Cựu binh Mỹ cung cấp manh mối quan trọng về mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng

Trong khuôn khổ hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay thuộc khu vực Công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM) do Ban Chỉ đạo quốc gia tổ chức vào ngày 8-6, ông Robert Ambrose Connor, cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa, cựu quân nhân Hoa Kỳ, Nhóm tình nguyện thu thập thông tin và tư liệu hỗ trợ Việt Nam tìm kiếm liệt sĩ, đã cung cấp nhiều thông tin, tư liệu có giá trị phục vụ công tác tìm kiếm.

Ông Robert Ambrose Connor là một nhân chứng đặc biệt, nhiều năm qua tham gia hỗ trợ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam. Từ ký ức của người từng ở phía bên kia chiến tuyến, ông đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng, góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng xác định vị trí một số khu mộ tập thể.

Ông Robert Ambrose Connor, cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa. Ảnh: HẢI NHI

Hiện nay, ông Connor vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động phối hợp tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Biên Hòa và một số địa phương. Ông cho rằng yếu tố thời gian đang trở nên cấp thiết, khi nhiều nhân chứng lịch sử đã cao tuổi, trí nhớ dần mai một.

Từ thực tế đó, ông đề xuất hai Chính phủ tăng cường phối hợp, sớm xây dựng giải pháp tổng thể cho công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng các phương pháp khoa học, công nghệ hiện đại trong xác minh, tìm kiếm. Theo ông, dù chiến tranh đã lùi xa nhiều năm, dấu tích trong lòng đất vẫn có thể còn tồn tại và có thể được phát hiện nếu áp dụng đúng phương pháp.

Ông nhấn mạnh, việc tìm kiếm, quy tập cần được thực hiện đầy đủ, đúng đắn nhằm đáp ứng nguyện vọng chính đáng của thân nhân các gia đình liệt sĩ.

Ông Connor cho biết ông đến Việt Nam ngày 5-4-1967, thực hiện nhiệm vụ tại khu vực vành đai phía đông Căn cứ Không quân Biên Hòa. Ban đầu, ông cho rằng việc tham chiến là cần thiết, tuy nhiên chỉ sau vài tháng đã bắt đầu xuất hiện những nghi ngờ về tính đúng đắn của những gì mình và đồng đội đang thực hiện.

Trong thời gian làm nhiệm vụ, ông nhiều lần đối diện các đợt tập kích ác liệt. Đặc biệt, đêm 12-5-1967, trong một cuộc tấn công bằng súng cối và rocket vào Biên Hòa, ông trực tiếp quan sát lực lượng cách mạng qua ánh chớp đạn pháo. Ông nhanh chóng di chuyển vào vị trí chiến đấu, song trước khi kịp khai hỏa thì toàn bộ khu vực đã chìm trong bóng tối.

Ông Robert Ambrose Connor, cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa lắng nghe các ý kiến tại hội thảo. Ảnh: HẢI NHI

Từ khoảnh khắc đó, ông cho biết góc nhìn về cuộc chiến bắt đầu thay đổi, dù vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đêm 31-1-1968, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, ông được phân công trực trên tháp nước tại Căn cứ Không quân Biên Hòa để theo dõi, xác định các đợt pháo kích, vị trí hỏa lực.

Theo ông, lực lượng tấn công được huấn luyện bài bản, chiến đấu kiên cường và quyết tâm cao. Trận chiến kéo dài khoảng 12 giờ, khiến đơn vị của ông mất hai người, trong đó có người chỉ huy hy sinh gần vị trí ông trực.

Sau khi rời Việt Nam ngày 5-4-1968 và hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại Mỹ năm 1969, ông trở lại cuộc sống dân sự. Tuy nhiên, những ký ức về các khu mộ tại Biên Hòa vẫn luôn ám ảnh ông trong nhiều năm. Ông từng viết thư tay gửi lãnh sự quán tại New York để cung cấp thông tin về một ngôi mộ tại Biên Hòa, nhưng không nhận được phản hồi.

Đến tháng 10-2016, khi cháu gái thực hiện bài báo cáo về Việt Nam, ông bắt đầu tra cứu trên Google Earth và xác định được vị trí một khu mộ tập thể tại Biên Hòa, kèm theo tọa độ cụ thể.

Chỉ 10 ngày sau, ông nhận được email từ một người Việt Nam đề nghị cung cấp thêm thông tin, do nhiều năm qua các lực lượng vẫn tìm kiếm quanh khu vực căn cứ nhưng chưa phát hiện được ngôi mộ. Từ kết nối này, ông bắt đầu phối hợp với các cựu chiến binh, nhân chứng và cơ quan chức năng Việt Nam trong quá trình xác minh.

Tháng 3-2017, ông được mời trở lại Việt Nam. Đến ngày 13-4-2017, khu mộ tập thể tại Biên Hòa được phát hiện đúng vị trí ông đã cung cấp. Theo ông, dự kiến ban đầu có khoảng 150 hài cốt, tuy nhiên do khu vực từng bị tác động trong quá trình thi công đường ống nước, lực lượng chức năng chỉ tìm thấy 80 hài cốt. Trong số này, 12 trường hợp được xác định danh tính nhờ hình xăm, kỷ vật và những lá thư còn lại.

“Cái chết của họ không hề vô ích. Họ đã làm nên Việt Nam của ngày hôm nay” - ông tâm sự.

Bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tặng bằng khen của Thủ tướng Chính phủ đến ông Robert Ambrose Connor. Ảnh: HẢI NHI

Dịp này, ông Robert Ambrose Connor, cựu quân nhân Hoa Kỳ, Nhóm tình nguyện thu thập thông tin và tư liệu hỗ trợ Việt Nam tìm kiếm liệt sĩ, được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong việc cung cấp thông tin về hai khu mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực đường Trường Chinh, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi và một khu mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM.