Cuộc đua AI đang làm nóng chính trường Mỹ

Nếu một mối đe dọa khủng bố khiến các chuyên gia cảnh báo về một hiểm họa hiện hữu cận kề đối với nhân loại, toàn bộ sức mạnh của Chính phủ Mỹ có lẽ sẽ lập tức được huy động để ứng phó. Nhưng với AI, phản ứng của Washington lại đang diễn ra theo một cách hoàn toàn khác.

Tổng thống Donald Trump và các nhà lãnh đạo công nghệ trong cuộc họp báo công bố dự án cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) tại Phòng Roosevelt của Nhà Trắng, tháng 1/2025. Ảnh: Haiyun Jiang/The New York Times

Gần đây, những cảnh báo mới nhất về AI ở Mỹ không đến từ các nhà hoạt động phản đối công nghệ, mà từ chính những người đang đứng ở tuyến đầu phát triển AI. Cuối tuần trước, Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei công khai cho rằng ngành AI cần giảm tốc. CEO OpenAI Sam Altman ngay lập tức bày tỏ đồng tình và kêu gọi đưa các chuyên gia đánh giá độc lập vào các công ty AI. CEO Elon Musk và Chủ tịch Google DeepMind Demis Hassabis cũng lên tiếng ủng hộ cảnh báo của ông Amodei. Những động thái này diễn ra sau lời cảnh báo gây sốc của nhà nghiên cứu AI Jacob Coxon, rằng “những người đang xây dựng AI thực sự tin rằng nó có thể giết chết tất cả chúng ta vào cuối thập kỷ này”.

Tuy nhiên, khi những người dẫn đầu cuộc đua AI bắt đầu yêu cầu thận trọng hơn, chính quyền Mỹ lại chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng “kiềm chế” ngành công nghiệp đang được xem là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế.

Lựa chọn giữa an ninh và vị thế

Phát biểu trước động thái của các CEO, Tổng thống Mỹ Donald Trump không phủ nhận hoàn toàn những rủi ro của AI, nhưng ông cho rằng lợi ích của công nghệ này sẽ vượt xa tác động tiêu cực. Ông cũng phản đối việc Mỹ tự làm chậm mình trong cuộc đua AI khi Trung Quốc đang tăng tốc.

“Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc về AI. Chúng ta là quốc gia tinh vi nhất thế giới và thành thật mà nói, tôi muốn giữ nguyên vị thế đó”, ông Trump nói với các phóng viên. Phát biểu này cho thấy AI là một vấn đề đặc biệt khó đối với Washington.

Nếu AI chỉ là một công nghệ dân sự thông thường, việc yêu cầu doanh nghiệp giảm tốc hoặc áp đặt các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt có thể là một lựa chọn chính sách tương đối đơn giản với Mỹ. Nhưng AI ngày nay đồng thời là công nghệ kinh tế, công cụ cạnh tranh quốc gia, nền tảng quân sự và một lĩnh vực có thể tác động sâu rộng đến thị trường lao động. Chậm lại có thể giúp giảm rủi ro, nhưng Mỹ lo ngại chậm lại quá mức cũng có thể khiến nước này đánh mất lợi thế công nghệ trước Trung Quốc.

Tranh luận về AI tại Mỹ không chỉ diễn ra trong các phòng họp ở Washington hay tại những trung tâm công nghệ lớn. Nó đang ngày càng gắn với những vấn đề rất cụ thể trong đời sống người dân nước này. Một cuộc thăm dò của NBC News trong tháng 9 này cho thấy 70% người Mỹ được hỏi cảm thấy lo lắng về AI nhiều hơn là hào hứng với công nghệ này, trong đó một nguyên nhân dễ nhận thấy nhất là vấn đề việc làm, khi AI có khả năng tự động hóa ngày càng nhiều nhiệm vụ từng do con người đảm nhiệm.

Lo ngại về việc làm lại xuất hiện đúng thời điểm người Mỹ đang quan tâm đặc biệt đến chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả. Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI cần lượng điện và nước rất lớn. Tại một số địa phương, sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng AI đã gây phản ứng từ cộng đồng do những lo ngại về điện năng, nước và tác động môi trường.

Tất cả khiến AI trở thành một nỗi bất an: lo mất việc, lo chi phí điện tăng, lo quyền lực kinh tế tập trung trong tay một số ít tập đoàn công nghệ và tỷ phú, đồng thời lo ngại Mỹ có thể bị đối thủ vượt qua trong lĩnh vực công nghệ chiến lược. Chính vì vậy, AI đang có khả năng trở thành một vấn đề chính trị lớn hơn nhiều so với một cuộc tranh luận đơn thuần về công nghệ.

