đối thủ chính trị khi nhận xét đảng Dân chủ đã “làm tốt” và “chiến đấu hết mình” trong cuộc bầu cử.

Việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội sẽ tạo ra thế đối trọng mới đối với Nhà Trắng. Từ tháng 1/2027, khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động, đảng Dân chủ có thể sử dụng quyền kiểm soát các Ủy ban để tăng cường điều tra, giám sát hoạt động của chính quyền Tổng thống Donald Trump, đồng thời gây sức ép về các vấn đề ngân sách, thuế quan, nhập cư và chính sách đối ngoại.

Đặc biệt, Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể gây khó khăn cho việc phê chuẩn các nhân sự cấp cao và thẩm phán liên bang do Tổng thống đề cử. Những dự luật quan trọng của Nhà Trắng cũng sẽ phải đối mặt với sự phản biện và thương lượng gay gắt hơn. Nguy cơ bế tắc ngân sách, xung đột giữa hành pháp và lập pháp vì thế có thể gia tăng.

Ở chiều ngược lại, Tổng thống Donald Trump vẫn giữ quyền hành pháp và quyền phủ quyết các dự luật. Do đó, sự thay đổi tương quan tại Quốc hội không đồng nghĩa với việc chính quyền mất khả năng điều hành, mà chủ yếu làm thu hẹp không gian chính trị để triển khai các quyết sách đơn phương vốn được thực hiện thuận lợi hơn khi đảng của Tổng thống nắm thế đa số tại Quốc hội.

Nhìn chung, bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chính trường Mỹ. Chiến thắng của đảng Dân chủ mở ra giai đoạn phân chia quyền lực mới, trong đó Nhà Trắng sẽ phải đối mặt với sự giám sát và phản biện mạnh mẽ hơn từ phía đảng Dân chủ. Các quyết sách của chính phủ Mỹ do đó cũng sẽ trải qua một quá trình thỏa hiệp khắt khe hơn. Kết quả này cũng đặt ra những tiền đề mới cho cuộc cạnh tranh quyền lực hướng tới bầu cử Tổng thống năm 2028.