Đà Nẵng siết kiểm soát phát thải: Không để cộng đồng phải trả giá thay cho ô nhiễm

Trong bối cảnh đô thị hóa và các hoạt động sản xuất, dịch vụ phát triển mạnh, nguy cơ suy giảm chất lượng không khí tại Đà Nẵng đang hiện hữu. Trước thực trạng này, UBND TP. Đà Nẵng vừa có chỉ đạo yêu cầu các sở, ngành, địa phương và cơ sở kinh doanh chủ động kiểm soát bụi, khí thải; kịp thời xử lý các điểm nóng môi trường.

Theo đó, UBND TP, yêu cầu tăng trưởng kinh tế phải đi cùng trách nhiệm môi trường và không thể chuyển chi phí ô nhiễm sang cộng đồng.

Siết từ nguồn phát sinh

UBND TP. Đà Nẵng vừa yêu cầu các sở, ngành, địa phương và cơ sở sản xuất, kinh doanh chủ động kiểm soát nguồn phát sinh bụi, khí thải; kịp thời xử lý các điểm nóng môi trường, bảo vệ chất lượng không khí và sức khỏe người dân.

Đà Nẵng đang siết kiểm soát bụi, khí thải từ công trường, nhà máy, phương tiện vận tải đến hoạt động đốt chất thải.

Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh hoạt động xây dựng, giao thông, sản xuất và dịch vụ tiếp tục phát triển, kéo theo nguy cơ gia tăng phát thải vào môi trường không khí.

Theo chỉ đạo của thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục công khai kết quả quan trắc trên trang thông tin điện tử, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin về chất lượng không khí. Khi phát hiện dấu hiệu ô nhiễm hoặc hành vi vi phạm, cơ quan chức năng phải kịp thời kiểm tra, xử lý hoặc tham mưu xử lý theo quy định.

Qua đó, việc công khai dữ liệu quan trắc không chỉ phục vụ cảnh báo sức khỏe mà còn tạo thêm một lớp giám sát xã hội đối với các nguồn phát thải. Khi chất lượng không khí được đo lường, công khai và đối chiếu thường xuyên, trách nhiệm của các chủ thể gây phát thải cũng khó bị bỏ ngỏ.

Đặc biệt, thành phố yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ vận hành hệ thống thu gom, xử lý khí thải đúng quy trình, tuyệt đối không xả khí thải khi chưa xử lý đạt yêu cầu.

Ở góc độ kinh tế môi trường, một vấn đề đáng quan tâm không chỉ là lượng bụi, khí thải phát sinh bao nhiêu, mà còn là ai phải trả giá cho lượng phát thải đó.

Theo đó, doanh nghiệp có thể giảm chi phí nếu không đầu tư đầy đủ hệ thống xử lý khí thải. Một công trường có thể tiết kiệm thời gian, nhân công nếu bỏ qua việc che chắn, rửa xe, vệ sinh đường. Một phương tiện vận chuyển có thể giảm chi phí nếu chở vật liệu không đúng quy định, để đất đá rơi vãi.

Qua đó, khi bụi phát tán ra đường khiến người dân phải sống trong môi trường ô nhiễm; thành phố phải tăng chi phí quét dọn, vệ sinh; người lao động có thể chịu ảnh hưởng sức khỏe; còn xã hội phải gánh thêm những chi phí y tế và chi phí môi trường khó lượng hóa.

Đây chính là điểm cần được nhìn nhận trong quá trình Đà Nẵng thúc đẩy tăng trưởng xanh. Bảo vệ môi trường không thể chỉ được coi là khoản chi ngân sách hay nghĩa vụ bổ sung của doanh nghiệp. Chi phí môi trường phải được tính ngay trong quá trình sản xuất, xây dựng và kinh doanh.

Công trường, phương tiện vào tầm kiểm soát

Sở Xây dựng được giao tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu thực hiện đầy đủ các biện pháp che chắn, vệ sinh công trường, rửa xe, phun nước dập bụi, quản lý vật liệu và phế thải.

Đây là những yêu cầu trực tiếp đối với một trong những nguồn phát sinh bụi dễ nhận thấy nhất tại đô thị.

Cùng với đó, thành phố chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai hệ thống cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình quy định.

Trong khi đó, Công an thành phố được giao tăng cường kiểm tra, xử lý phương tiện vận chuyển vật liệu xây dựng không bảo đảm che chắn, làm rơi vãi vật liệu; các vi phạm về tiêu chuẩn khí thải và hành vi đốt chất thải trái quy định.

