Cuộc chiến công nghệ AI Mỹ-Trung có phải là cuộc chiến giữa những người trẻ Trung Quốc?

Uông Thao (trái) và Lương Văn Phong - hai đại diện tiêu biểu của nhân tài AI trẻ người Trung Quốc ở Mỹ và trong nước. Ảnh: Singtao.

Gã khổng lồ công nghệ Mỹ Meta (trước đây là Facebook) hồi tháng 12/2025 đã chi 2 tỷ USD để thâu tóm công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) Manus – doanh nghiệp được mệnh danh là “DeepSeek thứ hai”.

Manus được thành lập tại Trung Quốc, sau đó chuyển trụ sở sang Singapore, và đã phát triển một AI agent/AI thư ký có khả năng xử lý các nhiệm vụ phức tạp như lập trình. Doanh thu trung bình hằng năm của công ty đạt khoảng 100 triệu USD.

Tiêu Hoằng, người sáng lập, CEO Manus. Ảnh: China.

Người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành (CEO) là Tiêu Hoằng, sinh năm 1992, quốc tịch Trung Quốc. Ông tốt nghiệp ngành Kỹ thuật phần mềm tại Đại học Khoa học & Công nghệ Hoa Trung (HUST) ở Vũ Hán, sau đó liên tiếp khởi nghiệp trong các lĩnh vực công cụ năng suất doanh nghiệp và công cụ AI.

Trên thực tế, Meta đã bỏ ra 2 tỷ USD chủ yếu để “mua” một mình Tiêu Hoằng.

Thế hệ 9X Trung Quốc tỏa sáng trong ngành AI toàn cầu

Những người Trung Quốc sinh vào thập niên 1990 đang thể hiện sức ảnh hưởng nổi bật trong ngành AI toàn cầu.

Trong số đó, có người sinh ra và lớn lên tại Trung Quốc, trực tiếp tham gia phát triển công nghệ AI trong nước; có người sinh tại Trung Quốc nhưng lại giữ vai trò then chốt trong các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ. Ngoài ra, tại Thung lũng Silicon, thế hệ người Mỹ gốc Hoa sinh ra tại Mỹ (thế hệ thứ hai) cũng thể hiện năng lực vượt trội.

Uông Thao (Alexandr Wang), nhân vật tiêu biểu cho tài năng trẻ AI gốc Trung Quốc ở Mỹ. Ảnh: Sohu.

Do các kỹ sư gốc Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong cả ngành AI Mỹ lẫn Trung Quốc, nên có người đã đùa rằng cuộc chiến công nghệ AI Mỹ – Trung cuối cùng đã biến thành cuộc chiến giữa các “CBC” (China-born Chinese – người Trung Quốc sinh tại Trung Quốc) và “ABC” (American-born Chinese – người Mỹ gốc Hoa sinh tại Mỹ).

Những tài năng trẻ Trung Quốc đang dẫn dắt phát triển AI

Gần đây, những kỹ sư trẻ được đào tạo và trưởng thành hoàn toàn trong hệ thống giáo dục Trung Quốc đang đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của AI Trung Quốc.

Trung Quốc có mức độ ưu tiên rất cao cho đào tạo nhân tài các ngành kỹ thuật, với khoảng 1,3 triệu sinh viên kỹ thuật tốt nghiệp mỗi năm. Nhờ số lượng nhân tài kỹ thuật áp đảo, Trung Quốc đã sản sinh ra nhiều công ty AI có thể so sánh với các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ, cùng hàng loạt startup AI kỳ lân.

Vương Hưng Hưng, CEO của startup robot hình người Unitree Robotics. Ảnh: Sohu.

Thế hệ 9X Trung Quốc lớn lên trong thời kỳ “ưu tiên di động”, gắn liền với WeChat, Alipay…, là thế hệ trưởng thành trong môi trường dữ liệu khổng lồ. Họ cũng trải qua các mô hình đào tạo tinh hoa như “lớp Diêu” (Yao Class) của Đại học Thanh Hoa – do giáo sư Diêu Kỳ Trí (Andrew Yao, Giải Turing Award năm 2000, giải thưởng cao nhất ngành khoa học máy tính) lập ra để đào tạo các nhân tài AI, máy tính hàng đầu.

Ví dụ, Vương Hưng Hưng, CEO của startup robot hình người Unitree Robotics, sinh năm 1990, tốt nghiệp Đại học Công nghệ Chiết Giang và Đại học Thượng Hải, có bằng cử nhân và thạc sĩ ngành cơ điện. Sau khi tích lũy kinh nghiệm làm việc tại DJI, ông đã thành lập Unitree vào năm 2016. Gần đây, công ty này ra mắt robot hình người sản xuất hàng loạt, được ca ngợi là doanh nghiệp tiên phong trong việc “đại chúng hóa robot”.

