Cục diện thị trường vũ khí đảo chiều: Châu Âu vươn lên dẫn đầu, Mỹ hưởng lợi lớn

Trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Một cuộc chiến có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện của cả một khu vực. Sau Thế chiến II, châu Âu bước vào giai đoạn hòa bình kéo dài nhiều thập kỷ, khi biên giới nội khối dần mở và các quốc gia tận hưởng “cổ tức hòa bình”. Tuy nhiên, hơn 70 năm sau, sự bắt đầu của cuộc xung đột Nga - Ukraine đang khiến cục diện an ninh của lục địa này thay đổi sâu sắc.

Theo tờ The EurAsian Times, chế độ nghĩa vụ quân sự đang quay trở lại ở nhiều quốc gia, chi tiêu quốc phòng gia tăng mạnh và châu Âu bất ngờ vươn lên trở thành khu vực nhập khẩu vũ khí lớn nhất thế giới.

Báo cáo mới nhất của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy Ukraine hiện là nước nhập khẩu vũ khí lớn nhất toàn cầu, trong khi có tới 7 quốc gia châu Âu lọt vào danh sách 20 nước nhập khẩu vũ khí hàng đầu thế giới.

Cục diện thị trường vũ khí đảo chiều

Dữ liệu của SIPRI giai đoạn 2021-2025 cho thấy cán cân thị trường vũ khí toàn cầu đã thay đổi rõ rệt. Trong giai đoạn 2016-2020, châu Á - châu Đại Dương chiếm tới 42% tổng lượng vũ khí nhập khẩu toàn cầu, Trung Đông đứng thứ hai với 32%, còn châu Âu chỉ chiếm 12%.

Tuy nhiên, trong bốn năm gần đây, châu Âu đã vươn lên dẫn đầu với 33% tổng lượng vũ khí nhập khẩu toàn cầu. Châu Á - châu Đại Dương đứng thứ hai với 31%, còn Trung Đông chiếm 26%.

Như vậy, chỉ trong vòng bốn năm, tỷ trọng nhập khẩu vũ khí của châu Âu gần như tăng gấp ba lần, từ 12% lên 33%. Sự thay đổi này được xem là hệ quả trực tiếp của cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Ngay trong nội bộ châu Âu, Ukraine và Ba Lan là hai quốc gia dẫn đầu về nhập khẩu vũ khí, phản ánh nỗi lo ngày càng lớn về nguy cơ xung đột với Nga tại khu vực Đông Âu.

Ukraine hiện đứng đầu thế giới về nhập khẩu vũ khí. Trong giai đoạn 2016-2020, nước này chỉ chiếm 0,1% tổng nhập khẩu vũ khí toàn cầu, nhưng đến giai đoạn 2021-2025, con số này tăng vọt lên 9,7%.

Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine năm 2022, ít nhất 36 quốc gia đã cung cấp các loại vũ khí lớn cho Kiev. Ba nhà cung cấp chính trong giai đoạn 2021-2025 là Mỹ (chiếm 41% tổng lượng vũ khí Ukraine nhập khẩu), Đức (14%) và Ba Lan (9,4%).

Theo báo cáo của SIPRI, nhu cầu vũ khí tại châu Âu tăng mạnh do nhận thức về mối đe dọa từ Nga, cùng với những nghi ngại về mức độ cam kết của Mỹ trong việc bảo vệ các đồng minh châu Âu.

Ba Lan cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Tỷ trọng nhập khẩu vũ khí của nước này tăng từ 0,4% giai đoạn 2016-2020 lên 3,6% trong giai đoạn 2021-2025.

NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng

Các nước thành viên NATO tại châu Âu cũng đẩy mạnh nhập khẩu vũ khí. Tổng lượng vũ khí nhập khẩu của 29 quốc gia NATO ở châu Âu đã tăng 143% giữa hai giai đoạn 2016-2020 và 2021-2025.

Trong giai đoạn 2021-2025, hơn một nửa số vũ khí nhập khẩu của các nước này, khoảng 58%, đến từ Mỹ. Ba Lan là quốc gia nhận nhiều vũ khí nhất trong số các thành viên NATO châu Âu, chiếm 17% tổng lượng nhập khẩu.

