Cùng lấn chiếm vỉa hè, vì sao nơi phạt nửa triệu, nơi phạt 5 triệu đồng?

Mới đây, việc Công an phường Cửa Nam xử phạt một hộ kinh doanh cơm rang tại ngõ 9 phố Tràng Tiền số tiền 450.000 đồng về hành vi chiếm dụng lòng đường, ngõ hẻm đã nhận được sự chú ý từ dư luận. Bên cạnh sự đồng tình với việc ra quân lập lại trật tự đô thị, không ít người dân đặt câu hỏi: Vì sao cùng là hành vi chiếm dụng không gian chung để buôn bán, có trường hợp bị phạt đến 5 triệu đồng, nhưng trường hợp này chỉ dừng lại ở mức vài trăm nghìn đồng?

Hàng quán ngõ Tràng Tiền lấn chiếm lòng đường làm nơi kinh doanh. Ảnh: Người dân cung cấp

Trả lời những băn khoăn này, Luật sự Dương Văn Mai, Công ty Luật TNHH Bách Dương cho biết, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và trật tự đô thị được quy định chi tiết theo từng nhóm hành vi, quy mô và đối tượng thực hiện. Cụ thể, theo quy định tại Điểm e, Khoản 2, Điều 12, Nghị định 168/2024/NĐ-CP, pháp luật phân định ranh giới rất rõ giữa hành vi "bán hàng rong, bán hàng nhỏ lẻ" và hành vi "sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè để mở điểm kinh doanh dịch vụ, bày bán hàng hóa".

Đối với hành vi bán hàng rong hoặc buôn bán nhỏ lẻ không cố định gây cản trở giao thông, mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân dao động từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng. Trường hợp áp dụng khung phạt tăng cường theo các quy định đặc thù tại khu vực nội thành Hà Nội, mức phạt thường dao động từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng.

Ngoài ra, mức phạt từ 2 đến 3 triệu đồng đối với cá nhân và từ 4 đến 6 triệu đồng đối với tổ chức (thường được dư luận nhắc tới ở mức khoảng 5 triệu đồng) áp dụng cho các hành vi có quy mô lớn hơn hẳn. Đó là các trường hợp có địa điểm cố định nhưng vẫn chiếm dụng diện tích vỉa hè, lòng đường để mở rộng không gian kinh doanh, dựng mái che, đặt biển quảng cáo quy mô lớn, hoặc biến vỉa hè thành điểm trông giữ xe, xưởng sửa chữa phương tiện trái phép…

“Như vậy, sự chênh lệch giữa mức phạt vài trăm nghìn đồng và mức phạt 5 triệu đồng không phải là sự tùy tiện của lực lượng chức năng, mà phụ thuộc hoàn toàn vào biên bản ghi nhận thực tế: diện tích lấn chiếm, tính chất cố định hay tạm thời và việc vi phạm do cá nhân hay tổ chức thực hiện”, Luật sư Dương Văn Mai nhấn mạnh.

Công an phường Cửa Nam lập biên bản, xử phạt hành chính 450.000 đồng đối với cơ sở kinh doanh lấn chiếm ngõ Tràng Tiền. Ảnh: Vân Nhi

Bên cạnh việc định khung theo quy mô, quy định pháp luật hiện hành cũng nêu rõ nguyên tắc xử phạt đối với tổ chức luôn gấp 2 lần so với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm. Một cửa hàng do doanh nghiệp đứng tên vi phạm lấn chiếm vỉa hè sẽ chịu mức phạt cao hơn nhiều so với một hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ.

Đặc biệt, tại địa bàn Thủ đô, Nghị quyết số 56/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 của HĐND thành phố Hà Nội quy định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; giao thông đường bộ liên quan trật tự đô thị trên địa bàn thành phố được áp dụng gấp đôi so với mặt bằng chung của cả nước. Việc áp dụng mức phạt cao này nhằm gia tăng tính răn đe đối với các điểm nóng cố tình vi phạm kéo dài.

Tại trường hợp ngõ 9 phố Tràng Tiền, cùng với việc ra quyết định xử phạt hành chính 450.000 đồng, Công an phường Cửa Nam đã yêu cầu chủ cơ sở ký cam kết chấp hành nghiêm các quy định về trật tự đô thị, trả lại nguyên trạng lòng ngõ cho người tham gia giao thông và đảm bảo vệ sinh môi trường khu vực. Nếu cơ sở này tái phạm, hành vi sẽ bị xem xét tính chất tăng nặng và có thể đối mặt với mức phạt cao hơn ở các lần xử lý tiếp theo.

Thực tế cho thấy, công tác chấn chỉnh tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè tại các tuyến phố hay ngõ hẻm ở Hà Nội không thể chỉ trông chờ vào việc phạt tiền. Sự minh bạch trong việc áp dụng đúng khung phạt, đúng hành vi giúp người dân hiểu và đồng thuận; đồng thời việc kiểm tra, giám sát thường xuyên sau xử phạt mới là yếu tố quyết định để giữ vững kỷ cương trật tự văn minh đô thị.