Cuộc săn tìm MH370 lần thứ ba: Khi công nghệ đối đầu bí ẩn lớn nhất lịch sử hàng không

Người dân cầu nguyện tại chùa Guanghua ở Bắc Kinh, ngày 3/1/2026. Ảnh: EFE

Nỗi đau kéo dài của thân nhân nạn nhân

Các nhiệt kế ở trung tâm Bắc Kinh chỉ -7 độ C, nhưng khu vực quanh chùa Quảng Hóa (Quanghua) lại nhộn nhịp hơn thường lệ. Lúc 9 giờ sáng ngày 3/1, như mọi lần vào mùng 1 và ngày rằm hàng tháng theo âm lịch, bà Bao Lanfang đến ngôi chùa nằm nép mình trong con ngõ đặc trưng của thủ đô Trung Quốc. Bà thắp hai ngọn nến và cắm ba nén hương làm lễ: “Tôi cầu cho hòa bình thế giới, cho đất nước phồn vinh và yên bình, và cho những người mất tích trên chuyến bay MH370 được trở về an toàn”.

Vào ngày 8/3/2014, cuộc đời bà Bao, nay 73 tuổi, đã thay đổi mãi mãi. Con trai, con dâu và cháu gái của bà đang trên đường trở về Trung Quốc sau kỳ nghỉ tại Malaysia, trên chuyến bay MH370 của Malaysia Airlines từ Kuala Lumpur đi Bắc Kinh. Chiếc Boeing 777 cất cánh bình thường, nhưng 40 phút sau, khi tiến gần không phận Việt Nam, máy bay bất ngờ lệch khỏi lộ trình đã định và mất tín hiệu.

Gần 12 năm đã trôi qua, và một cuộc tìm kiếm mới đối với xác máy bay vừa được khởi động. Sự biến mất của MH370 vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất lịch sử hàng không: một tai nạn mà máy bay chưa từng được tìm thấy, cũng như chưa có bằng chứng mang tính quyết định để tái dựng điều đã xảy ra với 239 người trên chuyến bay. Phần lớn hành khách là công dân Trung Quốc (153 người), và 50 người mang quốc tịch Malaysia (trong đó có 12 thành viên tổ bay).

Dữ liệu radar quân sự sau đó cho thấy, thay vì tiếp tục bay theo hướng đông bắc, máy bay đã rẽ sang phía tây và bay qua bán đảo Mã Lai. Theo kết luận điều tra chính thức, MH370 tiếp tục bay thêm khoảng 6 giờ trước khi được cho là cạn nhiên liệu. Dấu vết radar cuối cùng biến mất trên biển Andaman (phía đông nam vịnh Bengal, thuộc Ấn Độ Dương), cách rất xa hành lang bay dự kiến.

“Không lời nào diễn tả được nỗi đau của tôi trong suốt thời gian qua”, bà Bao chia sẻ. Cháu gái bà hôm nay lẽ ra đã 15 tuổi; con trai và con dâu bà nay đã khoảng 46 tuổi. Bà hầu như không nhắc đến họ. Điều bà thấy “không thể chịu đựng nổi” chính là những gì diễn ra sau tin dữ: chứng trầm cảm đã bao trùm chồng bà và cuối cùng cướp đi mạng sống của ông. “Ông ấy yêu con trai mình sâu sắc đến mức nỗi đau trở thành một căn bệnh”, bà Bao nói.

Người thân viết những dòng chữ tưởng nhớ nạn nhân MH370 trên bảng thông báo tưởng niệm 10 năm chuyến bay mất tích, tại Subang Jaya, Malaysia, ngày 3/3/2024.

Canh bạc công nghệ dưới đáy Ấn Độ Dương

Có rất ít thông tin được tiết lộ về chiến dịch tìm kiếm mới. Được biết, chiến dịch sẽ kéo dài 55 ngày (triển khai gián đoạn để phù hợp với điều kiện thời tiết và vận hành) tại khu vực phía nam Ấn Độ Dương, do công ty Mỹ Ocean Infinity – đơn vị chuyên về công nghệ robot dưới nước – thực hiện.

Ocean Infinity là một cái tên uy tín trong ngành. Năm 2020, công ty từng góp phần tìm thấy xác chiến hạm USS Nevada dưới đáy Thái Bình Dương, và năm 2022 đã xác định vị trí con tàu Endurance của nhà thám hiểm huyền thoại Ernest Shackleton, bị chìm năm 1915 tại Bắc Cực. Công ty này cũng từng tham gia tìm kiếm MH370 vào năm 2018, nhưng không đạt kết quả.

