Cuộc chiến căng thẳng chưa từng có về trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Big Tech và EU

Giám đốc điều hành Apple Tim Cook tại sự kiện của Apple ở Cupertino, California, Mỹ, ngày 9/9/2025. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Từ việc Apple từ chối đưa trợ lý ảo Siri AI vào châu Âu, đến việc Meta cự tuyệt yêu cầu của EU mở cửa ứng dụng WhatsApp, một chiến tuyến rõ ràng đã được vạch ra, khi một bên tuyên bố “các giải pháp của chúng tôi đã bị từ chối” và câu trả lời của bên còn lại là “luật pháp châu Âu không thể thương lượng”.

Phản ứng cứng rắn của Apple

Tại Hội nghị các nhà phát triển toàn cầu (WWDC) 2026, Apple đã chính thức ra mắt phiên bản mang tính đột phá của Siri - trợ lý ảo vốn ra đời từ năm 2011. Với sức mạnh của Apple Intelligence - hệ thống trí tuệ nhân tạo độc quyền được tích hợp sâu vào lõi hệ điều hành, Siri không còn chỉ là một công cụ ra lệnh bằng giọng nói đơn thuần, mà đã trở thành một “quản gia kỹ thuật số” đích thực.

Điểm vượt trội của Siri AI nằm ở khả năng truy cập, phân tích ngữ cảnh từ dữ liệu cá nhân của người dùng, như ảnh, tin nhắn, email và các hoạt động hiển thị trên màn hình để đưa ra phản hồi chính xác. Apple khẳng định toàn bộ quy trình này đều được bảo mật tuyệt đối nhờ các mô hình vận hành trực tiếp trên thiết bị, hoặc thông qua hệ thống máy chủ mã hóa đám mây riêng biệt.

Tuy nhiên, bước tiến công nghệ này đã ngay lập tức vấp phải rào cản từ Đạo luật Thị trường kỹ thuật số (DMA) của EU. Nhằm tạo ra một thị trường công bằng, EU đã viện dẫn DMA để yêu cầu Apple phải tuân thủ tính tương thích lõi - đồng nghĩa với việc Apple buộc phải chia sẻ quyền truy cập dữ liệu người dùng tương tự cho bất kỳ nhà phát triển trợ lý ảo bên thứ ba nào.

Kiên quyết cho rằng quyết định của EU là mối nguy với an ninh hệ thống của mình, Apple đã đưa ra quyết định cứng rắn, khi hoãn ra mắt Siri AI trên dòng sản phẩm iPhone và iPad tại thị trường châu Âu vào tháng 9 tới. Ông Greg Joswiak - Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách marketing của Apple, thẳng thắn chia sẻ: “Siri AI là ví dụ rõ ràng nhất tính đến nay về việc diễn giải một cách cực đoan Đạo luật Thị trường kỹ thuật số từ phía Ủy ban châu Âu”.

Ông Joswiak tiết lộ Apple từng đề xuất giải pháp Trusted System Agent - một cơ chế trung gian cho phép bên thứ ba khai thác dữ liệu cục bộ mà không được tiếp xúc trực tiếp vào mã nguồn dữ liệu, nhưng đã bị Brussels thẳng thừng từ chối.

Theo Ủy ban châu Âu (EC), Apple thực chất đang tìm kiếm một sự miễn trừ nghĩa vụ trong 18 tháng để tạo vị thế độc quyền cho Siri AI, vốn được Google tối ưu hóa. Người phát ngôn EU Thomas Regnier tuyên bố: “Luật pháp châu Âu là không thể thương lượng. Ủy ban châu Âu sẽ không đưa ra bất kỳ ngoại lệ nào, giống như một cảnh sát giao thông sẽ không cho qua một người lái xe vi phạm lỗi quá tốc độ”.

Biện pháp nhượng bộ duy nhất của Apple hiện tại là chỉ triển khai Siri AI trên hệ điều hành macOS tại châu Âu, do máy tính Mac không nằm trong danh mục các nền tảng thống lĩnh thị trường bị điều chỉnh nghiêm ngặt theo DMA.

Tối hậu thư với Meta

Không riêng Apple, Meta - công ty chủ quản của Facebook, Instagram và WhatsApp, cũng vừa “va chạm” căng thẳng với các cơ quan chống độc quyền châu Âu. EC đã chính thức yêu cầu Meta phải khôi phục quyền truy cập miễn phí vào ứng dụng WhatsApp cho các chatbot AI đối thủ, một động thái bị Meta chỉ trích là “sự lạm dụng quy định pháp lý”.

