Củng cố vai trò kinh tế nhà nước để dẫn dắt tăng trưởng dài hạn

Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Phát triển kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm các cân đối lớn, định hướng chiến lược, dẫn dắt nền kinh tế...”, hiện Chính phủ đang xây dựng dự thảo Nghị quyết về phát triển kinh tế nhà nước, đây sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy hơn nữa vai trò và vị thế của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới của đất nước. Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh - đoàn Lâm Đồng đã bày tỏ quan điểm về những nội dung cần được cụ thể hóa trong Nghị quyết.

Khẳng định vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước

-Thưa đại biểu, hiện Chính phủ đang xây dựng dự thảo Nghị quyết về phát triển kinh tế Nhà nước, theo bà kinh tế nhà nước nên khu trú những ‘đối tượng’ như thế nào?

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh: Khái niệm “kinh tế nhà nước” lần đầu tiên được đề cập tại Đại hội lần thứ VIII của Đảng: “Chủ động đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, kinh tế hợp tác. Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác xã dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tế”.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - đoàn Lâm Đồng.

Kinh tế nhà nước bao gồm: doanh nghiệp nhà nước; các đơn vị kinh tế của nhà nước; hệ thống tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước được xem là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước, là lực lượng vật chất quan trọng, là công cụ hỗ trợ để Nhà nước điều tiết nền kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, đổi mới và phát triển doanh nghiệp nhà nước được khẳng định xuyên suốt qua các kỳ Đại hội IX, X, XI, XII, XIII của Đảng.

Do vậy, tôi cho rằng việc xây dựng dự thảo Nghị quyết về phát triển kinh tế nhà nước trong tình hình mới là hết sức cấp thiết. Kinh tế nhà nước, với vai trò là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước ổn định kinh tế vĩ mô và điều tiết thị trường, cần tập trung vào những khu vực mà các thành phần kinh tế khác không thể hoặc không muốn đầu tư, hoặc những khu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an sinh xã hội và quốc phòng, an ninh quốc gia.

Việc khu trú này cần dựa trên nguyên tắc thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá chủ yếu, đồng thời gắn với mục tiêu xã hội có thể định lượng. Nhà nước không đầu tư dàn trải, mà tập trung vốn và tài sản vào các lĩnh vực có tính chiến lược, có khả năng dẫn dắt và lan tỏa mạnh mẽ đến các thành phần kinh tế khác, nhất là kinh tế tư nhân, cụ thể như: lĩnh vực thiết yếu, độc quyền tự nhiên và an ninh; lĩnh vực nền tảng chiến lược, công nghệ cao; lĩnh vực điều tiết vĩ mô và tài chính. Các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) phải hoạt động theo cơ chế thị trường, cạnh tranh bình đẳng, tránh việc được hưởng đặc quyền, đặc lợi để không làm méo mó thị trường.

Dự thảo Nghị quyết cần tạo cơ chế đột phá, trao quyền tự chủ và nâng cao năng lực quản trị cho các DNNN để chúng thực sự trở thành công cụ hiệu quả của Nhà nước trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước.

Ba trụ cột nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước

-Theo bà, Nghị quyết cần tập trung vào những trụ cột nào để nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước?

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh: Để nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước theo đúng vai trò chủ đạo và dẫn dắt, theo tôi Nghị quyết sắp tới cần tập trung vào ba trụ cột chính mang tính đột phá và hệ thống, bao gồm: quản trị, cơ cấu lại, và nguồn lực.

Thứ nhất, trụ cột quản trị tập trung nâng cao năng lực điều hành theo chuẩn mực quốc tế, tách bạch rõ quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu. Cần củng cố cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước hoạt động độc lập, tập trung quản lý tài sản, vốn và đánh giá hiệu quả DNNN, tách khỏi các bộ quản lý chuyên ngành. Các nhiệm vụ chính trị, công ích phải được đặt hàng công khai, bù đắp chi phí theo cơ chế thị trường, không lẫn với hoạt động kinh doanh. Đồng thời, tăng tính độc lập, chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình của hội đồng quản trị, nhất là vai trò của các thành viên độc lập.

