Đã lên Mặt Trăng từ 50 năm trước, vì sao NASA vẫn phải 'bắt đầu lại'?

Những lý do để con người tiếp tục du hành Mặt Trăng

Hội Thiên văn Hà Nội (HAS) cho biết, hơn 50 năm trước, con người đã lần đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng trong khuôn khổ của chương trình Apollo - một thành tựu tưởng chừng đã chứng minh rằng hành trình này không còn là điều xa vời. Tuy nhiên, ngày nay, khi NASA chuẩn bị đưa con người quay trở lại Mặt Trăng một lần nữa thông qua chương trình Artemis, họ vẫn phải tiến hành hàng loạt chuyến bay thử nghiệm, thậm chí là gần như từ những bước đầu tiên. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: "Nếu nhân loại đã từng làm được từ nửa thế kỷ trước, vì sao chúng ta không thể đơn giản là lặp lại điều đó?"

Công nghệ cũ đã không còn được sử dụng hiện nay

Các hệ thống từng đưa con người lên Mặt Trăng trong chương trình Apollo đã ngừng hoạt động từ hơn 50 năm trước. Tàu vũ trụ Apollo và tên lửa Saturn V không còn được sản xuất, chuỗi cung ứng linh kiện cũng đã biến mất và toàn bộ hạ tầng công nghiệp liên quan không còn tồn tại nữa. NASA cũng xác định rõ rằng Artemis là "thế hệ thám hiểm tiếp theo", tức là họ không tái sử dụng công nghệ cũ mà phát triển một hệ thống hoàn toàn mới. Vì vậy, việc quay lại Mặt Trăng không phải đơn giản là "làm lại" mà gần như phải bắt đầu từ đầu với một nền tảng kỹ thuật khác.

Con người thực hiện khám phá Mặt Trăng lần thứ hai bằng tàu vũ trụ Orion.

Công nghệ mới buộc phải thử nghiệm lại từ đầu

Chương trình Artemis sử dụng những phương tiện hoàn toàn mới như SLS và tàu vũ trụ Orion. Theo NASA, Artemis II chính là chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên của Orion nhằm chứng minh khả năng hoạt động của các hệ thống nhằm phục vụ cho các sứ mệnh không gian trong tương lai. Trong kỹ thuật hàng không vũ trụ, ngay cả khi từng bộ phận đã được kiểm tra riêng lẻ, toàn bộ hệ thống vẫn phải được thử nghiệm trong môi trường thực tế khi sử dụng kết hợp với nhau. Do đó, việc thử nghiệm không phải là lặp lại quá khứ, mà là kiểm chứng một hệ thống hoàn toàn mới.

Tiêu chuẩn an toàn ngày nay khắt khe hơn rất nhiều

NASA nhấn mạnh rằng các chuyến bay thử nghiệm có vai trò "giảm thiếu tối đa rủi ro cho các sứ mệnh trong tương lai". Khác với thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi Apollo được triển khai dưới áp lực chính trị lớn và chấp nhận mức rủi ro cao hơn, ngày nay mọi nhiệm vụ có con người đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Điều này bao gồm kiểm tra hệ thống sinh tồn, khả năng chịu lỗi và đảm bảo hoạt động ổn định trong không gian. Chính vì vậy, các sứ mệnh như Artemis II được thiết kế để xác minh tính toàn diện trước khi tiến tới hoạt động đổ bộ.

Mục tiêu của Artemis phức tạp hơn Apollo rất nhiều

Theo NASA, mục tiêu của Artemis không chỉ là đưa con người quay lại Mặt Trăng, mà còn "thiết lập sự hiện diện lâu dài" và chuẩn bị cho các sứ mệnh hướng tới Sao Hỏa. Điều này bao gồm việc xây dựng các thành phần hạ tầng như Lunar Gateway, hỗ trợ hoạt động dài ngày và nhiều lần di chuyển giữa Trái Đất và Mặt Trăng. So với Apollo vốn chỉ tập trung vào việc hạ cánh và quay về, Artemis là một hệ thống phức tạp hơn nhiều, đòi hỏi phải thử nghiệm từng bước để đảm bảo mọi thành phần hoạt động đồng bộ.

NASA triển khai theo lộ trình thử nghiệm từng bước

NASA thiết kế chương trình Artemis theo một lộ trình rõ ràng: Artemis I thử nghiệm không người lái rồi tới Artemis II là thử nghiệm có người và các sứ mệnh sau mới tiến tới đổ bộ. Cách tiếp cận này phản ánh nguyên tắc kỹ thuật cơ bản của NASA: "thử nghiệm xác minh triển khai". Việc thử nghiệm không phải là dấu hiệu của việc thụt lùi, mà là bước bắt buộc để đảm bảo rằng toàn bộ hệ thống mới có thể hoạt động an toàn và hiệu quả trong môi trường không gian sâu.

