Cước vận chuyển đang định giá dầu toàn cầu như thế nào?
Cước vận chuyển bằng tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) đã đẩy chi phí đưa dầu từ Bờ Vịnh Mỹ sang châu Á lên 30-35 USD/thùng, so với khoảng 5 USD năm 2025. Lợi nhuận vì thế phụ thuộc vào vận tải, không chỉ cung cầu dầu.
Xung đột Iran và gián đoạn quanh Hormuz khiến vận tải định hình giá dầu. (Ảnh: AFP)
Vì sao tàu trở thành nguồn lực khan hiếm?
Cước từ Trung Đông vượt 37 USD/thùng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), chuyến tàu chở 2 triệu thùng hiện tốn hơn 74 triệu USD, so với dưới 15 triệu USD trước xung đột. Reuters ước tính cước tăng từ khoảng 3% lên 27% giá trị dầu giao đến nơi.
Số tàu không giảm, nhưng hộ tống, bảo hiểm xung đột và đổi tuyến làm giảm công suất hữu dụng. Kpler ước tính khoảng 80 VLCC đang trung chuyển dầu giữa các tàu tại vịnh Oman. Mỗi vòng đi-về mất 23 ngày, so với 9-10 ngày tối ưu trên tuyến Basrah-Sohar. Cước vì thế phản ánh mức sẵn có của đội tàu hơn là lượng dầu lưu thông.
Cước vận tải biến thành chênh lệch giá thế nào?
Giá FOB là giá dầu tại cảng bốc hàng; giá giao đến nhà máy lọc dầu bằng FOB cộng cước. Breakwave ước tính cước từ Bờ Vịnh Mỹ đến Trung Quốc khoảng 29 USD/thùng, so với 15,6 USD từ vịnh Oman. Dầu Mỹ vì thế đến nơi đắt hơn khoảng 13 USD/thùng, trừ khi người bán giảm giá FOB. Giá còn lại sau vận tải gọi là netback.
Cước tuyến dài tăng khiến người mua ép giá FOB dầu ở xa, trong khi dầu gần nhà máy lọc dầu được cộng giá. Valero gọi đây là sự xáo trộn nghiêm trọng trong định giá toàn cầu.
Dầu Bắc Hải được trả giá cao nhờ gần nhà máy lọc dầu châu Âu và xa vùng chiến sự. Giá Dated Brent có mức phụ giá kỷ lục khoảng 20 USD/thùng so với hợp đồng dầu Brent tương lai; dầu Johan Sverdrup của Na Uy đạt khoảng 24 USD/thùng.
Ngược lại, dầu Tây Phi chịu sức ép vì hành trình dài: mức chiết khấu dầu Dalia gần như tăng gấp đôi trong một tuần, còn dầu Usan của Nigeria giảm gần 2 USD/thùng trong một phiên. Dầu xuất khẩu Mỹ cũng bị giữ lại: phụ giá WTI tại MEH ở Houston thu hẹp còn 0,25 USD/thùng, còn dầu Mars giảm từ 17,50 xuống 6 USD.
Theo dữ liệu giao dịch Bloomberg, đơn hàng dầu Mỹ giao châu Á trong tháng 11 khoảng 25 triệu thùng, thấp hơn 50% so với tháng 9. Kpler và Vortexa cho rằng đây có thể là dòng chảy tháng thấp nhất trong bảy năm, dù số liệu chỉ là ước tính. Khi tàu sẵn có trở lại, các mức chiết khấu có thể đảo chiều nhanh.
Nhà máy lọc dầu hưởng lợi, nhưng cú sốc có thể đảo ngược
Valero là bên hưởng lợi nổi bật: biên lợi nhuận lọc dầu quý III đạt 39,24 USD/thùng, so với 13,14 USD cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận hoạt động điều chỉnh từ lọc dầu đạt khoảng 8,8 tỷ USD, tăng hơn 400%; chi phí vận hành tiền mặt là 5,03 USD/thùng. Một số nhà máy ít phức tạp ở Viễn Đông chỉ còn lãi khoảng 2-3 USD/thùng.
Kpler cho rằng nguồn cung có thể bình thường hóa dù chưa có thỏa thuận chính trị. Trong bảy ngày tính đến 13/10, lượng dầu qua Hormuz phục hồi lên 11,62 triệu thùng/ngày, khoảng 68% mức trước xung đột là 17,15 triệu. Tuy nhiên, tỷ trọng dầu khu vực xuất khẩu không qua Hormuz tăng từ khoảng 17% trước xung đột lên 40% vào tháng 9. Sổ đặt đóng tàu VLCC trị giá hơn 20 tỷ USD cho thấy tình trạng khan hiếm có thể kéo dài.
Bốn tín hiệu cần theo dõi
Cước có thể giảm nhanh nếu ngừng bắn giải phóng VLCC hoặc nhu cầu yếu khiến nhà máy giảm công suất. Lịch sử cho thấy cước có thể biến động mạnh khi lượng tàu khả dụng thay đổi.
Nhà đầu tư nên theo dõi đội VLCC trung chuyển tại vịnh Oman; chênh lệch cước Mỹ-Trung Quốc và vịnh Oman-Trung Quốc; phụ giá Dated Brent, chênh lệch dầu Tây Phi và đơn hàng dầu Mỹ của châu Á. Nếu đội tàu trung chuyển thu hẹp và chênh lệch cước giảm, chiết khấu dầu đường dài có thể đảo chiều; nếu tuyến tránh Hormuz tăng thị phần, xáo trộn có thể kéo dài. Số liệu phần lớn là ước tính theo dõi tàu và giao dịch, có thể được điều chỉnh.
