Đại biểu đề xuất bổ sung chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chiều 9/11, các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý nhiều nội dung liên quan đến kiểm soát sản phẩm thuốc lá mới, phạm vi các hành vi bị nghiêm cấm và những nguy cơ khiến thanh thiếu niên tiếp cận với thuốc lá. 

Trong đó, đáng chú ý là đề xuất luật hóa chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ, đồng thời hoàn thiện quy định kiểm soát giao dịch và hình ảnh thuốc lá trên môi trường số.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, cần bổ sung chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào dự thảo Luật, không để người trẻ bắt đầu sử dụng thuốc lá khi đủ 18 tuổi. Theo đại biểu, đây là giải pháp có tính lâu dài, góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đại biểu cho biết, tại Tờ trình số 856 của Bộ Y tế ngày 20/5, chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ đã được đưa thành Chính sách 3 và nhận được sự đồng ý của 20/23 thành viên Chính phủ. Báo cáo đánh giá tác động số 852 cùng ngày cũng kết luận đây là phương án tối ưu, với chi phí thực hiện hoàn toàn có thể quản lý.

Tuy nhiên, 16 ngày sau, tại Báo cáo số 961 gửi Phó Thủ tướng, Bộ Y tế lại đề nghị chưa đưa chính sách này vào dự thảo Luật. Báo cáo tiếp thu số 2078 gửi Quốc hội cũng chỉ dẫn lại Báo cáo số 961, không đề cập Báo cáo số 852.

Đối chiếu với báo cáo đánh giá tác động, đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết, mô hình dự báo trên dân số Việt Nam cho thấy, nếu tuân thủ tốt, đến năm 2045 sẽ có khoảng 3,07 triệu nam giới không rơi vào nghiện thuốc lá; tỷ lệ hút thuốc ở nam giới giảm còn 21%, sớm hơn 22 năm so với trường hợp giữ nguyên quy định. Ngay cả khi mức độ tuân thủ ở mức trung bình, số người hút thuốc cũng giảm khoảng 1,7 triệu người.

Theo đại biểu, việc thực thi chính sách không quá phức tạp, bởi chỉ cần so sánh năm sinh trên căn cước và VNeID với một mốc cố định. Báo cáo số 852 đánh giá thao tác này có chi phí thấp, độ chính xác cao. Phương án cấm cả mua và sử dụng cũng nhằm hạn chế nguy cơ mua hộ, hình thành thị trường ngầm.

Đại biểu dẫn số liệu cho thấy, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% khi bước sang độ tuổi 20-24. Trong khi đó, các giải pháp tăng thuế, cấm trưng bày, mở rộng môi trường không khói thuốc dù đã được tính toán nhưng đến năm 2045, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới vẫn trên 28%.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 9 quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau; đồng thời cấm nhóm đối tượng này mua, sử dụng thuốc lá. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Những người sinh trước năm 2010 vẫn được mua thuốc lá như hiện nay.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng). Ảnh: Media Quốc hội.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị làm rõ giới hạn ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9. 

Đại biểu đồng tình cho phép các chủ thể kinh doanh hợp pháp sử dụng phương tiện điện tử để giao kết, thực hiện hợp đồng trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, dự thảo Luật mới xác định bên Việt Nam phải có giấy phép kinh doanh thuốc lá, còn phía nước ngoài chỉ ghi chung là "tổ chức, cá nhân", chưa phân biệt rõ giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh với việc bán hàng cho cá nhân tiêu dùng.

Theo đại biểu, nếu không quy định cụ thể, ngoại lệ này có thể được hiểu bao gồm cả hoạt động bán lẻ trực tuyến cho người tiêu dùng. Vì vậy, cần xác định rõ ngoại lệ chỉ áp dụng đối với giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh trong chuỗi cung ứng, tránh tạo kẽ hở cho hoạt động bán thuốc lá trực tuyến đến người sử dụng.

Đại biểu Việt Nga cũng đề nghị làm rõ quy định cấm "sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng", trong đó xác định dấu hiệu nhận diện, nhóm đối tượng được bổ sung và sự khác biệt với các nhóm sản phẩm đã được quy định. Luật cần xác định những dấu hiệu pháp lý cơ bản, còn tiêu chí kỹ thuật giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đại biểu Trần Thế Anh (Đoàn Ninh Bình). Ảnh: Media Quốc hội.

Chia sẻ dưới góc độ tác động của truyền thông, đại biểu Trần Thế Anh (Đoàn Ninh Bình) cảnh báo nguy cơ trẻ em, thanh thiếu niên tiếp xúc bị động với hình ảnh thuốc lá trên mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ video.

Đại biểu thống nhất với quy định cấm quảng cáo thuốc lá và mở rộng phạm vi cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên các sản phẩm dành riêng cho người chưa đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định hiện nay có thể chưa bao quát những nội dung truyền thông chủ yếu hướng tới thanh thiếu niên nhưng được phát hành trên nền tảng phục vụ nhiều độ tuổi.

Học sinh có thể bắt gặp hình ảnh thuốc lá được lồng ghép trong video hoặc thông điệp quảng bá xen giữa các chương trình đang xem, dù không chủ động tìm kiếm. Những hình ảnh này có thể khơi gợi sự tò mò, tác động đến nhận thức và hình thành nhu cầu sử dụng thuốc lá.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 10 Điều 9 theo hướng cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm, các sản phẩm hoặc nội dung truyền thông dành riêng hoặc chủ yếu hướng tới người chưa đủ 18 tuổi, kể cả nội dung được cung cấp, phát hành, phân phối trên môi trường điện tử; trừ trường hợp tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đồng thời, cần làm rõ tiêu chí nhận diện nội dung chủ yếu hướng tới người chưa đủ 18 tuổi, bảo đảm thống nhất với quy định cấm quảng cáo, tiếp thị thuốc lá và các quy định về hoạt động báo chí, nghệ thuật, giáo dục hợp pháp.