Kế hoạch hòa bình cho cuộc xung đột tại Ukraine: Cánh cửa hẹp giữa những bất đồng

Các nỗ lực ngoại giao dồn dập giữa Mỹ, châu Âu và Ukraine cho thấy sự chuyển dịch từ những tuyên bố mang tính khẩu hiệu sang thảo luận các chi tiết kỹ thuật nhằm xây dựng một cơ chế an ninh bền vững. Tuy nhiên, trước những khác biệt khó dung hòa giữa Ukraine và Nga, các cuộc đàm phán nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong năm 2026 và một nền hòa bình lâu dài vẫn ở phía trước với không ít thách thức.

Các phái đoàn của Mỹ và Ukraine do Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Volodymyr Zelensky dẫn đầu đã gặp nhau tại Câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida (Mỹ) ngày 28-12-2025. Ảnh: Nhà Trắng

Những cuộc đàm phán kéo dài nhưng ít tiến triển

Cuộc khủng hoảng Ukraine đã kéo dài 3 năm 11 tháng nhưng đến nay vẫn chưa xuất hiện bước ngoặt mang tính quyết định, trong khi Nga đang nắm giữ những lợi thế nhất định trên chiến trường nhờ ưu thế quân sự. Giữa những tuyên bố ngừng bắn rời rạc và các đợt giao tranh kéo dài, cả Nga và Ukraine đều tham gia đàm phán nhằm tìm lối thoát cho xung đột, song chưa có tiến trình nào tạo ra hiệu quả bền vững.

Thỏa thuận ngừng bắn hạn chế kéo dài 30 ngày, tập trung vào cơ sở hạ tầng năng lượng từ tháng 3-2025, cùng lệnh ngừng bắn dịp Lễ Phục Sinh vào tháng 4 cùng năm, rốt cuộc chỉ dẫn đến việc hai bên liên tục cáo buộc nhau vi phạm cam kết. Ba vòng đàm phán trực tiếp giữa Mátxcơva và Kiev, diễn ra từ tháng 5 đến tháng 7-2025 và là những cuộc tiếp xúc đầu tiên kể từ khi tiến trình đối thoại bị đình chỉ vào tháng 3-2022, chỉ đạt được một số kết quả hạn chế như trao đổi tù binh và hồi hương thi thể binh sĩ tử trận. Cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15-8-2025 tại bang Alaska (Mỹ) cũng không đem lại thỏa thuận cụ thể nào, trong bối cảnh Ukraine và các nước châu Âu bày tỏ lo ngại bị gạt ra bên lề các nỗ lực đàm phán hòa bình.

Đến tháng 11-2025, Mỹ đưa ra một kế hoạch gồm 28 điểm, sau đó được Ukraine và các nước châu Âu chỉnh sửa, nhưng vẫn không nhận được sự chấp thuận đầy đủ từ phía Nga. Cuộc gặp giữa Mỹ, châu Âu, Nga và Ukraine tại Miami, bang Florida (Mỹ) vào tháng 12 vừa qua cũng mang lại kết quả tương tự, thậm chí các tuyên bố của Mátxcơva sau cuộc gặp cho thấy khả năng chấm dứt xung đột còn xa vời.

Vấn đề lãnh thổ là điểm bế tắc chính

Mặc dù các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột đã được đẩy mạnh trong những tuần gần đây, Mátxcơva và Kiev vẫn bế tắc quanh vấn đề then chốt là lãnh thổ. Điện Kremlin tiếp tục theo đuổi các yêu cầu tối đa, nhiều lần nhấn mạnh rằng điều kiện tiên quyết cho bất kỳ cuộc thảo luận nào về ngừng bắn là Ukraine phải rút toàn bộ lực lượng khỏi vùng Donbass ở miền Đông, bao gồm các tỉnh Lugansk và Donetsk. Ngày 29-12-2025, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tái khẳng định, Nga yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi Donbass bao gồm cả những vùng lãnh thổ mà quốc gia này chưa kiểm soát được trong gần 4 năm xung đột. Đây vẫn là điều kiện tiên quyết của Điện Kremlin cho một lệnh ngừng bắn.

Ngược lại, giới lãnh đạo Ukraine nhiều lần khẳng định việc nhượng lại lãnh thổ là điều không thể thương lượng. Kiev lập luận rằng mọi quyết định liên quan đến lãnh thổ phải được hợp pháp hóa theo hiến pháp, chẳng hạn thông qua trưng cầu dân ý. Tổng thống Volodymyr Zelensky bác bỏ bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào bị áp đặt bằng vũ lực và nhấn mạnh các quyết định về lãnh thổ phải tôn trọng chủ quyền cũng như pháp luật của Ukraine. Đây là những lập trường đối lập hoàn toàn, không đơn thuần là bất đồng kỹ thuật, khiến dư địa thỏa hiệp gần như không tồn tại.

Bên cạnh vấn đề lãnh thổ, quyền kiểm soát nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia cũng là một trở ngại lớn trong các cuộc đàm phán hòa bình. Đề xuất về mô hình quản lý chung được cho là khó khả thi, bởi điều này có nguy cơ hợp pháp hóa việc chiếm giữ cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu và tạo ra một cơ chế quyền lực bị chia cắt. Theo các chuyên gia, nhà máy điện hạt nhân đòi hỏi một cơ quan quản lý duy nhất, có chủ quyền và quyền tiếp cận đầy đủ. Bất kỳ hình thức kiểm soát chung nào cũng tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm trách nhiệm và xói mòn các chuẩn mực an toàn hạt nhân quốc tế. Trong khi đó, Nga đã triển khai lực lượng quân sự cùng nhân sự của tập đoàn năng lượng Rosatom vào bên trong nhà máy và đề xuất khả năng khởi động lại các lò phản ứng.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, hiện cả 6 tổ máy tại Zaporizhzhia đều đang ở trạng thái ngừng hoạt động hoàn toàn, qua đó duy trì khoảng thời gian phản ứng dài hơn trong trường hợp khẩn cấp. Việc tái khởi động dù chỉ một lò phản ứng cũng sẽ rút ngắn đáng kể khoảng thời gian này xuống chỉ còn vài giờ, một rủi ro bị coi là không thể chấp nhận được trong bối cảnh khu vực vẫn chịu tác động của pháo kích và nguồn cung điện thiếu ổn định.

Cánh cửa hòa bình sẽ khép nếu không có sự đồng thuận

Truyền thông châu Âu hiện đưa ra những góc nhìn thận trọng, thậm chí hoài nghi về khả năng đạt được một giải pháp trong ngắn hạn. Tờ Frankfurter Rundschau (Đức) nhận định các cuộc đàm phán có nguy cơ rơi vào bế tắc nếu Mỹ chỉ gia tăng sức ép đối với Kiev mà không tác động tương xứng tới Mátxcơva. Theo tờ báo này, sự sẵn sàng đối thoại của cả hai bên ở thời điểm hiện tại có thể chỉ mang tính chiến thuật, nhằm duy trì sự ủng hộ chính trị hoặc tránh những tổn hại về mặt ngoại giao.

Trong khi đó, vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) nhằm vào một trong các dinh thự của Tổng thống Nga trong đêm 28 và 29-12-2025 đã một lần nữa đẩy xung đột Ukraine vào trạng thái khó lường. Giới phân tích cho rằng sự kiện này có thể làm gián đoạn, thậm chí làm chệch hướng các cuộc đàm phán đang diễn ra. Từ góc nhìn của Washington, những hành động bị coi là cố ý phá hoại nỗ lực ngoại giao khó có thể nhận được sự ủng hộ. Ngược lại, Nga có thêm cơ sở để củng cố lập trường cứng rắn vốn đã được xác lập từ trước. Trong bối cảnh đó, các nỗ lực của Ukraine nhằm đạt được những nhượng bộ lãnh thổ có lợi sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ hơn từ phía Nga. Việc thiết lập các vùng đệm an ninh, đặc biệt tại các khu vực Kharkiv và Sumy, vì thế có thể nổi lên như một điểm nhấn mới trong chương trình nghị sự đàm phán.

Theo đánh giá của các nhà phân tích, khi các hành động quân sự tiếp tục đan xen với nỗ lực ngoại giao, con đường hướng tới một nền hòa bình mang tính thỏa hiệp vẫn tồn tại nhưng ngày càng thu hẹp, đồng thời đòi hỏi sự tính toán chiến lược thận trọng hơn từ tất cả các bên liên quan. “Sẽ không có giải pháp nào cho cuộc khủng hoảng Ukraine nếu thiếu những điều chỉnh cơ bản về các khái niệm an ninh và các quyết định chiến lược của tất cả các bên...” - ông Han Lu, Phó Giám đốc Khoa Nghiên cứu châu Âu - Trung Á, Viện Nghiên cứu quốc tế Trung Quốc, nhận định.

Khi xung đột Nga - Ukraine chuẩn bị bước sang năm thứ năm, triển vọng hòa bình trong năm 2026 đang trở thành tâm điểm chú ý của truyền thông quốc tế. Dù các nỗ lực ngoại giao do Mỹ khởi xướng đã được đẩy mạnh vào cuối năm 2025, thực tế chiến trường cùng những toan tính chính trị vẫn phủ bóng lên khả năng đạt được một thỏa thuận bền vững. Nếu không có sự điều chỉnh lập trường từ cả hai phía, các cuộc đàm phán nhiều khả năng sẽ tiếp tục trì hoãn triển vọng hiện thực hóa một kế hoạch hòa bình trong những tháng tới, thậm chí kéo dài sang năm sau.

Thùy Dương (theo Kyiv Post, Anadolu, Tân Hoa xã, Euronews, News.az, Kyiv Independent)