Bộ Giao thông Malaysia xác nhận hợp đồng lần này giúp giảm thiểu rủi ro tài chính cho nước này, bởi chính phủ chỉ phải chi trả tối đa 70 triệu USD nếu phát hiện xác máy bay. Nhiều nguồn trong ngành, được các hãng tin quốc tế dẫn lại, cho biết chiến dịch thực tế sẽ tốn kém hơn nhiều, nhưng một phát hiện thành công có thể giúp Ocean Infinity củng cố vị thế là công ty thám hiểm dưới biển hàng đầu thế giới.

Cuộc tìm kiếm đầu tiên diễn ra trong giai đoạn 2014–2017, là một chiến dịch quốc tế phức tạp với sự tham gia của hơn 10 lực lượng quân sự, do Australia, Trung Quốc và Malaysia phối hợp điều phối. Chi phí vượt 150 triệu USD theo tỷ giá hiện tại, trở thành chiến dịch tìm kiếm tốn kém nhất lịch sử. Hoạt động bị đình chỉ năm 2017 sau khi rà soát 120.000 km² mà không tìm thấy thi thể hay mảnh vỡ, nhưng kèm theo cam kết sẽ nối lại nếu xuất hiện bằng chứng mới.

Cho đến nay, chỉ một số mảnh vỡ được cho là của MH370 được tìm thấy dọc bờ biển châu Phi và trên các đảo ở Ấn Độ Dương. Thời gian trôi qua càng làm nảy sinh nhiều thuyết âm mưu kỳ quặc, từ việc máy bay bị CIA, Nga hay Triều Tiên không tặc, cho đến bị người ngoài hành tinh bắt cóc.

Sau nỗ lực thất bại năm 2018, Ocean Infinity được Malaysia chấp thuận tiến hành tìm kiếm mới vào tháng 3/2025, nhưng chiến dịch khi đó phải tạm dừng sau 22 ngày do thời tiết xấu. Lần này, khu vực tìm kiếm được thu hẹp còn 15.000 km². Hiện vẫn chưa rõ liệu công ty có nắm trong tay bằng chứng xác thực về vị trí máy bay hay không, dù họ khẳng định đã hợp tác với nhiều chuyên gia để khoanh vùng tối đa.

Chiến dịch mới sử dụng đội tàu robot lặn tự hành Hugin 6000, được trang bị sonar đa tia, camera độ phân giải cao và hệ thống quét laser, có khả năng lập bản đồ đáy biển 3D ở độ sâu tới 6.000 mét. Những thiết bị này có thể hoạt động liên tục dưới nước đến 100 giờ, đồng thời gửi một phần dữ liệu về tàu mẹ và nhận cập nhật từ các kỹ sư trên mặt nước.

Một chuyến bay trong chiến dịch tìm kiếm MH370 của Australia vào tháng 3.2014. Ảnh: El Pais

Dù công nghệ đã tiến bộ, thách thức vẫn vô cùng khắc nghiệt. Hộp đen của máy bay, nếu không bị hư hại, về lý thuyết vẫn có thể phục hồi dữ liệu. Tuy nhiên, việc xác định vị trí của chúng phụ thuộc vào tín hiệu âm thanh từ thiết bị định vị dưới nước, vốn chỉ hoạt động khoảng 30 ngày sau khi máy bay rơi xuống biển. Khi pin cạn – như trường hợp MH370 – lựa chọn duy nhất là tìm kiếm trực quan xác máy bay hoặc các mảnh vỡ dưới đáy đại dương. Trong khi đó, Ấn Độ Dương là môi trường khắc nghiệt với các hẻm núi sâu hơn 300 mét, những vách đá dựng đứng hàng nghìn mét và cả các vùng núi lửa đang hoạt động, gây trở ngại lớn cho việc thăm dò.

Trong kết luận báo cáo năm 2018 sau cuộc điều tra quốc tế, chính quyền Malaysia thừa nhận “không thể xác định một cách chắc chắn” nguyên nhân MH370 biến mất. Báo cáo cho biết việc lệch khỏi lộ trình “không thể giải thích bằng một sự cố kỹ thuật đã biết hay điều kiện thời tiết bất lợi”, và nhận định sự đổi hướng “nhiều khả năng là có chủ ý”.

Hành khách và phi hành đoàn được minh oan, do không có bằng chứng cho thấy họ liên quan – không có tín hiệu cầu cứu, yêu cầu cứu nạn hay liên lạc khẩn cấp nào trước khi máy bay mất tín hiệu – nhưng khả năng có “sự can thiệp bất hợp pháp” vẫn không bị loại trừ. Chính phủ nhấn mạnh rằng, khi chưa tìm thấy thân máy bay hoặc hộp đen, mọi kết luận dứt khoát đều vượt ngoài khả năng.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc