Cuộc chiến vực dậy văn hóa đọc ở trường học Mỹ

Khảo sát ở Mỹ cho thấy chỉ có 37% trẻ 9 tuổi và 14% trẻ 13 tuổi đọc sách mỗi ngày vì sở thích. Ảnh: Alamy.

Theo khảo sát do CBS News và YouGov thực hiện vào tháng 6, khoảng 1/3 người trưởng thành Mỹ cho biết họ đọc ít sách vì sở thích cá nhân hơn so với 10 năm trước. Đáng chú ý, 1/4 người được hỏi cho biết họ thường không đọc sách.

Trong nhóm cho biết mình đọc ít sách hơn, khoảng 1/2 nói họ quá bận rộn hoặc không có đủ thời gian rảnh. Một tỷ lệ tương đương cho rằng có quá nhiều yếu tố gây xao nhãng. Cuối cùng, hơn 1/3 cảm thấy khả năng tập trung của bản thân đã suy giảm trong thập kỷ qua.

Thời gian dành cho sách cũng phải cạnh tranh với nhiều hình thức giải trí khác. Theo CBS News, hơn một nửa số người đọc ít hơn cho biết họ xem phim, truyền hình và sử dụng mạng xã hội nhiều hơn trước. Gần 2/3 người trưởng thành dưới 30 tuổi trong nhóm này nhắc đến mạng xã hội như một hoạt động chiếm thêm thời gian.

Điều gì gây ra khủng hoảng văn hóa đọc ở trường học Mỹ?

Trong bài viết đăng trên The Conversation, hai nhà nghiên cứu William Dee Nichols và Michelle Kearney (Đại học Maine) dẫn thống kê của National Assessment of Educational Progress. Họ cho biết chỉ 37% trẻ 9 tuổi và 14% trẻ 13 tuổi đọc sách vì niềm vui gần như mỗi ngày trong năm 2025.

Những con số này tiếp nối xu hướng đi xuống đã kéo dài nhiều năm. Theo dữ liệu được các tác giả dẫn từ Bộ Giáo dục Mỹ, tỷ lệ trẻ 13 tuổi đọc vì niềm vui mỗi ngày giảm từ 27% năm 2012 xuống 14% năm 2023. Với trẻ 9 tuổi, tỷ lệ này giảm từ 53% năm 2012 xuống khoảng 39% năm 2022.

Nichols và Kearney cho rằng đọc sách ngoài giờ học tạo cơ hội để trẻ tiếp xúc với từ vựng trong nhiều ngữ cảnh, rèn khả năng tập trung và phát triển trí tưởng tượng. Những câu chuyện cũng giúp trẻ hình dung trải nghiệm của người khác, qua đó hiểu hơn về những góc nhìn khác với mình.

Chuyên gia cho rằng việc thầy cô giao ít hơn những bài tập đọc trọn vẹn một quyển sách là tín hiệu báo động. Ảnh: Depositphoto.

“Đọc vì niềm vui không chỉ đơn thuần là niềm vui. Khoảng cách này có thể giúp lý giải vì sao vốn từ của một số trẻ phát triển nhanh hơn nhiều so với những trẻ khác”, hai chuyên gia viết trên The Conversation.

Thách thức nằm ở chỗ nhà trường phải đồng thời cải thiện năng lực đọc và duy trì hứng thú của học sinh. Nichols và Kearney ghi nhận nhiều trường tại Mỹ đã tăng cường phương pháp dạy đọc dựa trên bằng chứng, trong đó có việc dạy mối liên hệ giữa chữ viết và âm thanh. Đây là nền tảng cần thiết để học sinh đọc thành thạo.

Áp lực còn xuất phát từ cách xây dựng chương trình học. Theo Washington Post, giáo viên trung học cơ sở và trung học phổ thông tại Mỹ giao ngày càng nhiều những đoạn trích và văn bản ngắn thay vì yêu cầu học sinh đọc trọn vẹn một quyển tiểu thuyết.

