Đã loại trừ được những nguy cơ trục lợi chính sách trong các dự án du lịch hưởng ưu đãi

 Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội ngày 11/11. Ảnh: Quốc hội

Ngày 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch.

Các đại biểu Quốc hội đã tập trung thảo luận về nhiều nội dung, trong đó có bài toán cân bằng giữa thu hút đầu tư với bảo vệ bản sắc văn hóa, đo lường hiệu quả điểm đến và bảo đảm quyền lợi thực chất cho cộng đồng dân cư.

Phát triển du lịch không nên chỉ được đo bằng số lượng khách đến

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) bày tỏ thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết và các cơ chế, chính sách đặc thù được đề xuất. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách hay tăng doanh thu, mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn di sản văn hóa và nâng cao đời sống của cộng đồng dân cư tại điểm đến.

 Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Từ góc nhìn thực tiễn, đại biểu Nguyễn Văn Huy thẳng thắn chỉ ra nguy cơ mai một bản sắc văn hóa trong quá trình phát triển du lịch. Theo đại biểu, việc khai thác du lịch gắn với văn hóa không đồng nghĩa với việc văn hóa đương nhiên được bảo tồn. Thực tế tại một số nơi, lễ hội bị "sân khấu hóa", phong tục tập quán bị biến đổi để phục vụ nhu cầu du khách, không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp và những giá trị bản sắc bị thương mại hóa.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch không làm biến dạng, mai một bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt truyền thống của cộng đồng dân cư. Đồng thời, các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, sinh thái, làng nghề phải có phương án bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống văn hóa cộng đồng.

Vấn đề thứ hai được đại biểu Hưng Yên phân tích là bảo đảm người dân thực sự là chủ thể tham gia và được hưởng lợi từ phát triển du lịch. Đại biểu cho rằng tài nguyên du lịch ở nhiều vùng quê chính là cảnh quan, di sản, phong tục, nghề truyền thống do người dân giữ gìn qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, khi du lịch phát triển, lợi ích kinh tế chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp đầu tư, còn người dân chỉ tham gia bằng những công việc giản đơn, thu nhập không ổn định.

Đại biểu đề nghị phương án phân chia lợi ích phải xác định rõ hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân, đồng thời phải tham vấn cộng đồng chịu tác động trực tiếp.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP cần khuyến khích hợp đồng liên kết dài hạn có cam kết về sản lượng, chất lượng và giá thu mua hợp lý để người nông dân, người làm nghề truyền thống có đầu ra ổn định, có thu nhập và động lực tiếp tục giữ nghề.

Cuối cùng, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị cụ thể hóa chính sách ưu tiên nguồn lực cho du lịch nông thôn gắn với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống như đình, chùa, nhà cổ, giếng làng, cây đa, bến nước, làng nghề. Đại biểu cho rằng nếu chỉ đầu tư đường xá, cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch mà thiếu nguồn lực bảo tồn những giá trị đó thì rất dễ tạo nên những điểm đến có hạ tầng nhưng thiếu bản sắc.

“Phát triển du lịch không nên chỉ được đo bằng số lượng khách đến, số ngày khách lưu trú hay doanh thu mang lại mà còn được đo bằng những giá trị văn hóa được gìn giữ, những sinh kế được tạo ra và mức độ thụ hưởng của người dân nơi du lịch phát triển. Bởi lẽ một làng quê đẹp không chỉ bởi những con đường rộng, những khu nghỉ dưỡng hiện đại mà còn bởi những nếp nhà, mái đình, tiếng chuông chùa, nghề truyền thống và tình làng nghĩa xóm được gìn giữ qua nhiều thế hệ”, đại biểu Nguyễn Văn Huy bày tỏ.

Đầu tư lớn chưa chắc đã là du lịch chất lượng cao, đón nhiều khách chưa chắc là hiệu quả

Cùng chung góc nhìn về hiệu quả thực chất của chính sách ưu đãi, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng phát triển du lịch không thể chỉ đo bằng số lượng khách, số dự án hay quy mô vốn đầu tư, mà điều quan trọng hơn là giá trị kinh tế thực chất tạo ra, khả năng cạnh tranh của điểm đến và lợi ích người dân địa phương được hưởng.

 Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Phân tích từ thực tiễn địa phương, đại biểu Đặng Ngọc Huy khẳng định chính sách phải bắt đầu từ lợi thế của từng địa bàn và nhu cầu thị trường, sau đó mới đến quy mô đầu tư. Lấy ví dụ thực tế tại huyện đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi), đại biểu nêu rõ Lý Sơn sở hữu địa chất núi lửa, cảnh quan biển đảo, lịch sử hải đội Hoàng Sa và văn hóa cộng đồng.