Các gương mặt CBC trẻ tuổi đáng chú ý khác còn có Phan Tử Chính, nhà nghiên cứu nòng cốt của DeepSeek, và Vương Quán, nhà sáng lập startup robot Sapient Intelligence.

Dương Thực Lân, CEO của startup AI Trung Quốc Moonshot AI. Ảnh: Sohu.

"ABC" đối đầu "CBC"

CBC không chỉ ở lại học và làm việc tại Trung Quốc. Không ít người sinh tại Trung Quốc sau khi du học Mỹ đã ở lại làm nòng cốt trong các tập đoàn công nghệ lớn, hoặc quay về nước khởi nghiệp.

Dương Thực Lân, CEO của startup AI Trung Quốc Moonshot AI, sinh năm 1992 tại Trung Quốc, tốt nghiệp ngành khoa học máy tính Đại học Thanh Hoa. Sau khi sang Mỹ du học, ông lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon và từng làm nghiên cứu viên tại Google. Dựa trên kinh nghiệm ở đó, ông trở về Trung Quốc và thành lập Moonshot AI vào năm 2023, với tham vọng trở thành “OpenAI của Trung Quốc”.

Trương Quốc Đống (Guodong Zhang), sinh năm 1995, từng học đại học tại Trung Quốc và Canada, sau đó làm việc tại Google DeepMind. Ông là thành viên sáng lập của startup AI xAI do Elon Musk thành lập, và đóng vai trò quyết định trong việc phát triển mô hình AI Grok.

Quách Lộ Tây (Lucy Guo) đồng sáng lập Scale AI, người vượt qua ca sĩ Taylor Swift để trở thành nữ tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới. Ảnh: Sohu.

Cuộc chiến AI Mỹ – Trung thực chất là giữa CBC và ABC

ABC phần lớn là thế hệ thứ hai của các gia đình nhập cư Trung Quốc tại Mỹ. Nhờ truyền thống coi trọng giáo dục của cha mẹ, họ thường có thành tích học tập xuất sắc từ nhỏ, đồng thời rất am hiểu văn hóa Mỹ. Phần lớn ABC tận dụng mạng lưới, nguồn vốn và môi trường khởi nghiệp tự do tại Thung lũng Silicon để lập nghiệp.

Một nhân vật tiêu biểu của ABC có thể kể đến Uông Thao (Alexandr Wang), người đứng đầu mảng AI của Meta. Cha ông là nhà vật lý tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos (bang New Mexico). Từ nhỏ, Uông Thao đã được gọi là “thiên tài toán học”, “thần đồng khoa học”, đồng thời tự học lập trình.

Ông theo học MIT nhưng bỏ học sau ba học kỳ và năm 19 tuổi (2016) đã sáng lập Scale AI. Đến năm 2021, khi mới 24 tuổi, ông trở thành tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới. Sau khi Scale AI được Meta mua lại, Uông Thao trở thành người phụ trách AI của Meta.

Scott Wu (Ngô Tư Khoa), sinh năm 1997 tại bang Louisiana (Mỹ), tốt nghiệp Đại học Harvard, đồng sáng lập Cognition AI và Lunchclub. Ảnh: China.

Đồng sáng lập Scale AI với Uông Thao là Quách Lộ Tây (Lucy Guo), sinh năm 1994. Tháng 4 năm ngoái, cô đã vượt qua ca sĩ Taylor Swift để trở thành nữ tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới. Sau khi rời Scale AI do bất đồng quan điểm với Uông Thao, cô sáng lập nền tảng nội dung Passes vào năm 2022.

Một nhân vật ABC đáng chú ý khác là Scott Wu (Ngô Tư Khoa), sinh năm 1997 tại bang Louisiana (Mỹ), tốt nghiệp Đại học Harvard, đồng sáng lập Cognition AI và Lunchclub. Anh cũng là một lập trình viên cạnh tranh từng giành được ba huy chương vàng tại Olympic Tin học quốc tế và đứng thứ ba trong Google Code Jam năm 2021. Anh trai ông – Neil Wu, cựu kỹ sư phần mềm của Google Brain – cũng là thành viên sáng lập Cognition AI. Nhờ agent lập trình AI “Devin” gây tiếng vang lớn năm ngoái, giá trị doanh nghiệp của Cognition AI hiện đã gần 10,2 tỷ USD.

Theo Creaders

Thu Thủy