Một báo cáo năm 2026 cho biết học sinh hiện đọc trung bình khoảng 2,8 cuốn sách theo hình thức cả lớp, thấp hơn mức khoảng 4 cuốn được ghi nhận trong một khảo sát giáo viên năm 2010. Khảo sát của RAND Corporation cũng cho thấy 2/3 giáo viên được hỏi trong năm học 2024-2025 dự định giao cho học sinh đọc từ một đến bốn cuốn sách.

Chia sẻ với Washington Post, họ cho biết áp lực từ các kỳ thi chuẩn hóa, giới hạn ngân sách, thiếu bộ sách cho cả lớp và thời gian giảng dạy khiến giáo viên khó bố trí việc đọc tác phẩm dài. Ở một số nơi, sự khác biệt về trình độ tư duy giữa học sinh cũng khiến việc theo cùng một cuốn sách trở nên phức tạp hơn.

Đưa niềm vui trở lại với việc đọc

Andrew Newman, giáo sư tiếng Anh tại Đại học Stony Brook (New York, Mỹ), nói với Washington Post rằng việc đọc trọn vẹn một tác phẩm đang dần bị xem như hoạt động không thiết yếu trong chương trình tiếng Anh. Trong khi đó, Jonna Perrillo, giáo sư về giáo dục tiếng Anh tại Đại học Texas (Mỹ), cho rằng cách dạy quá tập trung vào kỹ năng phân tích có thể khiến nội dung và trải nghiệm đọc bị xem nhẹ.

Theo chuyên gia trên Conversation, một phần lời giải nằm ở việc không tách rời học tập khỏi niềm vui. Hai nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc dạy đọc có cấu trúc vẫn rất quan trọng, nhất là với trẻ đang học đọc, học viết. Tuy nhiên, bên cạnh những bài học có mục tiêu cụ thể, trẻ cũng cần được tự chọn sách, đọc lại tác phẩm mình yêu thích và nghe giáo viên đọc thành tiếng đơn giản vì câu chuyện mang lại niềm vui.

Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Trẻ em có thói quen đọc lâu dài thường được người thân đọc sách cho nghe từ nhỏ, có sách trong nhà và được duy trì cơ hội đọc cùng gia đình khi sở thích thay đổi. Việc cho trẻ lựa chọn thể loại phù hợp cũng giúp thói quen đọc phát triển theo thời gian, thay vì bị giới hạn trong những tác phẩm do người lớn hoặc nhà trường chỉ định.

Washington Post ghi nhận trường hợp thư viện ở Mỹ không đủ ngân sách để mua sách cho học sinh. Ảnh: REUTERS.

Tuy nhiên, khuyến khích trẻ đọc sách không thể chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân của gia đình hay giáo viên. Washington Post ghi nhận một số trường gặp khó khăn trong việc mua đủ sách cho cả lớp, trong khi thư viện trường học cũng phải đối mặt với nhu cầu chưa được đáp ứng do cắt giảm ngân sách và chi phí tăng. Những giới hạn này khiến cơ hội đọc sách của học sinh phụ thuộc một phần vào điều kiện của trường và gia đình.

Dữ liệu của CBS News cũng cho thấy việc tìm sách phù hợp và tiếp cận lời giới thiệu có thể là một phần của trải nghiệm đọc. Người lớn tuổi thường tham khảo bài đánh giá sách, trong khi độc giả dưới 30 tuổi có xu hướng tìm gợi ý trên mạng xã hội và từ những người có ảnh hưởng. Điều này cho thấy cách độc giả khám phá sách có thể thay đổi theo thế hệ; thay vì mặc định các nền tảng số chỉ cạnh tranh với sách, việc giới thiệu tác phẩm qua những kênh độc giả đang sử dụng cũng có thể mở ra cơ hội tiếp cận mới.

Cuộc chiến vực dậy văn hóa đọc ở Mỹ, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện về số lượng sách được giao trong lớp hay điểm số trên các bài kiểm tra Ngữ văn. Đó còn là nỗ lực giúp việc đọc trở thành một phần tự nhiên của đời sống, cần làm cho trẻ em và người lớn tìm đến sách vì muốn biết câu chuyện tiếp theo sẽ ra sao.