Đà Nẵng: Giải bài toán quản lý chất thải trong tổng thể mục tiêu phát triển đô thị xanh

UBND TP.Đà Nẵng vừa ban hành văn bản yêu cầu các sở, ban, ngành, UBND cấp xã và đơn vị cung ứng dịch vụ tăng cường quản lý chất thải rắn, từ khâu phát sinh, phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý cuối cùng.

Gỡ “điểm nghẽn” từ khâu thu gom

Theo đó, Thành phố yêu cầu kiên quyết xóa bỏ các điểm tập kết rác trái phép, điểm ô nhiễm kéo dài; không để phát sinh điểm rác tự phát, tồn lưu rác qua ngày, nhất là tại tuyến đường trung tâm, khu vực công cộng và nơi tập trung đông du khách.

Thành phố yêu cầu kiên quyết xóa bỏ các điểm tập kết rác trái phép, điểm ô nhiễm kéo dài; không để phát sinh điểm rác tự phát, tồn lưu rác qua ngày, nhất là tại tuyến đường trung tâm, khu vực công cộng và nơi tập trung đông du khách.

Tại thời điểm, Công ty CP Môi trường Đô thị Đà Nẵng thu gom khoảng 1.250 tấn rác/ngày tại 16 xã, phường thuộc TP Đà Nẵng cũ.

Trong đó, khoảng 65% lượng rác được thu gom bằng xe cơ giới, 32% bằng xe thô sơ như xe ba gác, xe điện và khoảng 3% từ các thùng rác cố định. Tỷ lệ thu gom bằng xe cơ giới đã tăng khoảng 35% trong 4 năm qua.

Cùng với đó, đơn vị có khoảng 960 lao động trực tiếp nhưng đang thiếu hơn 80 công nhân vệ sinh. Trong khi lao động tiếp tục nghỉ việc, nghỉ hưu, việc tuyển dụng mới, đặc biệt lao động trẻ, gặp nhiều khó khăn.

Trong khi đó, khối lượng công việc đang tăng theo sự phát triển của đô thị và du lịch. Các sự kiện ngày càng lớn, lượng du khách tăng mạnh vào mùa cao điểm, trong khi hoạt động trên vỉa hè, lòng đường liên tục phát sinh rác trong ngày.

Theo đó, khâu thu gom thiếu người, thiếu phương tiện hoặc không đủ nguồn lực, rác tồn lưu sẽ nhanh chóng trở thành vấn đề môi trường và xã hội. Vì vậy, giải quyết bài toán nhân lực cũng chính là giải quyết một mắt xích quan trọng của chuỗi quản lý chất thải.

Theo Công ty CP Môi trường Đô thị Đà Nẵng, giá nhiên liệu, vật tư đầu vào tăng trong khi giá thu gom rác chưa được điều chỉnh tương ứng, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong cân đối tài chính và cải thiện thu nhập người lao động.

Theo đó, Doanh nghiệp kiến nghị thành phố sớm ban hành giá dịch vụ thu gom, vận chuyển rác mới thay cho mức đang áp dụng khoảng 10 năm qua.

Trước thực tế, Phó Chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Trần Nam Hưng yêu cầu Công ty CP Môi trường Đô thị Đà Nẵng khẩn trương hoàn thiện đơn giá, định mức trong tháng 10/2026, làm cơ sở xây dựng dự toán năm 2027; đồng thời áp dụng các đơn giá nhân công, máy móc mới nhất, phù hợp thực tế chi phí đầu vào.

Đây không đơn thuần là câu chuyện của một doanh nghiệp. Nếu muốn nâng chất lượng vệ sinh đô thị, thành phố cần bảo đảm cho cả hệ thống thu gom có đủ nguồn lực để vận hành ổn định.

Công nghệ hóa, xanh hóa hoạt động thu gom

Cùng với tháo gỡ bài toán nhân lực và đơn giá, Đà Nẵng đang hướng tới hiện đại hóa hoạt động thu gom.

