Đa dạng sản phẩm tín dụng, dồn vốn cho dự án xanh

Tín dụng xanh gặp khó từ thẩm định đến giám sát

Chia sẻ mới đây tại hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, TS. Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) dẫn ví dụ về một số doanh nghiệp nuôi biển ở Quảng Ninh có mô hình sản xuất rất tiềm năng.

Tuy nhiên theo ông Minh, khi tiếp cận vốn ngân hàng, các doanh nghiệp này vẫn vướng ở câu hỏi then chốt là có tài sản thế chấp hay không. Trong khi đó, tài sản của họ chủ yếu nằm trên biển, quyền sử dụng mặt biển và không gian biển chưa thực sự rõ ràng; mô hình kinh doanh lại tiềm ẩn rủi ro thiên tai, bão lũ.

Nguồn: Tổng hợp số liệu từ Ngân hàng Nhà nước. Đồ họa: Ánh Tuyết

Câu chuyện cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu thúc đẩy tín dụng xanh và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn còn khá lớn, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện chính sách và cơ chế tín dụng phù hợp với các mô hình kinh doanh mới.

Ông Nguyễn Hồng Quang - Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thừa nhận, dù đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, đặc biệt trong việc xây dựng và hoàn thiện khung chính sách, pháp luật, song tín dụng xanh vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

“Hệ thống dữ liệu môi trường phục vụ hoạt động tín dụng xanh còn thiếu và phân tán. Trên thực tế, tín dụng xanh không chỉ đòi hỏi đánh giá khả năng trả nợ của dự án, mà còn yêu cầu xác định được mức độ giảm phát thải khí nhà kính, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các lợi ích môi trường khác” - ông Quang nêu rõ.

Bên cạnh đó, cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả môi trường sau khi giải ngân còn hạn chế. “Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm nguồn vốn tín dụng xanh thực sự được sử dụng đúng mục đích và tạo ra các lợi ích môi trường như đã cam kết” - Phó Cục trưởng Cục Môi trường nhấn mạnh.

Bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cũng cho rằng, khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện, xác định các dự án tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG hiện chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả tổ chức tín dụng và khách hàng trong quá trình thẩm định, triển khai và tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh.

Hơn nữa, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi xanh là rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn nhiều thách thức. Chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn tiếp tục tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng. Nguồn vốn quốc tế có chi phí cao, tiềm ẩn rủi ro tỉ giá và quy trình tiếp cận còn phức tạp.

Chuẩn hóa danh mục xanh, mở đường cho dòng vốn bền vững

Ở góc độ các định chế tài chính lớn, theo đại diện ACB, việc hoàn thiện khung pháp lý về tài chính xanh và tín dụng xanh mở ra cơ hội để ACB chuẩn hóa hoạt động cấp tín dụng xanh, mở rộng danh mục tài chính bền vững, gia tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế và các nhà đầu tư ưu tiên tiêu chí ESG, đồng thời nâng cao uy tín và vị thế trong lĩnh vực tài chính bền vững.

Tuy nhiên, ACB cũng đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về năng lực thẩm định dự án xanh, chuẩn hóa dữ liệu, hạn chế rủi ro “tẩy xanh” và đáp ứng các tiêu chuẩn tuân thủ, báo cáo ESG ngày càng khắt khe.

Chỉ rõ một số khó khăn, vướng mắc trong triển khai tín dụng xanh, ông Nguyễn Quang Ngọc - Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank cho rằng, từ góc độ cơ chế, chính sách, vẫn chưa có hệ thống ngành kinh tế xanh quốc gia và danh mục dự án xanh được chuẩn hóa và công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để làm cơ sở thu thập dữ liệu, đánh giá dự án theo chuẩn ESG.

Từ góc độ khách hàng, phần lớn khách hàng chưa có đầy đủ hồ sơ môi trường, năng lực lập báo cáo ESG còn yếu, quy mô sản xuất thường nhỏ lẻ và thiếu tài sản bảo đảm.

“Khó khăn trong công tác cân đối nguồn vốn do dự án xanh thường cần các nguồn vốn dài hạn, lãi suất thấp” - ông Ngọc đánh giá.

Trước những khó khăn, vướng mắc này, bà Hà Thu Giang khẳng định, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục triển khai các nhóm nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy tín dụng xanh và tài chính bền vững.

Trước hết, chỉ đạo toàn hệ thống tập trung nguồn vốn tín dụng vào các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg ngày 4/7/2025 quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh; chủ động thiết kế, đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng đặc thù, nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn tại ngân hàng thương mại để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn về dự án xanh, tuần hoàn và khung tiêu chuẩn ESG.

Đồng thời, ban hành Thông tư hướng dẫn triển khai đối với các ngân hàng thương mại sau khi Nghị định được Chính phủ ban hành.