Nguyên nhân vụ việc bắt nguồn từ chính sách thay đổi liên tục của Meta trên ứng dụng nhắn tin có 3 tỷ người dùng này. Cụ thể, vào tháng 12/2024, Meta đã cho phép OpenAI tích hợp miễn phí ChatGPT vào nền tảng thông qua chiến dịch “12 ngày của OpenAI”, thu hút thành công 50 triệu người dùng trải nghiệm. Tuy nhiên, đến tháng 10/2025, Meta đã bất ngờ thay đổi điều khoản dịch vụ của WhatsApp Business, chính thức cấm hoàn toàn tất cả các công ty AI sử dụng giao diện của mình để cung cấp chatbot. Và đến tháng 3 vừa qua, Meta đã quyết định nới lỏng lệnh cấm nhưng đi kèm điều kiện buộc các đối thủ phát triển AI phải trả phí bản quyền sử dụng API với mức giá rất cao.

Cho rằng hành vi này cấu thành dấu hiệu lạm dụng vị trí thống lĩnh, qua đó vi phạm Điều 102 Hiệp ước về chức năng của EU, Phó Chủ tịch ECTeresa Ribera đã ký lệnh can thiệp khẩn cấp, nhằm ngăn chặn kịch bản Meta khóa chặt người dùng vào hệ sinh thái MetaAI - vốn là tính năng được cài đặt sẵn và không thể gỡ bỏ trên WhatsApp. Việc phải mở WhatsApp cho các đối thủ, từ OpenAI, Anthropic, cho đến những startup nhỏ,là đòn giáng mạnh vào chiến lược chiếm lĩnh thị trường trợ lý hành động (agentic AI) của Meta, khiến Big Tech này tuyên bố sẽ kháng cáo lên tòa án châu Âu.

Biểu tượng Meta tại trụ sở của Tập đoàn ở Menlo Park, California, Mỹ. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Tương lai không rõ của hệ điều hành Android

Mặt trận thứ ba trong cuộc chiến công nghệ này chính là Google. Công cụ tìm kiếm lớn nhất thế giới này đang đối mặt với thời hạn chót vào ngày 27/7, khi EC dự kiến đưa ra quyết định về hai cuộc điều tra vi phạm DMA của tập đoàn này.

Theo đó, cuộc điều tra thứ nhất nhằm vào việc xem xét cách thức hệ điều hành Android ưu ái mô hình AI Gemini độc quyền và hạn chế khả năng tương thích của các AI đối thủ. Google cảnh báo việc mở sâu hệ thống cốt lõi này sẽ biến các thiết bị Android thành miếng mồi ngon cho phần mềm gián điệp (spyware).

Cuộc điều tra thứ hai là yêu cầu Google phải cung cấp toàn bộ dữ liệu tìm kiếm, lượt nhấp chuột và lượt xem đã ẩn danh cho các công cụ tìm kiếm đối thủ. Google lập luận rằng dù có ẩn danh, việc khôi phục danh tính người dùng từ những dữ liệu tra cứu đặc thù vẫn là rất dễ dàng, gây rủi ro nghiêm trọng cho quyền riêng tư cá nhân.

Ai là bên hưởng lợi cuối cùng?

Nghịch lý lớn nhất từ các biện pháp chống độc quyền từ EU là chúng có thể tạo ra một kết quả đảo ngược. Việc ép buộc những hệ điều hành đóng như iOS phải phơi bày dữ liệu cá nhân mang tính ngữ cảnh cao lại đang dọn đường cho các công ty chuyên phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thu lợi. Theo đó, OpenAI được cho đang phát triển một siêu ứng dụng chuyên về AI hành động cho đợt niêm yết chứng khoán sắp tới, hay Anthropic có thể dễ dàng tiếp cận kho dữ liệu hành vi khổng lồ của người dùng mà không cần tốn chi phí xây dựng hệ điều hành riêng.

Trong bối cảnh hiện nay, cuộc chiến giữa quy định pháp lý nghiêm ngặt của EU và tham vọng bành trướng của các Big Tech vẫn chưa có kết quả rõ ràng, nhưng chắc chắn một điều rằng người tiêu dùng châu Âu sẽ là bên chịu thiệt thòi nhất khi bị gạt ra ngoài lề các trải nghiệm công nghệ tiên tiến nhất toàn cầu trong năm 2026 này.