Có thể thấy rằng việc thử nghiệm lại không phải vì con người "quên cách trở lại Mặt Trăng" mà vì chúng ta đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới của kỷ nguyên khám phá không gian. Với công nghệ mới, tiêu chuẩn an toàn cao hơn và mục tiêu tham vọng hơn, việc kiểm chứng từng bước là điều không thể tránh khỏi. Quay lại Mặt Trăng không phải là lặp lại quá khứ - mà là xây dựng tương lai lâu dài của loài người trong không gian.

Nhìn Trái Đất từ xa trên tàu vũ trụ Orion

HAS cũng chia sẻ thông tin, các phi hành gia của sứ mệnh Artemis II đã chia sẻ một góc nhìn mà hàng tỷ người trên Trái Đất sẽ không bao giờ có cơ hội tận mắt chứng kiến: một bức ảnh tuyệt đẹp về hành tinh quê hương của chúng ta, lấp lánh như viên ngọc sapphire giữa khoảng không vũ trụ sâu thẳm.

Bức ảnh này cho thấy Trái Đất được nhìn từ tàu vũ trụ Orion của Artemis II. Vào ngày thứ hai của sứ mệnh, con tàu đã thực hiện thành công một lần đốt động cơ quan trọng, đưa nó rời khỏi quỹ đạo Trái Đất và hướng về phía Mặt Trăng. Các phi hành gia của Artemis II - Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen - từ đó đã quan sát Trái Đất dần lùi xa phía sau. NASA đã chia sẻ một trong những bức ảnh này vào hôm qua (3/4) trên mạng xã hội X.

Tàu Orion chụp ảnh Trái Đất từ xa. Ảnh: NASA

"Chúng ta nhìn thấy hành tinh quê hương như một thể thống nhất, rực sáng với những gam xanh dương và nâu ngoạn mục. Một dải cực quang xanh còn thắp sáng cả bầu khí quyển. Đó chính là chúng ta - cùng nhau dõi theo khi các phi hành gia của mình trong hành trình hướng tới Mặt Trăng", các phi hành gia đưa thông điệp.

Trong một bức ảnh cho thấy ranh giới giữa ngày và đêm, còn gọi là "đường phân chia sáng tối" cắt ngang hành tinh xanh. Một bức ảnh khác được chụp chỉ vài phút sau với tốc độ màn trập nhanh hơn, làm nổi bật ánh sáng ban đêm của Trái đất, với các cụm ánh đèn điện lấp lánh trên bề mặt.

Theo NASA, một hình ảnh khác chụp qua cửa sổ tàu Orion mô tả Trái đất như một "chấm xanh nhạt" dưới góc nhìn của phi hành đoàn. Nhà du hành Wiseman cũng mô tả khoảnh khắc tàu được điều chỉnh hướng khi Mặt trời lặn phía sau Trái đất là "ngoạn mục nhất". Khi đó, toàn bộ địa cầu từ cực này đến cực kia hiện ra, có thể nhận ra châu Phi, châu Âu và cả cực quang phương Bắc.

Ảnh Trái đất với đường ranh giới ngày và đêm do tàu Orion gửi về. Ảnh: NASA

Trước đó, trong ngày thứ hai trên vũ trụ, tàu Orion của sứ mệnh Artemis II kích hoạt động cơ đẩy chính, rời quỹ đạo Trái Đất hướng đến Mặt Trăng.

Toàn bộ quá trình được NASA phát trực tiếp trên YouTube. Theo NASA, sau khi nhóm quản lý sứ mệnh Artemis II bỏ phiếu "Tiếp tục", tàu vũ trụ Orion đã kích hoạt động cơ chính trong vòng 5 phút 50 giây, bắt đầu lúc 19h49 ngày 2/4 (6h49 ngày 3/4 giờ Hà Nội). Đây là quá trình đẩy tàu vào quỹ đạo Mặt Trăng (TLI) đưa phi hành đoàn ra khỏi quỹ đạo Trái Đất thông qua thao tác đốt nhiên liệu trên động cơ đẩy chính.

Động cơ đẩy chính của Orion cung cấp lực đẩy đến 26.689 Newton, đủ để tăng tốc một chiếc ôtô từ 0 đến 96,6 km/h trong khoảng 2,7 giây. Tại mốc thời gian đốt nhiên liệu, khối lượng của Orion là 26,3 tấn và đã tiêu thụ khoảng 454 kg nhiên liệu trong quá trình đốt.