Việc đầu tiên là xác định sản phẩm, nhóm khách và cách để du khách lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ của người dân trên đảo, từ đó mới xác định hạ tầng cần đầu tư. Riêng đối với Lý Sơn, việc phát triển du lịch còn phải tính đến nước sạch, xử lý chất thải và sức chịu tải của hệ sinh thái biển, không thể vì tăng khách trước mắt mà làm suy kiệt những tài nguyên tạo nên sức hấp dẫn đó.

Đánh giá về cơ chế ưu đãi đầu tư, đại biểu Đặng Ngọc Huy đề nghị phân biệt rõ giữa việc thu hút một dự án đầu tư lớn với việc phát triển một điểm đến du lịch có sức cạnh tranh.

Dự thảo đặt ngưỡng vốn 3.000 tỉ, 10.000 tỉ và 30.000 tỉ đồng nhằm chọn những dự án dẫn dắt và tạo động lực lan tỏa, nhưng một khu nghỉ dưỡng vốn đầu tư lớn có thể kinh doanh hiệu quả khép kín mà ít tạo tác động lan tỏa đến cộng đồng địa phương.

  Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng cung cấp sản phẩm đặc trưng nếu được liên kết thành chuỗi dịch vụ hiệu quả có thể tạo việc làm, thu nhập và giá trị tăng thêm cho cả điểm đến.

Từ đó, đại biểu Đặng Ngọc Huy đề nghị rà soát cơ chế hỗ trợ theo hạng mục và kết quả đầu ra đối với dự án tạo sản phẩm khác biệt, kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và phát triển chuỗi dịch vụ địa phương. Khi xét ưu đãi, ngoài vốn và lao động, phải đánh giá cả giá trị gia tăng, mức độ liên kết với doanh nghiệp địa phương, thu nhập cộng đồng cùng chi phí ngân sách và chi phí môi trường phải gánh chịu; nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết phải bị điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi.

“Thước đo của chính sách ưu đãi là sau khi được ưu đãi dự án tạo thêm bao nhiêu giá trị cho điểm đến, bao nhiêu việc làm và thu nhập cho người dân, tài nguyên môi trường có được giữ gìn hay không. Đầu tư lớn chưa chắc đã là du lịch chất lượng cao, đón nhiều khách chưa chắc là hiệu quả, chỉ khi chọn đúng thị trường, tạo ra sản phẩm khác biệt và giữ được tài nguyên, môi trường, du lịch mới bền vững”, đại biểu Đặng Ngọc Huy chia sẻ.

Đã loại trừ được những nguy cơ về chuyện trục lợi chính sách trong các dự án du lịch hưởng ưu đãi

Phát biểu tiếp thu, giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trân trọng cảm ơn các ý kiến phát biểu tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội đối với dự thảo nghị quyết.

 Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tiếp thu, giải trình tại phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng khẳng định đề án nghị quyết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá, góp phần thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết 26 như đến năm 2030 phát triển 3 cực tăng trưởng du lịch (Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng), 10 trung tâm du lịch trọng điểm, 20 khu du lịch quốc gia, 15 tập đoàn có thương hiệu mạnh.

Làm rõ nguyên tắc thiết kế nghị quyết, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo chỉ lựa chọn những vấn đề cấp bách có tính đặc thù và một số chính sách mới thực hiện thí điểm có thời hạn thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Về địa bàn áp dụng, nghị quyết nhằm phát triển du lịch trên phạm vi cả nước theo quy hoạch hệ thống du lịch; đồng thời cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, nghiên cứu bổ sung quy định phù hợp với thế mạnh du lịch miệt vườn, sông nước của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Đối với du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã tách thành nhóm chính sách riêng, không đặt ngưỡng vốn hay lao động, mở rộng hỗ trợ hạ tầng giao thông kết nối từ trục chính đến điểm du lịch, hỗ trợ xúc tiến, thủ tục hành chính và cải tạo cơ sở lưu trú.

  Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng nhấn mạnh 5 tiêu chí yêu cầu đối với các chính sách ưu đãi và hỗ trợ gồm: loại hình, địa bàn, quy mô, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững, trong đó hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững là 2 tiêu chí quan trọng nhất. Về các dự án du lịch quy mô lớn, Bộ trưởng giải thích dự thảo bổ sung nhóm dự án du lịch chất lượng cao mang tính chiến lược nhằm hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam thuộc top 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới.

Đối với ý kiến đại biểu băn khoăn làm thế nào để bảo đảm được các chính sách đúng với các dự án du lịch, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định: “Chúng tôi đã nghiên cứu đến vấn đề này và dự thảo đã quy định hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng số vốn, không bao gồm casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược, kinh doanh bất động sản. Thực ra xác định chỗ này không phải dễ, nhưng đã loại trừ được những nguy cơ về chuyện trục lợi chính sách trong các dự án hưởng ưu đãi”.