'Đại án' đấu thầu: Bản án nghiêm khắc nhưng thấm đẫm tính nhân văn

Hội đồng xét xử tuyên án với các bị cáo.

Nghiêm khắc trước hành vi xâm phạm sự liêm chính của bộ máy công quyền

Bản án dành cho 23 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Bộ NN&PTNT (cũ) và Công ty TNHH MTV Đầu tư Xây dựng Hoàng Dân đã khép lại một trong những vụ án tham nhũng nghiêm trọng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản. Với tổng số tiền nhận hối lộ lên đến hàng tỷ đồng, nhóm cựu quan chức bị xét xử về tội “Nhận hối lộ” đã trực tiếp xâm phạm đến sự liêm chính của bộ máy công quyền - yếu tố cốt lõi bảo đảm sự vận hành minh bạch của Nhà nước.

Theo bản án sơ thẩm, cựu Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng cùng các thuộc cấp đã nhận tiền từ doanh nghiệp để tạo điều kiện cho Công ty Hoàng Dân tham gia, trúng thầu nhiều dự án thủy lợi lớn. Những hành vi như cung cấp trước thông tin dự toán, “làm đẹp” hồ sơ năng lực… đã khiến các gói thầu bị bóp méo tính cạnh tranh, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 251 tỷ đồng.

HĐXX nhận định, hành vi của các bị cáo không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào sự trong sạch của đội ngũ cán bộ. Khi những người giữ trọng trách quản lý lại bị chi phối bởi lợi ích cá nhân, thì hệ lụy không chỉ dừng lại ở con số thiệt hại, mà còn lan rộng tới uy tín của cả một ngành, một lĩnh vực.

Chính vì vậy, việc đưa các bị cáo ra xét xử, áp dụng các hình phạt tù nghiêm khắc là yêu cầu tất yếu nhằm răn đe, phòng ngừa chung. Mức án 13 năm tù đối với bị cáo Trần Văn Lăng hay tổng hợp 14 năm tù đối với bị cáo Nguyễn Văn Dân thể hiện rõ thái độ kiên quyết của pháp luật đối với hành vi tham nhũng, trục lợi.

Các bị cáo nghe HĐXX tuyên án.

Không dừng lại ở việc trừng phạt, bản án còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: mọi hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi đều phải bị xử lý, bất kể người đó là ai. Đây chính là nền tảng để củng cố niềm tin của xã hội vào công cuộc phòng, chống tham nhũng đang được triển khai quyết liệt.

Nhân văn khi cân nhắc đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ

Điểm đáng chú ý trong bản án là cả 5 cựu quan chức phạm tội “Nhận hối lộ” đều được tuyên mức án dưới khung truy tố - vốn có thể lên tới 20 năm tù hoặc tù chung thân. Đây không phải là sự “nương tay”, mà là kết quả của quá trình đánh giá toàn diện, thận trọng của HĐXX đối với từng bị cáo.

Theo đó, cựu Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng bị tuyên 4 năm tù; các bị cáo Trần Tố Nghị 6 năm tù, Nguyễn Hải Thanh 5 năm tù, Lê Văn Hiến 3 năm 6 tháng tù… Những mức án này cho thấy Tòa án không áp dụng khung hình phạt một cách cứng nhắc, mà đặt từng hành vi trong bối cảnh cụ thể để xem xét.

Một điểm chung dễ nhận thấy là hầu hết các bị cáo đều có nhiều tình tiết giảm nhẹ quan trọng. Họ thành khẩn khai báo, thừa nhận hành vi sai phạm, thể hiện sự ăn năn, hối cải; đồng thời tích cực hợp tác với cơ quan điều tra để làm rõ bản chất vụ án. Đáng chú ý, nhiều bị cáo đã chủ động nộp lại toàn bộ số tiền nhận hối lộ, thậm chí có người nộp thêm tiền để khắc phục hậu quả chung.

Quang cảnh phiên tòa.

Bị cáo Hoàng Văn Thắng là trường hợp điển hình khi đã nộp lại toàn bộ số tiền nhận hối lộ. Tại phiên tòa, bị cáo nhiều lần bày tỏ sự day dứt, thừa nhận sai lầm xuất phát từ “một phút không chín chắn”. Những lời nói sau cùng của các bị cáo, dù không thể xóa đi hậu quả, nhưng phần nào cho thấy sự thức tỉnh muộn màng của những người từng giữ vị trí lãnh đạo.

Bên cạnh việc xem xét thái độ sau phạm tội, HĐXX còn đặc biệt chú trọng đến vai trò, mức độ tham gia của từng bị cáo trong vụ án. Với những người giữ vai trò thứ yếu, làm theo chỉ đạo, hưởng lợi không lớn, tòa đã áp dụng mức hình phạt dưới khung, thậm chí cho hưởng án treo.

Trường hợp bị cáo Tạ Văn Thuyết là minh chứng rõ nét cho sự nhân văn này. Dù có liên quan đến sai phạm, nhưng bị cáo đã nhiều lần từ chối nhận hối lộ, chỉ thực hiện hành vi sai phạm khi chịu áp lực chỉ đạo từ cấp trên. Số tiền hưởng lợi không lớn, lại chủ động khắc phục hậu quả, nên bị cáo được tuyên án treo và trả tự do ngay tại tòa. Quyết định này không chỉ thể hiện sự khoan hồng, mà còn cho thấy sự công bằng trong việc đánh giá bản chất hành vi.

Đối với nhóm bị cáo Hoàng Văn Thắng, Trần Tố Nghị, Trần Văn Lăng và Lê Văn Hiến, HĐXX ghi nhận việc đã nộp lại toàn bộ số tiền nhận hối lộ là tình tiết đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở để tòa xem xét áp dụng mức hình phạt trong khung đề nghị của đại diện VKS, thậm chí thấp hơn, thể hiện rõ chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật đối với những người biết sửa sai.

Tuy nhiên, sự nhân văn không đồng nghĩa với việc cào bằng trách nhiệm. Đối với bị cáo Trần Văn Lăng, do vẫn còn hơn 9 tỷ đồng tiền nhận hối lộ chưa được khắc phục, nên cần áp dụng mức hình phạt nghiêm khắc hơn so với các bị cáo khác trong cùng nhóm. Dù vậy, tòa vẫn cân nhắc các tình tiết giảm nhẹ để giảm một phần hình phạt, tuyên mức án dưới đề nghị của đại diện VKS với bị cáo này.