Đà Nẵng tìm 'lời giải bài toán' an ninh nguồn nước

Kênh chính Bắc Phú Ninh là kênh dẫn thủy lợi lớn nhất của thành phố Đà Nẵng, góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước cho một vùng rộng lớn.

Thành phố đứng trước yêu cầu đổi mới quản trị, phân bổ và sử dụng nguồn nước hiệu quả, chủ động ứng phó với những diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan.

Áp lực phân bổ nguồn nước

Sau nhiều đợt nắng nóng kéo dài, mực nước trong hồ thủy điện Sông Tranh 2 ở thượng nguồn sông Thu Bồn bị sụt giảm rõ rệt. Nhiều nhánh sông nhỏ trên địa bàn các xã Trà My, Trà Tân, Trà Đốc…dẫn vào hồ bị cạn trơ đáy, nứt nẻ, dường như xóa mọi dấu vết của dòng chảy. Đây cũng là thực trạng dễ thấy tại nhiều hồ thủy điện, thủy lợi lớn tại thành phố Đà Nẵng vào cao điểm của mùa khô năm nay, ảnh hưởng đến việc điều tiết nguồn nước về hạ du phục vụ sản xuất, sinh hoạt, đẩy mặn xâm nhập sâu vào trong đất liền.

Theo tìm hiểu của phóng viên, năm 2026, biến đổi khí hậu ảnh hưởng lớn đến tình hình thủy văn hồ chứa thủy điện Sông Tranh 2. Lưu lượng nước về hồ 7 tháng đầu năm là 54 m3/s, chỉ đạt 63% so với cùng kỳ năm 2025. Đặc biệt, giai đoạn cao điểm mùa cạn vào tháng 6 và tháng 7, xuất hiện nhiều đợt năng nóng kéo dài, lưu lượng nước về hồ thấp, khoảng 28 m3/s, chỉ ở mức 60-80% so với trung bình nhiều năm và đạt 30-40% so với cùng kỳ năm 2025.

Với tình hình thủy văn như trên, việc phát điện, cấp nước hạ du phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của nhà máy thủy điện Sông Tranh 2 gặp nhiều khó khăn và thách thức. Công ty vận hành phải thực hiện hài hòa giữa nhiệm vụ phát điện đảm bảo an ninh cung cấp điện và nhiệm vụ cấp nước theo yêu cầu của quy trình liên hồ, yêu cầu từng thời điểm cụ thể của địa phương.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Tranh Vũ Đức Toàn cho biết, để đảm bảo an ninh nguồn nước, phía đơn vị đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp trong quản lý vận hành nhà máy. Trong đó, Công ty tập trung nâng cao độ chính xác trong dự báo lưu lượng nước về hồ để xây dựng kế hoạch vận hành đáp ứng các quy định của quy trình liên hồ nhưng vẫn đảm bảo tiết kiệm nguồn nước nhất.

Cụ thể, giai đoạn đầu năm 2026, nhận định được tình hình nắng nóng, thiếu hụt nguồn nước sẽ xảy ra trong cao điểm mùa cạn, Công ty chủ động thực hiện việc xả nước về hạ du ở mức tối thiểu, giữ nước ở mức cao nhất có thể phục vụ cao điểm mùa cạn. Đồng thời, thường xuyên phối hợp, trao đổi thông tin với các bên liên quan để cùng xây dựng kế hoạch vận hành hồ chứa tối ưu nhất, đảm bảo nguồn nước vừa phục vụ phát điện, vừa đáp ứng nhu cầu phía hạ du.

Thành phố Đà Nẵng có 2 hệ thống sông chính là hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn và hệ thống sông Tam Kỳ, ngoài ra dọc theo bờ biển có sông Trường Giang. Trong đó, hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn có diện tích lưu vực rộng lớn nhất, khoảng 10.350 km2.

Trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn hiện có 7 hồ thủy điện lớn gồm Sông Bung 2, Đăk Mi 4, A Vương, Khe Diên, Sông Tranh 2, Sông Côn và Sông Bung 4. Đây là các hồ có dung tích lớn, giữ vai trò chủ đạo điều hòa dòng chảy và đảm bảo nguồn nước cho vùng hạ du, với tổng dung tích toàn bộ khoảng 2.068 triệu m3 nước. Ngoài ra, trên lưu vực sông này có 18 hồ chứa thủy lợi lớn, với tổng dung tích khoảng trên 526 triệu m3.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng Nguyễn Trường Sơn chia sẻ, an ninh nguồn nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững của thành phố, đồng thời cũng đang đặt ra nhiều thách thức lớn. Nguồn nước của thành phố Đà Nẵng hiện phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống sông và các hồ chứa thủy điện, thủy lợi trên lưu vực. Việc khai thác, điều tiết và vận hành nguồn nước liên quan đến nhiều chủ thể quản lý, do đó việc bảo đảm nguồn nước ổn định cho cấp nước sinh hoạt, sản xuất và duy trì dòng chảy môi trường luôn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa.

Ngoài ra, chất lượng nguồn nước cũng đang chịu nhiều sức ép từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bao gồm nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, chất thải rắn và các hoạt động khai thác tài nguyên. Nếu không được kiểm soát tốt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước cấp cho sinh hoạt và sản xuất.

"Với tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao, nhu cầu sử dụng nước của thành phố Đà Nẵng ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng. Trong khi đó, nguồn nước ngọt có giới hạn, tạo áp lực lớn đối với công tác phân bổ, khai thác và sử dụng nước một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững", ông Nguyễn Trường Sơn phân tích.

Thành phố Đà Nẵng xác định, việc phân bổ nguồn nước phải đảm bảo linh hoạt, công bằng, hiệu quả, hợp lý giữa các đối tượng khai thác, sử dụng. Trong mọi trường hợp, ưu tiên đảm bảo cấp nước cho sinh hoạt.

Đổi mới quản trị nguồn nước

Hồ Phú Ninh là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất khu vực miền Trung, với diện tích mặt nước trải rộng 3.433ha, có sức chứa 344 triệu m3 nước, cung cấp nguồn nước ngọt trọng yếu cho vùng kinh tế động lực phía Nam thành phố Đà Nẵng.

Một vị trí cống chính trên kênh thủy lợi Bắc Phú Ninh giúp điều tiết nguồn nước tỏa đi các hướng.

Hàng năm, hồ Phú Ninh đảm bảo cung cấp 240 – 250 triệu m3 nước phục vụ sản xuất trên diện tích khoảng 26.000 ha đất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; cấp nước thô đầu vào cho 6 nhà máy nước, với lưu lượng từ 16 – 18 triệu m3/năm để đưa nước sinh hoạt đến người dân và các khu công nghiệp.

Ông Lê Đình Kiên, Giám đốc Chi nhánh Thủy lợi Phú Ninh chia sẻ, chất lượng nguồn nước tại hồ Phú Ninh luôn được đánh giá cao, đó là kết quả của quá trình bảo vệ môi trường lòng hồ nghiêm ngặt. Đơn vị đã từng từ chối một dự án đề xuất lắp đặt hệ thống pin năng lượng mặt trời quy mô lớn trên không gian mặt mồ, bởi lo ngại những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên và chất lượng nguồn nước ở đây.

Tuy nhiên với tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, quy luật dòng chảy về hồ Phú Ninh đang thay đổi nhiều so với trước đây. Đứng trên thân đập chính của hồ, chỉ tay xuống các dãy cột mốc đo mực nước đang lộ thiên do khô hạn, ông Lê Đình Kiên cho biết, mùa khô năm nay, mực nước bị suy kiệt thấy rõ từng ngày. Trong khi vào mùa mưa, tốc độ truyền lũ về hồ Phú Ninh lại diễn ra rất nhanh, phía thượng nguồn dường như không còn khả năng giữ lại nước do thảm thực vật rừng bị suy giảm. Do vậy, đơn vị quản lý hồ đang phải đối diện với nhiều thách thức trong vận hành hồ chứa vừa đảm bảo nhiệm vụ tích nước, vừa chủ động cắt lũ.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo El Nino chiếm ưu thế từ tháng 6/2026, khả năng kéo dài sang năm 2027 với cường độ mạnh. Tình trạng khô hạn, nắng nóng gay gắt hơn năm 2025 sẽ diễn ra, kèm theo nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng do mưa giảm 25-50% vào cuối năm 2026.

Trong vụ sản xuất lúa Hè Thu năm nay, trước tình trạng xâm nhập mặn sâu trên sông Vĩnh Điện, thành phố Đà Nẵng đã thống nhất không tổ chức gieo trồng trên diện tích 376 ha ở các phường Điện Bàn Đông, Điện Bàn, Ngũ Hành Sơn. Việc này nhằm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước, hạn chế rủi ro trong điều kiện nguồn nước không ổn định. Trước đó, thành phố cũng đã hoàn thành việc đắp đập tạm ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện trong tháng 5/2026.

Hiện nay, các nhà máy thủy điện lớn trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn đều đang vận hành theo Quy trình liên hồ chứa tại Quyết định số 1865/QĐTTg của Thủ tướng Chính phủ. Giữa các nhà máy thủy điện đã ký kết quy chế phối hợp chung, đồng thời từng nhà máy đều ký kết quy chế phối hợp riêng với chính quyền các địa phương vùng hạ du liên quan nhằm quy định chi tiết về thời gian vận hành điều tiết qua tràn, quy trình phát tin cảnh báo đến cộng đồng trước khi vận hành điều tiết lũ.

Tuy nhiên, ở khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng, vấn đề đảm bảo nguồn cung nước thô từ sông vào cho Nhà máy nước Cầu Đỏ luôn là vấn đề nan giải vào mùa Hè, khi nước biển xâm nhập sâu vào nội địa. Đơn vị quản lý nhà máy nước và các nhà máy thủy điện trên thượng nguồn không tìm được tiếng nói chung trong vấn đề tiều tiết nước về hạ du để đẩy mặn. Đây cũng là bài toán đặt ra cho thành phố trong việc đảm bảo an ninh nguồn nước trước bối cảnh thời tiết thay đổi theo chiều hướng ngày càng cực đoan hơn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng Nguyễn Trường Sơn cho biết, thời gian tới, thành phố sẽ tăng cường quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông, quản lý thống nhất, đồng bộ giữa khai thác, sử dụng, bảo vệ nguồn nước và phòng, chống thiên tai. Thành phố cũng nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn nhằm bảo đảm phân bổ nguồn nước hài hòa giữa các mục tiêu phát triển.

Về tầm nhìn dài hạn, thành phố Đà Nẵng xác định tiếp tục nghiên cứu đa dạng hóa nguồn cấp nước, nâng cao khả năng tích trữ nước, giảm thất thoát nước, bảo vệ các khu vực lấy nước và chủ động các phương án ứng phó khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn. Đồng thời, thành phố cũng đẩy mạnh bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái đầu nguồn, nâng cao độ che phủ rừng, kiểm soát khai thác khoáng sản lòng sông, bảo vệ hành lang nguồn nước; đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng tài nguyên nước; đẩy mạnh chuyển đổi số; tăng cường kiểm soát ô nhiễm nguồn nước…

Những thách thức về an ninh nguồn nước đã được nhận diện và cần có các chương trình, kế hoạch, đề án triển khai trên thực tế. Một Đà Nẵng phát triển nhanh, bền vững vươn tầm khu vực và thế giới không thể tách rời vấn đề an ninh nguồn nước. Đây cũng là nền tảng quan trọng để giữ nhịp phát triển vươn xa của thành phố trong tương lai.