Cuộc đua trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc tại châu Phi

Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt trên đường đua AI

Quốc gia Đông Phi nhỏ bé Rwanda đang từng bước hiện thực hóa tham vọng trở thành một thung lũng công nghệ kiểu mới của toàn bộ lục địa đen thông qua những cái bắt tay chiến lược với các gã khổng lồ thung lũng Silicon. Thỏa thuận hợp tác thời hạn ba năm vừa được ký kết giữa chính phủ nước này và nền tảng trí tuệ nhân tạo Anthropic của Mỹ là minh chứng rõ nét nhất cho khát vọng đưa công nghệ tối tân vào sâu rễ bền gốc của các hệ thống dịch vụ công cốt lõi như y tế, giáo dục và nông nghiệp.

Tuy nhiên, đằng sau những dự án hiện đại hóa đầy hứa hẹn này là bóng dáng của một cuộc cạnh tranh địa chính trị khốc liệt đang diễn ra trên khắp châu Phi, nơi dòng vốn và tầm ảnh hưởng của các cường quốc công nghệ Mỹ và Trung Quốc đang liên tục va đập để giành lấy vị thế thống trị trong kỷ nguyên số.

Khát vọng số hóa dịch vụ công và tầm nhìn đưa quốc gia thành trung tâm thử nghiệm công nghệ

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Tác động AI đang diễn ra sôi nổi ở New Delhi, Bộ trưởng Công nghệ Thông tin, Truyền thông và Đổi mới Rwanda, bà Paula Ingabire, đã mang đến một thông điệp mạnh mẽ về chiến lược chuyển đổi số của quốc gia mình. Việc ký kết biên bản ghi nhớ với Anthropic không chỉ dừng lại ở những cam kết trên giấy, mà là một lộ trình hành động cụ thể nhằm biến trí tuệ nhân tạo thành đòn bẩy nâng cao chất lượng sống của người dân. Thông qua thỏa thuận này, các nhà phát triển phần mềm nội địa sẽ được cấp quyền truy cập vào hệ thống thanh toán tín dụng API và các giấy phép cần thiết để trực tiếp nhúng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo vào bộ máy hành chính công.

Sự chuyển mình này sẽ len lỏi vào từng khía cạnh của đời sống xã hội. Đối với ngành y tế, công nghệ hứa hẹn sẽ tối ưu hóa quy trình chẩn đoán và quản lý hồ sơ bệnh nhân, giảm tải áp lực cho các cơ sở y tế tuyến đầu. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các thuật toán thông minh sẽ hỗ trợ nông dân đưa ra những quyết định chính xác hơn về việc lựa chọn hạt giống và phân bón nhằm gia tăng sản lượng cây trồng một cách bền vững.

Đặc biệt trong giáo dục, nền tảng Anthropic đã bắt đầu bén rễ từ cuối năm ngoái thông qua sáng kiến mang tên Chidi. Đây là một người bạn đồng hành học tập ảo được xây dựng dựa trên mô hình Claude nổi tiếng, thiết kế riêng để hướng dẫn cả giáo viên và học sinh rèn luyện tư duy phản biện cũng như kỹ năng giải quyết vấn đề.

Đại diện Anthropic, bà Elizabeth Kelly, khẳng định rằng giá trị thực sự của công nghệ nằm ở mức độ phổ cập của nó trong cộng đồng. Do đó, thay vì chỉ cung cấp phần mềm, công ty đang rót vốn mạnh mẽ vào các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực để đảm bảo các giáo viên, nhân viên y tế và công chức nhà nước có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách an toàn và hoàn toàn độc lập.

Sự chủ động hội nhập này đã biến Rwanda thành một phòng thí nghiệm khổng lồ, một hình mẫu lý tưởng để các quốc gia láng giềng cùng chung những thách thức phát triển có thể học hỏi và áp dụng. Sức hút của quốc gia Đông Phi này còn được minh chứng qua sự hiện diện lâu năm của Viện Thay đổi Toàn cầu Tony Blair, tổ chức đang tích cực hỗ trợ chính phủ triển khai các chính sách nông nghiệp thông minh dựa trên dữ liệu để giải quyết các bài toán về an ninh lương thực, gia tăng nguồn thu và tạo ra hàng ngàn việc làm mới cho người dân bản địa.

Cuộc rượt đuổi gắt gao giữa hai bờ Thái Bình Dương trên vùng đất hứa châu Phi

Sự hiện diện của Anthropic tại Rwanda thực chất chỉ là bề nổi của một tảng băng chìm mang tên cạnh tranh siêu cường, nơi các tập đoàn công nghệ Mỹ đang ráo riết khẳng định dấu ấn của mình trước sự bành trướng mạnh mẽ của các đối thủ Trung Quốc. Trước Anthropic, hàng loạt những tên tuổi gạo cội như Microsoft, Google và IBM đều đã cắm cờ tại lục địa đen để đánh giá và khai thác nhu cầu số hóa đang bùng nổ tại đây. Cùng nhịp độ đó, OpenAI cũng đã bắt tay với Quỹ Gates khởi động một chương trình thí điểm khổng lồ trị giá 50 triệu USD nhằm củng cố hệ thống y tế cơ sở tại các quốc gia châu Phi bằng trí tuệ nhân tạo, với điểm xuất phát không đâu khác chính là Rwanda.

Dù vậy, con đường chinh phục thị trường đầy tiềm năng này của người Mỹ hoàn toàn không trải đầy hoa hồng khi vấp phải sự cạnh tranh quyết liệt từ các gã khổng lồ phương Đông như Huawei hay Tập đoàn Alibaba. Các chuyên gia từ Đại học Georgetown nhận định rằng cách tiếp cận của hai cường quốc này có sự khác biệt rõ rệt về mặt bản chất và phương thức triển khai.

Trong khi các công ty tư nhân Mỹ thường tận dụng nguồn lực lao động và tài nguyên của châu Phi để phục vụ cho quá trình phát triển mô hình lõi của họ, thì các doanh nghiệp Trung Quốc lại đi theo một con đường mang tính hệ thống hơn. Họ khéo léo kết hợp sức mạnh công nghệ với các chính sách đối ngoại tầm cỡ quốc gia của Bắc Kinh, đặc biệt là tận dụng mạng lưới hạ tầng khổng lồ từ Sáng kiến Vành đai và Con đường để đưa các dịch vụ kỹ thuật số thâm nhập sâu vào từng ngõ ngách của lục địa.

Hơn thế nữa, một báo cáo gần đây của Microsoft đã chỉ ra một vũ khí bí mật khác giúp các nhân tố Trung Quốc bứt tốc tại châu Phi, đó chính là chiến lược sử dụng các nền tảng mã nguồn mở kết hợp với lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về giá thành. Đơn cử như trường hợp của công ty khởi nghiệp DeepSeek, sự kết hợp hoàn hảo giữa tính mở của phần mềm và chi phí siêu rẻ đã giúp họ nhanh chóng chiếm lĩnh những phân khúc thị trường mà các nền tảng phương Tây đắt đỏ bỏ ngỏ.

Tần suất sử dụng các công cụ của DeepSeek tại khu vực châu Phi được ước tính cao gấp hai đến bốn lần so với các khu vực khác trên toàn cầu. Những con số biết nói này cho thấy cuộc đua giành giật ảnh hưởng kỹ thuật số tại lục địa đen giờ đây không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế, mà đã trở thành một ván cờ chiến lược định hình diện mạo công nghệ của cả một châu lục trong tương lai.

Bùi Tú