Một mặt trận mới trong bầu cử giữa nhiệm kỳ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ đang tạo thêm động lực cho sự thay đổi trong cách các chính trị gia nước này tiếp cận AI. Các ứng viên của cả hai đảng đã bắt đầu khai thác sự phản đối của người dân đối với các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Một số bang và chính quyền địa phương xem xét hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế xây dựng loại hạ tầng này.

Đối với đảng Dân chủ, đây có thể là một cơ hội chính trị. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries phát biểu trên chương trình “This Week” của ABC News cuối tuần trước rằng Quốc hội Mỹ nên có “hành động quyết đoán” để làm chậm quá trình phát triển AI, đồng thời cam kết rằng các thành viên đảng Dân chủ sẽ họp để thống nhất một kế hoạch trong tuần này.

Nhiều đảng viên Cộng hòa cũng lên tiếng. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Ted Cruz của bang Texas cho biết trong một cuộc phỏng vấn với Politico tuần trước rằng “cần nhiều quy định hơn nữa đối với AI”. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Josh Hawley của bang Missouri, tuần trước đã khởi động một cuộc điều tra đối với OpenAI về một cuộc tấn công bất chính của các tác nhân AI của họ vào một công ty khác hồi tháng 7. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders của bang Vermont đã đề xuất một dự luật cấm vĩnh viễn trí tuệ nhân tạo siêu thông minh và tạm dừng phát triển trí tuệ nhân tạo tiên tiến cho đến khi có quy định của liên bang.

AI đặt nước Mỹ trước lựa chọn khó

Theo các chuyên gia, thách thức hiện tại rất lớn bởi AI không giống nhiều công nghệ trước đây. Một đạo luật có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm để được xây dựng, tranh luận và thực thi. Trong khi đó, năng lực của các hệ thống AI có thể thay đổi chỉ trong thời gian rất ngắn. Điều này tạo ra một khoảng trống quản trị, khi ngay cả những nhà hoạch định chính sách có thiện chí cũng phải đối mặt với một câu hỏi căn bản: làm thế nào để điều chỉnh một công nghệ mà chính những người làm luật có thể chưa hiểu đầy đủ?

Hơn nữa, AI không phải lĩnh vực có một trung tâm quyền lực duy nhất. Chính phủ Mỹ có thể quản lý doanh nghiệp trong nước, nhưng không dễ kiểm soát các công ty ở nước ngoài, các nhóm nghiên cứu độc lập hay những chủ thể phi nhà nước. Đó là lý do nhiều chuyên gia cho rằng việc kiểm soát những rủi ro lớn nhất của AI cuối cùng sẽ đòi hỏi hợp tác quốc tế. Nhưng đây lại là một bài toán đặc biệt khó trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị hiện nay.

Thái độ tương đối thận trọng của chính quyền Tổng thống Donald Trump trước những cảnh báo về AI phản ánh một lựa chọn chiến lược: ưu tiên duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua công nghệ. Ông Trump từng nói rằng AI “sẽ ổn thôi” và Mỹ sẽ luôn có công cụ để kiểm soát công nghệ này. Tuy nhiên, nước Mỹ không thể phủ nhận mình đang đứng trước một thực tại: một bên là yêu cầu kiểm soát một công nghệ có thể thay đổi căn bản nền kinh tế, xã hội và thậm chí an ninh quốc gia. Bên kia là nỗi lo nếu giảm tốc, Mỹ có thể đánh mất lợi thế mà họ đang dẫn đầu.

Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Ruben Gallego đã cảnh báo: “khi chúng ta tạo ra vũ khí hạt nhân, bản thân vũ khí hạt nhân không có khả năng tự đưa ra quyết định thả bom. AI có khả năng và sẽ có khả năng đưa ra những quyết định như vậy”. Một số chuyên gia về AI tin rằng kịch bản này đã phóng đại khả năng của AI. Nhưng từ góc độ chính trị, AI đang trở thành một cuộc tranh luận về mô hình quản trị, cạnh tranh quyền lực và tương lai của chính trị Mỹ. Và nếu tâm lý lo lắng trong công chúng tiếp tục gia tăng, công nghệ này có thể trở thành vấn đề quyết định đối với một số cuộc đua trong bầu cử giữa nhiệm kỳ ở quốc gia này.