Cuộc đua phương tiện hydro của các quốc gia châu Á

Xe bồn áp suất cao, vừa đóng vai trò kho chứa di động, vừa giúp phân phối hydro đến khách hàng sử dụng. Ảnh: Phạm Tuân – Pv TTXVN tại Nhật Bản

Dù công nghệ này có thể còn nhiều năm, thậm chí vài thập niên nữa mới có thể thương mại hóa thành công nhưng tiềm năng trở thành nguồn năng lượng bền vững của nó đang khiến Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc đẩy mạnh các chương trình thử nghiệm.

Động lực của mỗi nước lại khác nhau. Theo ông Ravi Krishnaswamy tại Frost & Sullivan khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nỗ lực của Nhật Bản nằm trong lộ trình xây dựng “xã hội hydro”. Trong khi đó, Hàn Quốc tập trung vào việc các tập đoàn lớn phát triển hệ sinh thái hydro công nghiệp tích hợp, có thể bao gồm cả đường sắt. Trung Quốc đang xây dựng chuỗi cung ứng pin nhiên liệu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu, còn Ấn Độ lại dồn tâm huyết vào cải tạo các đoàn tàu với chi phí thấp, phù hợp với tầm nhìn tự chủ quốc gia.

Nhà phân tích Rajeev Pandey tại công ty Rystad Energy (Na Uy) cho rằng tiềm năng dài hạn của hydro là “có thật, nhưng không như những gì người ta tung hô”. Ông đồng thời dự báo nền kinh tế hydro chỉ có thể đạt tính khả thi về mặt thương mại ở quy mô lớn trên “một số tuyến nhất định” vào thập niên 2030 và 2040.

Ông Pandey cho biết Hàn Quốc và Ấn Độ là những thị trường có nhiều khả năng triển khai thương mại quy mô đáng kể đối với tàu chạy bằng hydro trong thập niên tới, trong khi Nhật Bản có thể sẽ triển khai ở quy mô nhỏ hơn.

Ấn Độ đã ra mắt đoàn tàu chạy bằng hydro đầu tiên vào tháng trước. Năm 2023, ngành đường sắt Ấn Độ công bố kế hoạch vận hành 35 đoàn tàu hydro thuộc sáng kiến "Hydro vì Di sản” trên tuyến đường sắt đi qua các khu di sản và vùng đồi núi. Hồi tháng 7, Ấn Độ đã khởi động 12 dự án thí điểm bao gồm việc triển khai 70 phương tiện chạy bằng hydro, gồm 27 xe buýt và 43 xe tải, cũng như xây dựng 16 trạm tiếp nhiên liệu hydro trên 21 tuyến đường khắp cả nước.

Trong khuôn khổ Sứ mệnh Hydro Xanh Quốc gia, New Delhi đang đầu tư vào công nghệ pin nhiên liệu hydro không chỉ để giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà còn nhằm trở thành trung tâm toàn cầu về "sản xuất, sử dụng và xuất khẩu hydro xanh cùng các sản phẩm phái sinh". Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), dựa trên các kế hoạch đầu tư hiện tại, Ấn Độ có thể thu hút khoảng 34 tỷ USD vốn đầu tư vào năng lực sản xuất hydro xanh và amoniac xanh tính đến năm 2030.

Ở Nhật Bản, công ty đường sắt East Japan có kế hoạch đưa đoàn tàu hybrid chạy bằng hydro mang tên HYBARI vào vận hành trước khi kết thúc năm tài khóa 2027.

“Đầu tư vào các đoàn tàu chạy bằng hydro hiện vẫn là giải pháp khử carbon chuyên biệt, đồng thời có thể tạo ra nhu cầu nền tảng cho phát triển hệ sinh thái hydro rộng lớn hơn về dài hạn, chứ không phải là phương án thay thế trực tiếp cho các tuyến đường sắt chạy bằng điện hiện có”, ông Krishnaswamy nói.

Về phần Hàn Quốc, thành phố Daejeon có kế hoạch đưa vào vận hành 34 tàu điện chạy bằng hydro vào năm 2028. Bên cạnh đó, Hàn Quốc đang đầu tư 32,1 tỷ won từ nay đến năm 2027 cho một dự án thí điểm tàu chạy bằng hydro. Chính phủ Hàn Quốc dự báo thị trường tàu chạy bằng hydro toàn cầu sẽ tăng trưởng hơn 25% mỗi năm, đạt mức 26,4 tỷ USD vào năm 2035.

Theo ông Krishnaswamy, Trung Quốc cũng đã đạt được những bước tiến trong lĩnh vực đường sắt chạy bằng hydro, điển hình là việc công ty CRRC Changchun ra mắt đoàn tàu du lịch chạy bằng hydro đầu tiên của nước này vào năm ngoái.

Ông Krishnaswamy cho rằng, ngành đường sắt chạy bằng hydro nên được xem là một phần trong chiến lược phát triển thị trường hydro rộng lớn hơn, thay vì chỉ là giải pháp giao thông đơn lẻ.

Theo nhận định của các chuyên gia, an ninh năng lượng cũng là một yếu tố khác. Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đều vẫn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Ông Pandey cho biết hydro có thể được lưu trữ và mua bán trên thị trường, trong khi những nước như Ấn Độ và Trung Quốc cũng có thể sản xuất hydro nội địa.

Đối với Nhật Bản và Hàn Quốc, còn có một cân nhắc mang tính chiến lược khác: duy trì sức cạnh tranh công nghiệp trong bối cảnh Trung Quốc đang chiếm ưu thế ở những lĩnh vực như điện Mặt Trời và pin nhiên liệu.