Ở góc độ kinh tế môi trường, một vấn đề đáng quan tâm không chỉ là lượng bụi, khí thải phát sinh bao nhiêu, mà còn là ai phải trả giá cho lượng phát thải đó.

Đáng chú ý, thành phố định hướng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật với hệ thống camera an ninh, camera giám sát giao thông tích hợp AI để phát hiện, xử lý vi phạm trong vận chuyển vật liệu, phế thải, chất thải.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu quản trị đô thị hiện đại: quản lý môi trường phải dựa nhiều hơn vào dữ liệu, công nghệ và khả năng truy trách nhiệm đến từng nguồn phát thải.

Bên cạnh đó, các xã, phường, đặc khu, thành phố yêu cầu chủ động kiểm soát nguồn phát sinh bụi, khí thải; tăng cường kiểm tra công trường, cơ sở sản xuất có phát sinh khí thải và hoạt động có công đoạn đốt.

Tùy tình hình thực tế, địa phương tổ chức quét đường, thu gom bụi, phun nước rửa đường tại những khu vực có nguy cơ phát sinh bụi cao; đồng thời vận động người dân không đốt rác thải, phụ phẩm nông nghiệp, phế liệu trái quy định.

Sở Dân tộc và Tôn giáo được giao mở đợt cao điểm tuyên truyền, vận động các cơ sở tâm linh, tôn giáo, thờ tự và người dân hạn chế đốt vàng mã; xây dựng phương án tuyên truyền dài hạn nhằm thay đổi thói quen, tiến tới chấm dứt việc đốt vàng mã.

Đây là nhóm nguồn phát thải không dễ kiểm soát chỉ bằng biện pháp hành chính. Vì vậy, thay đổi nhận thức và hành vi cộng đồng phải trở thành một phần của chiến lược giảm phát thải.

Ở một góc độ khác, các đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải cũng được yêu cầu hoạt động đúng quy định, hạn chế phát sinh bụi, mùi, khí thải; không để chất thải tồn đọng, đổ, đốt trái quy định.

Từ kiểm soát ô nhiễm đến tăng trưởng xanh

Sở Y tế được giao phối hợp cung cấp khuyến cáo bảo vệ sức khỏe khi chất lượng không khí suy giảm, tập trung vào các nhóm nhạy cảm; theo dõi tình hình bệnh tật liên quan đến ô nhiễm không khí.

Yêu cầu này cho thấy tác động của ô nhiễm không khí không dừng ở môi trường. Khi chất lượng không khí suy giảm, chi phí xã hội có thể gia tăng thông qua chăm sóc y tế, giảm năng suất lao động và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Đà Nẵng đang đứng trước yêu cầu đồng thời thúc đẩy phát triển đô thị, hạ tầng, sản xuất, dịch vụ và bảo vệ môi trường. Đây là bài toán không đơn giản. Nhưng hướng đi không thể là lựa chọn giữa tăng trưởng và môi trường.

Theo đó, doanh nghiệp phải coi hệ thống xử lý khí thải, công nghệ sạch và các giải pháp giảm phát thải là một phần của chi phí sản xuất. Chủ đầu tư phải tính chi phí kiểm soát bụi ngay từ khi triển khai dự án. Đơn vị vận tải phải chịu trách nhiệm đối với phát thải và vật liệu rơi vãi trong quá trình vận chuyển. Người dân cũng cần thay đổi những thói quen tạo ra phát thải không cần thiết.

Về phía Nhà nước, dữ liệu quan trắc, camera, AI và cơ chế công khai thông tin cần được sử dụng để giám sát, cảnh báo và truy trách nhiệm.

Bên cạnh đó, người gây phát thải phải có trách nhiệm kiểm soát phát thải; chi phí bảo vệ môi trường phải được tính vào hoạt động kinh tế; còn cộng đồng không thể tiếp tục là bên phải trả giá thay cho những nguồn ô nhiễm mà mình không tạo ra.

Đà Nẵng siết bụi và khí thải không chỉ là một đợt tăng cường kiểm tra môi trường. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển cần thiết từ tư duy “xử lý ô nhiễm” sang “kiểm soát chi phí môi trường ngay từ nguồn phát sinh” – nền tảng để thành phố theo đuổi tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.