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2025 ở The Hague, 32 nước thành viên (trừ Tây Ban Nha) đã cam kết nâng chi tiêu quốc phòng và an ninh lên mức tương đương 5% GDP vào năm 2035. Kế hoạch này, được gọi là “Kế hoạch đầu tư The Hague”, nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trước các mối đe dọa dài hạn như Nga.

Ngoài Ukraine và Ba Lan, một loạt quốc gia châu Âu khác cũng lọt vào danh sách 20 nước nhập khẩu vũ khí lớn nhất thế giới, gồm Anh, Hà Lan, Đức, Hy Lạp và Na Uy.

Trong đó, Hà Lan tăng tỷ trọng nhập khẩu từ 0,9% lên 1,8%, Đức từ 0,2% lên 1,7%, còn Hy Lạp từ 0,4% lên 1,5%. Một số nước khác như Đan Mạch hay Bỉ cũng ghi nhận mức tăng mạnh.

Máy bay F-35 Lightning II của Không lực Mỹ trình diễn tại Triển lãm hàng không quốc tế Abbotsford ở British Columbia, Canada. Ảnh: THX/TTXVN

Mỹ hưởng lợi lớn từ làn sóng tái vũ trang

Sự gia tăng nhập khẩu vũ khí của châu Âu mang lại lợi ích rõ rệt cho Mỹ. Lần đầu tiên trong hai thập kỷ, châu Âu trở thành thị trường xuất khẩu vũ khí lớn nhất của Washington trong giai đoạn 2021-2025, chiếm 38% tổng xuất khẩu vũ khí của Mỹ.

Điều này cho thấy dù nhiều quốc gia châu Âu kêu gọi ưu tiên mua sắm vũ khí nội khối, họ vẫn phụ thuộc đáng kể vào công nghệ quân sự của Mỹ.

Ngoài ra, Mỹ còn có lượng đơn đặt hàng lớn từ châu Âu, đặc biệt là tiêm kích F-35. Tính đến cuối năm 2025, có 12 quốc gia châu Âu đã đặt mua hoặc dự kiến đặt mua tổng cộng 466 chiếc F-35, trong đó riêng năm 2025 có thêm 39 chiếc được đặt hàng hoặc lựa chọn đặt mua.

Các chuyên gia SIPRI nhận định dù các doanh nghiệp quốc phòng châu Âu đang tăng sản lượng và Liên minh châu Âu thúc đẩy đầu tư cho ngành công nghiệp quốc phòng nội khối, nhiều quốc gia vẫn tiếp tục nhập khẩu vũ khí từ Mỹ, đặc biệt là máy bay chiến đấu và hệ thống phòng không tầm xa.

Thị trường vũ khí toàn cầu biến động mạnh

Không chỉ nhập khẩu, một số quốc gia châu Âu cũng tăng mạnh xuất khẩu vũ khí. Pháp - nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới sau Mỹ - đã nâng thị phần từ 8,8% lên 9,8% trong giai đoạn 2021-2025.

Đức vượt Trung Quốc để trở thành nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ tư thế giới, trong khi Italy ghi nhận mức tăng mạnh nhất tại châu Âu khi thị phần tăng từ 2,2% lên 5,1%.

Tuy nhiên, Mỹ vẫn là nhà xuất khẩu vũ khí lớn nhất thế giới và tiếp tục củng cố vị thế. Thị phần xuất khẩu của nước này tăng từ 36% giai đoạn 2016-2020 lên 42% trong giai đoạn 2021-2025.

Ngược lại, Nga chứng kiến sự suy giảm mạnh khi thị phần xuất khẩu vũ khí giảm từ 21% xuống chỉ còn 6,8% trong cùng giai đoạn.

Theo các nhà nghiên cứu SIPRI, lượng vũ khí chuyển giao toàn cầu đã tăng gần 10% trong bốn năm qua, chủ yếu do dòng vũ khí đổ vào châu Âu.

Căng thẳng địa chính trị gia tăng tại nhiều khu vực trên thế giới, từ các cuộc xung đột ở Trung Đông, Nam Á cho tới các cuộc nội chiến tại Syria, Yemen hay Sudan, cũng đang thúc đẩy nhu cầu vũ khí.

Các dữ liệu mới cho thấy châu Âu, từng được xem là khu vực hòa bình trong nhiều thập kỷ sau Thế chiến II, đang bước vào một giai đoạn tái vũ trang mạnh mẽ. Theo nhiều chuyên gia, xu hướng này có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với an ninh toàn cầu trong tương lai.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc