Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc: AI không thể thay thế năng lực, trách nhiệm của người làm báo

Đây là nhấn mạnh của Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc tại Diễn đàn Tổng Biên tập 2026 “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” tổ chức tại Thành phố Quảng Ninh, chiều ngày 25/9.

Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc.

Theo ông Lưu Đình Phúc, trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang được ứng dụng ở nhiều cấp độ. Ở cấp độ cơ bản, AI hỗ trợ xử lý các dạng dữ liệu như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video. Ở cấp độ cao hơn, AI có thể lập kế hoạch, lựa chọn công cụ, thực hiện từng nhiệm vụ và trả kết quả cho người sử dụng. Cao hơn nữa là các hệ thống AI có khả năng tự xác định nhiệm vụ theo mục tiêu được giao, tự lựa chọn công cụ, theo dõi tiến độ, phát hiện vấn đề và tiếp tục vận hành với mức độ tự chủ cao.

Trước việc ứng dụng AI, Cục trưởng Cục Báo chí cho rằng, vấn đề đặt ra là phải xây dựng một cơ chế quản trị thống nhất, tránh tình trạng ứng dụng tràn lan, thiếu kiểm soát. Cùng với đó, tòa soạn cần chuyển từ những sáng kiến AI riêng lẻ sang một hệ thống quản trị thống nhất. Trong đó, cần rà soát hệ thống quản trị AI tập trung; ban hành chính sách, tiêu chuẩn về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc dữ liệu và sản phẩm đầu ra; phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận trong quản trị và sử dụng AI.

Bên cạnh đó, ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh, việc lựa chọn nhà cung cấp AI cũng cần được đánh giá trên nhiều phương diện, gồm rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín. Theo đó, các tòa soạn cũng cần xây dựng mục tiêu ứng dụng AI có khả năng đo lường. Thay vì chỉ đặt mục tiêu như 100% phóng viên sử dụng AI, có thể đặt ra những mục tiêu cụ thể hơn, chẳng hạn tăng sản lượng nội dung đa nền tảng nhưng không tăng biên chế, đồng thời duy trì hoặc nâng cao độ chính xác, chất lượng nội dung.

AI có thể hỗ trợ nhiều khâu trong hoạt động báo chí nhưng không thay thế năng lực và trách nhiệm của người làm báo. Đặc biệt, kiểm chứng phải là một thành tố không thể thiếu. Khi AI tham gia vào quá trình sản xuất nội dung, nguy cơ thông tin sai lệch có thể xuất hiện nếu dữ liệu đầu vào hoặc nguồn thông tin không chính xác. Vì vậy, nội dung do AI hỗ trợ vẫn cần được kiểm tra, xác minh trước khi sử dụng.

Trên cơ sở đó, mô hình tòa soạn trong tương lai cần được tổ chức trên nhiều lớp, gồm dữ liệu, nền tảng công nghệ, trung tâm điều hành tòa soạn, hệ thống phân phối đa nền tảng và hệ thống kinh tế báo chí. Trong toàn bộ mô hình này, nhà báo, dữ liệu, công nghệ, kiểm chứng, độc giả và mô hình kinh tế mới có mối quan hệ chặt chẽ.

Phát triển hệ sinh thái giá trị báo chí

Đề cập đến “hệ sinh thái số” sang “hệ sinh thái giá trị báo chí”, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, phát triển hệ sinh thái giá trị báo chí là quá trình mở rộng năng lực của báo chí, từ sản xuất và cung cấp thông tin sang tổ chức dữ liệu, tạo lập tri thức, cung cấp trí tuệ, hình thành cộng đồng và kiến tạo niềm tin.

Trong mô hình này, Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh, thông tin cần bảo đảm chính xác, nhanh và hữu ích. Theo đó, dữ liệu phải được số hóa, kết nối và phân tích. Từ dữ liệu được tổ chức, giải thích và đào sâu sẽ hình thành tri thức; từ tri thức và năng lực phân tích sẽ tạo ra trí tuệ, giúp công chúng không chỉ hiểu điều gì đang xảy ra mà còn nhận diện được những xu hướng phía sau sự việc.

Bên cạnh dữ liệu, tri thức và trí tuệ, cộng đồng và niềm tin là những thành tố quan trọng của hệ sinh thái giá trị. Báo chí địa phương cần gắn bó với cộng đồng, tạo điều kiện để độc giả tham gia, tương tác và đóng góp dữ liệu. Niềm tin được xây dựng trên nền tảng xác minh, trách nhiệm và minh bạch. Các thành tố này tạo thành một vòng tròn liên kết: niềm tin tạo ra cộng đồng gắn bó; cộng đồng tạo thêm dữ liệu; dữ liệu tốt giúp hình thành tri thức và trí tuệ sâu hơn, từ đó tiếp tục củng cố niềm tin.

Theo đó, đây là sự chuyển đổi từ mô hình báo chí truyền thống - sản xuất nội dung, phát hành, độc giả tiếp nhận và đo lường chủ yếu bằng lượt đọc, lượt xem - sang mô hình coi trọng tổng hòa thông tin, dữ liệu, tri thức, trí tuệ, cộng đồng và niềm tin.

Để hiện thực hóa hệ sinh thái giá trị, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, báo chí cần thay đổi cả cách đánh giá hiệu quả. Lượt xem vẫn là một chỉ số, nhưng không thể là thước đo duy nhất. Các tiêu chí cần hướng tới chất lượng nội dung, mức độ tin cậy và tác động xã hội. Cùng với đó là phát triển các sản phẩm báo chí mới dựa trên dữ liệu, tri thức, video, podcast và các hình thức nội dung đa nền tảng.

Về hạ tầng, cơ quan quản lý đang hướng tới xây dựng các nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu dùng chung, qua đó giúp các cơ quan báo chí giảm việc phải đầu tư, xây dựng những hệ thống riêng lẻ. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm các nguyên tắc về bản quyền, minh bạch và bình đẳng trong khai thác, chia sẻ dữ liệu.