Cuốn nhật ký trở về sau 56 năm và câu chuyện của người chiến sĩ Công an
Một cuốn nhật ký của liệt sĩ Việt Nam được người lính Mỹ gìn giữ suốt 56 năm, vượt qua nửa vòng trái đất rồi trở về với gia đình người đã khuất. Đằng sau hành trình đặc biệt ấy là nỗi day dứt của một cựu binh bên kia chiến tuyến và câu chuyện về lòng nhân ái, sự hòa giải sau chiến tranh. Từ một chuyến công tác cùng đoàn làm phim Việt Nam - Mỹ, Trung tá Nguyễn Thanh Tùng, cán bộ Phòng An ninh đối ngoại, Công an tỉnh Quảng Ngãi, đã viết lại câu chuyện xúc động này. Tác phẩm của anh được trao giải “Câu chuyện Nhân văn” tại cuộc thi viết “Kể câu chuyện Việt Nam”.
Cuộc gặp gỡ đặc biệt
Tháng 3/2026, một đoàn làm phim Việt Nam - Mỹ trở lại Quảng Ngãi để thực hiện bộ phim tư liệu “Bài ca tưởng niệm người lính”. Trong đoàn có Peter Mathews, một cựu chiến binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam. Trung tá Nguyễn Thanh Tùng được giao nhiệm vụ đồng hành, đưa đoàn đến những địa điểm gắn với ký ức chiến tranh của Peter để ghi hình.
Gần 10 năm làm công tác an ninh đối ngoại, Nguyễn Thanh Tùng đã có nhiều dịp tiếp xúc, làm việc với các đoàn khách nước ngoài. Nhưng chuyến công tác lần này để lại trong anh những cảm xúc khó quên. Bởi những điều Peter Mathews mang theo khi trở lại chiến trường xưa không chỉ là ký ức của một người lính đã ngoài 80 tuổi, mà còn là câu chuyện về cuốn nhật ký của một liệt sĩ Việt Nam được ông nâng niu, gìn giữ suốt hơn nửa thế kỷ.
Trung tá Nguyễn Thanh Tùng nhận giải thưởng tại cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam”.
“Trong chuyến đi cùng Peter để thực hiện bộ phim tư liệu, tôi được ông cho xem cuốn nhật ký. Lật từng trang nhật ký của liệt sĩ Cao Văn Tuất, tôi rất xúc động. Peter đã kể lại cho tôi toàn bộ hành trình của cuốn nhật ký”, Trung tá Nguyễn Thanh Tùng nhớ lại.
Mùa thu năm 1967, giữa những trận đánh ác liệt tại khu vực Đắk Tô - Tân Cảnh và điểm cao 724, Peter Mathews, khi ấy là một binh nhì trong quân đội Mỹ, nhặt được cuốn nhật ký trên chiến trường. Không biết tiếng Việt, ông chẳng thể đọc những dòng chữ bên trong. Nhưng qua nét chữ cẩn thận và những hình vẽ trên các trang giấy, Peter hiểu rằng đó là kỷ vật quý giá của một người lính phía bên kia chiến tuyến. Ông quyết định giữ lại cuốn sổ.
Chiến tranh kết thúc, Peter trở về Mỹ, mang theo cuốn nhật ký của người lính Việt Nam mà ông chưa từng gặp mặt. Năm tháng trôi qua, cuốn sổ vẫn được gìn giữ. Cùng với nó là mong muốn tìm được chủ nhân hoặc người thân của người lính ấy để trao trả kỷ vật. Mong muốn đó trở thành nỗi day dứt kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Năm 2023, sau 56 năm lưu giữ, với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, báo chí và những người kết nối hòa bình, Peter Mathews trở lại Việt Nam. Ông tìm về quê nhà liệt sĩ Cao Văn Tuất ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh, tận tay trao trả cuốn nhật ký cho gia đình liệt sĩ.
Cuốn nhật ký cuối cùng đã trở về nơi nó thuộc về. Nhưng với Peter, hành trình ấy chưa thực sự kết thúc. Những ký ức chiến tranh vẫn đeo đẳng người cựu binh Mỹ, thôi thúc ông tiếp tục trở lại Việt Nam, tìm về những địa danh từng gắn với cuộc đời binh nghiệp của mình.
Điều khiến Trung tá Nguyễn Thanh Tùng xúc động không chỉ là việc Peter đã gìn giữ và trao trả cuốn nhật ký, mà còn là tình cảm đặc biệt của ông dành cho người lính Việt Nam đã hy sinh. “Tôi luôn xúc động trước câu nói của Peter: Tôi biết liệt sĩ Cao Văn Tuất nhưng tôi chưa bao giờ gặp liệt sĩ. Chính cuốn nhật ký đã trở thành sợi dây vô hình gắn kết hai số phận, hai người lính ở hai chiến tuyến thành những người bạn tri kỷ”, anh chia sẻ.
Một người đã nằm lại chiến trường, một người trở về sau cuộc chiến. Họ chưa từng gặp nhau, không cùng ngôn ngữ, từng ở hai phía đối địch. Vậy mà cuốn nhật ký đã tạo nên một mối liên hệ đặc biệt, vượt qua khoảng cách của thời gian và những chia cắt do chiến tranh để lại.
Trong chuyến trở lại Việt Nam năm 2026, Peter tiếp tục cùng đoàn làm phim thực hiện những thước phim tưởng niệm những người lính đã ngã xuống, cả đồng đội của ông và những người từng ở phía bên kia chiến tuyến. Đồng hành cùng đoàn, Nguyễn Thanh Tùng cảm nhận rõ những mất mát của chiến tranh vẫn hiện hữu trong tâm trí người cựu binh, dù gần 60 năm đã trôi qua.