Theo đó, Thành phố yêu cầu xây dựng lộ trình từng bước chấm dứt sử dụng phương tiện thu gom thô sơ trên đường phố từ năm 2027; nghiên cứu bổ sung xe thu gom cỡ nhỏ, xe điện chuyên dụng phù hợp với kiệt, hẻm.

Đà Nẵng đang đặt mục tiêu thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 100% vào năm 2030, cùng với thúc đẩy phân loại tại nguồn, giảm rác thải nhựa, ứng dụng công nghệ và phát triển hạ tầng xử lý.

Đồng thời, công nghệ thông tin, camera và các ứng dụng được yêu cầu đưa vào giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển. Đây là cơ sở để phát hiện nhanh điểm tồn lưu, theo dõi chất lượng dịch vụ và nâng cao năng suất lao động.

Thành phố cũng yêu cầu công khai khung giờ, địa điểm, tần suất và lộ trình thu gom tại từng tổ dân phố để người dân chủ động thực hiện và giám sát.

Cùng với đó, lực lượng Công an địa phương tăng cường tuần tra, xử lý hành vi đổ rác sai quy định, trong đó có áp dụng “phạt nguội” qua camera.

Qua đó, Đà Nẵng đặt yêu cầu tăng hiệu quả phân loại rác tại nguồn và giảm rác thải nhựa, mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn đạt 100%; tỷ lệ chất thải nguy hại được thu gom, xử lý cũng đạt 100%.

Hiện, thành phố đang thúc đẩy các dự án gồm Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt công suất 1.000 tấn/ngày tại bãi rác Khánh Sơn, Nhà máy xử lý rác thải và phát điện và Khu xử lý chất thải rắn phía Nam thành phố.

Theo đó, các dự án này sẽ tạo thêm năng lực xử lý, giảm áp lực lên bãi chôn lấp và mở ra khả năng thu hồi năng lượng, tài nguyên từ chất thải.

Tuy nhiên, hiệu quả của nhà máy vẫn phụ thuộc vào chất lượng rác đầu vào. Phân loại tại nguồn, thu gom đúng quy trình và kiểm soát thành phần chất thải sẽ quyết định đáng kể hiệu quả của công nghệ xử lý.

Bài toán kinh tế môi trường

Quản lý chất thải đô thị thực chất là một chuỗi chi phí gồm: Chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý; Chi phí nhân công, nhiên liệu, phương tiện và bảo dưỡng; Chi phí đầu tư, duy tu hạ tầng môi trường; Chi phí khắc phục các điểm ô nhiễm, rác tồn lưu; Chi phí xã hội liên quan đến sức khỏe, cảnh quan và chất lượng sống; Chi phí môi trường phát sinh nếu chất thải được xử lý không đúng quy định.

Việc, giảm rác phát sinh, phân loại tại nguồn, tái sử dụng và tái chế không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn có thể giảm áp lực chi phí cho toàn bộ hệ thống.

Cùng với đó, chính quyền cơ sở phải quản lý chặt địa bàn; doanh nghiệp phải bảo đảm nhân lực và chất lượng dịch vụ; người dân phải thay đổi thói quen; lực lượng chức năng phải xử lý vi phạm; còn thành phố phải xây dựng cơ chế giá, định mức và đầu tư hạ tầng phù hợp.

Đà Nẵng đang đặt mục tiêu thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 100% vào năm 2030, cùng với thúc đẩy phân loại tại nguồn, giảm rác thải nhựa, ứng dụng công nghệ và phát triển hạ tầng xử lý.

Theo đó, để mục tiêu này trở thành thực tế, bài toán cần được giải quyết từ gốc: giảm rác từ nguồn, thu gom bằng phương tiện phù hợp, quản lý bằng dữ liệu, xử lý bằng công nghệ hiện đại và tính đúng, tính đủ chi phí môi trường.