Hiện các doanh nghiệp năng lượng nhà nước đang được giao trọng trách đảm bảo an ninh năng lượng, đảm bảo nguồn cung các mặt hàng chiến lược góp phần bình ổn kinh tế vĩ mô

Thứ hai, trụ cột cơ cấu lại thông qua tập trung, thoái vốn và đổi mới nhằm đảm bảo doanh nghiệp nhà nước hoạt động đúng lĩnh vực cốt lõi và có nguồn lực tài chính lành mạnh để đầu tư chiến lược. Nhà nước chỉ nắm giữ vốn tại các lĩnh vực đã được khu trú như trên đã đề cập. Xử lý dứt điểm các dự án thua lỗ kéo dài, tập trung nguồn lực vào các dự án/doanh nghiệp có hiệu quả và tiềm năng. Xây dựng mô hình tổ chức tinh gọn, giảm bớt các tầng nấc trung gian không cần thiết, tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ cho các đơn vị thành viên. Bắt buộc áp dụng công nghệ số, quản lý hiện đại để tối ưu hóa quy trình, nâng cao năng suất và hiệu quả cạnh tranh.

Thứ ba, trụ cột nguồn lực tập trung thu hút nhân tài và bảo đảm vốn cho chiến lược dài hạn của doanh nghiệp nhà nước. Cần cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ linh hoạt theo thị trường đối với lãnh đạo và chuyên gia, nhất là lĩnh vực công nghệ cao; áp dụng KPIs công khai, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước huy động vốn qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu cho các dự án lớn, giảm phụ thuộc ngân sách và tín dụng ngân hàng; nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, nhà xưởng và tài sản công, tránh thất thoát, lãng phí.

Ba trụ cột này có mối quan hệ chặt chẽ: quản trị tốt sẽ dẫn đến cơ cấu lại hiệu quả, từ đó phát huy tối đa Nguồn lực để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Tạo chuỗi cung ứng liên kết đa khu vực

- Để khu vực kinh tế Nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt, cần có sự phối hợp và liên kết chặt chẽ với khu vực tư nhân và FDI. Bà đánh giá thế nào về định hướng hình thành các chuỗi cung ứng liên kết đa khu vực (SOE - tư nhân - FDI)?

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh: Tôi đánh giá định hướng hình thành các chuỗi cung ứng liên kết đa khu vực (doanh nghiệp nhà nước – Tư nhân – FDI) là một định hướng chiến lược, hoàn toàn đúng đắn và mang tính đột phá để nâng cao hiệu quả và vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong bối cảnh mới. Đây là mô hình giúp Việt Nam giải quyết đồng thời ba vấn đề lớn: vốn, công nghệ và thị trường.

Thi công hạ dây tại VT20 đường dây 500kV Thăng Long - Quảng Ninh

Theo đó, doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò “mỏ neo” và “mở đường”, phát huy lợi thế về hạ tầng, tài sản và nguồn lực chiến lược để định hướng chuỗi, đặt ra tiêu chuẩn và tạo cầu thị trường. Khu vực tư nhân trong nước là động lực sáng tạo, linh hoạt, buộc phải nâng cấp công nghệ và quản trị khi tham gia chuỗi, qua đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. FDI đóng vai trò chất xúc tác, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường xuất khẩu, thay cho mô hình FDI “ốc đảo”.

Để liên kết hiệu quả, Nghị quyết cần thiết kế các cơ chế bảo đảm công bằng, minh bạch và hiệu quả, minh bạch hóa lựa chọn đối tác, chấm dứt “sân sau”; có ưu đãi thuế và tín dụng cho các chuỗi liên kết đạt tỷ lệ nội địa hóa; đồng thời đưa tiêu chí liên kết, nội địa hóa và chuẩn mực ESG vào hệ thống đánh giá, giám sát doanh nghiệp nhà nước.

Mục tiêu cuối cùng là chuyển quan hệ doanh nghiệp nhà nước - tư nhân - FDI từ cạnh tranh manh mún sang hợp tác cùng có lợi, dựa trên công nghệ của FDI, sự linh hoạt của tư nhân và tiềm lực vốn, hạ tầng của khu vực nhà nước.

Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!

Có thể bạn quan tâm

Thu Hường