Ở tuổi ngoài 80, Peter vẫn muốn làm điều gì đó để tưởng nhớ những người đã khuất, góp phần hàn gắn những vết thương quá khứ khi mình còn có thể. Chính sự chân thành ấy khiến câu chuyện về cuốn nhật ký không chỉ dừng lại ở một cuộc trao trả kỷ vật, mà còn gợi mở những suy ngẫm sâu xa về chiến tranh, số phận con người và khát vọng hòa bình.
Từ một chuyến công tác đến tác phẩm đoạt giải
Sinh năm 1978, Trung tá Nguyễn Thanh Tùng đã có hơn 20 năm công tác trong lực lượng Công an nhân dân, trải qua nhiều vị trí, nhiệm vụ khác nhau. Gần một thập kỷ gắn bó với lĩnh vực an ninh đối ngoại, anh hiểu rằng công việc của mình không chỉ đòi hỏi bản lĩnh, trình độ nghiệp vụ, kiến thức pháp luật, văn hóa và khả năng ứng xử trong môi trường quốc tế. Qua mỗi cuộc tiếp xúc, mỗi chuyến công tác, người cán bộ Công an còn có cơ hội giới thiệu với bạn bè quốc tế về đất nước và con người Việt Nam.
Chuyến đi cùng Peter Mathews đã mang đến cho anh một trải nghiệm như thế. Từ vị trí người được giao nhiệm vụ đồng hành cùng đoàn làm phim, anh trở thành người chứng kiến và lắng nghe câu chuyện của một cựu binh Mỹ về cuốn nhật ký của liệt sĩ Việt Nam. Những điều được nghe, được thấy đã thôi thúc anh cầm bút.
Trung tá Nguyễn Thanh Tùng và cựu chiến binh Mỹ Peter Mathews
“Chính câu chuyện của Peter về cuốn nhật ký đi lạc gần 60 năm cùng hành trình đầy ý nghĩa, xúc động ấy đã chạm đến trái tim tôi, thôi thúc tôi cầm bút viết và tham dự cuộc thi Kể câu chuyện Việt Nam”, Trung tá Nguyễn Thanh Tùng chia sẻ.
Cuộc thi do Báo điện tử Dân Việt phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức. Nguyễn Thanh Tùng tham dự với tác phẩm “Cựu binh Mỹ, cuốn nhật ký liệt sĩ và hành trình đặc biệt giữa đại ngàn Tây Nguyên”.
Không tìm đến những điều lớn lao, anh lựa chọn kể lại một câu chuyện có thật mà mình được trực tiếp lắng nghe, chứng kiến. Qua hành trình của cuốn nhật ký, anh muốn người đọc cảm nhận được những mất mát mà chiến tranh để lại, đồng thời nhận ra giá trị của lòng trắc ẩn và những nỗ lực hàn gắn giữa con người với con người.
“Qua câu chuyện, tôi muốn gửi đến mọi người góc nhìn về quá khứ, hiện tại và tương lai của đất nước, con người Việt Nam. Đó là một dân tộc yêu chuộng hòa bình, nhân văn, có trách nhiệm với lịch sử và luôn coi trọng hợp tác quốc tế. Tôi mong mọi người cùng chung tay xây dựng, gìn giữ hòa bình, tôn vinh những giá trị văn hóa, lịch sử của đất nước và con người Việt Nam trong thế giới đương đại”, anh bày tỏ.
Từ câu chuyện của Peter Mathews, Nguyễn Thanh Tùng cũng tìm thấy một cách kể về Việt Nam: một dân tộc đã trải qua những cuộc chiến tranh khốc liệt để bảo vệ độc lập, tự do, thấu hiểu giá trị của hòa bình và sẵn sàng mở lòng với những người từng ở phía bên kia chiến tuyến.
Vượt qua hơn 1.200 tác phẩm dự thi từ khắp mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế, bài viết của Trung tá Nguyễn Thanh Tùng được trao giải “Câu chuyện Nhân văn”. Với anh, niềm vui không chỉ đến từ giải thưởng, mà còn bởi câu chuyện về liệt sĩ Cao Văn Tuất, cựu binh Mỹ Peter Mathews và cuốn nhật ký được nhiều người biết đến hơn.
Trở lại với công việc thường ngày của một cán bộ an ninh đối ngoại, Nguyễn Thanh Tùng vẫn tiếp tục những chuyến công tác, những cuộc gặp gỡ và nhiệm vụ được giao. Chuyến đi cùng Peter Mathews là một kỷ niệm đặc biệt trong hành trình ấy, giúp anh hiểu thêm rằng đôi khi, những nhịp cầu kết nối con người không được tạo nên từ những điều lớn lao, mà bắt đầu bằng sự chân thành và lòng trắc ẩn.
Cuốn nhật ký của liệt sĩ Cao Văn Tuất đã trở về với gia đình sau 56 năm lưu lạc. Người lính viết nên những trang nhật ký ấy không còn nữa, nhưng câu chuyện về anh vẫn tiếp tục được kể. Và từ những trang giấy đã ngả màu thời gian, một thông điệp giản dị vẫn còn nguyên ý nghĩa: chiến tranh có thể chia cắt những con người, nhưng lòng nhân ái có thể đưa họ xích lại gần nhau.
