Đại biểu Quốc hội: Bếp ăn trường học phải được kiểm tra đột xuất

Thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chiều ngày 11/11, nhiều đại biểu quan tâm đến việc kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể, trường học và cơ sở có nguy cơ cao.

Không để bếp ăn trường học trở thành 'vùng trũng' an toàn thực phẩm

Đại biểu Châu Quỳnh Dao - Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên, An Giang. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang) bày tỏ lo ngại về quy định miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với một số bếp ăn tập thể tại Phụ lục II của dự thảo Luật.

Theo bà, nhiều bếp ăn phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn suất ăn mỗi ngày cho học sinh, công nhân nhưng chỉ cần cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và nộp cho chính quyền địa phương quản lý là không hợp lý.

Dẫn số liệu từ báo cáo giám sát của Quốc hội và Bộ Y tế, bà cho biết các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm 22,1% tổng số vụ nhưng số người bị ảnh hưởng chiếm tới 84,4%. Riêng năm 2025, các bếp ăn tự nấu tại trường học xảy ra 11 vụ ngộ độc, khiến 650 học sinh nhập viện; tại nhà máy, xí nghiệp ghi nhận 13 vụ, khiến 900 công nhân phải nghỉ việc điều trị.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, bếp ăn trường học tiếp tục ghi nhận 8 vụ với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; bếp ăn doanh nghiệp xảy ra 9 vụ, liên quan đến khoảng 700 công nhân.

Đại biểu đặt vấn đề, một quán phở hoặc quán cơm bình dân chỉ phục vụ vài chục khách mỗi ngày phải trải qua quy trình thẩm định, kiểm tra nghiêm ngặt, trong khi việc kiểm tra bếp ăn trường học chưa được luật hoá.

Theo bà, quy định miễn giấy chứng nhận có nguy cơ khiến các bếp ăn tự tổ chức trở thành "vùng trũng" trong quản lý an toàn thực phẩm.

Từ đó, đại biểu kiến nghị cân nhắc bãi bỏ quy định miễn giấy chứng nhận đối với các bếp ăn tập thể thuộc nhóm nêu trên, đồng thời luật hóa cơ chế giám sát và quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc cắt giảm định mức chi phí bữa ăn vì lợi ích riêng.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng), cử tri muốn quản lý chặt chẽ hơn, trong khi doanh nghiệp lại muốn bớt thủ tục. Hai yêu cầu đó chỉ dung hòa được khi thực hiện tập trung vào những chỗ có nguy cơ và hậu kiểm thực chất.

Theo ông, mặc dù khoản 1 Điều 51 dự thảo Luật đã thể hiện định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá nguy cơ; song khoản 2 cùng điều lại quy định kết quả phân tích nguy cơ không phải là căn cứ xác định đối tượng đăng ký, công bố sản phẩm và miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, quy định về phân loại sản phẩm và truy xuất nguồn gốc giữa các điều khoản còn thiếu đồng bộ, có thể dẫn đến tình trạng một sản phẩm phải chịu hai hệ thống phân loại khác nhau.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị bỏ khoản 2 Điều 51, sử dụng kết quả phân tích nguy cơ làm căn cứ điều chỉnh danh mục sản phẩm thuộc diện quản lý. Đồng thời, cần ban hành danh mục phân loại nguy cơ bằng văn bản quy phạm pháp luật, trước mắt có thể áp dụng danh mục tạm thời dựa trên dữ liệu về ngộ độc thực phẩm, cảnh báo và kết quả kiểm tra hiện có.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn TP Hải Phòng. Ảnh: Media Quốc hội

Cùng quan điểm với đại biểu Châu Quỳnh Dao, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần đặt trọng tâm bảo vệ vào các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn học đường. Theo ông, quy định kiểm tra, giao nhận nguyên liệu thực phẩm tại khoản 3 Điều 10 dự thảo Luật là cần thiết. Tuy nhiên, các quy định về thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm vẫn chưa thống nhất.

Cụ thể, báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo nêu việc thu hồi ngay giấy chứng nhận khi xảy ra một vụ ngộ độc tập thể gây tử vong, nhưng nội dung này chưa được thể hiện trong dự thảo luật. Các trường hợp sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả cũng chưa được quy định đầy đủ làm căn cứ thu hồi.

Nhấn mạnh việc miễn giấy chứng nhận không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm, đại biểu đề nghị bếp ăn tập thể từ một ngưỡng suất ăn nhất định trở lên không thuộc diện được miễn giấy chứng nhận tại Phụ lục II. Đồng thời, cần quy định rõ bếp ăn phục vụ trẻ em, học sinh thuộc diện được kiểm tra đột xuất, không bị giới hạn bởi tần suất kiểm tra thông thường.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung quyền của ban đại diện cha mẹ học sinh và công đoàn cơ sở trong việc tham gia giám sát định kỳ, đột xuất tại các bếp ăn tập thể.

Tăng thẩm quyền kiểm tra đột xuất

Liên quan đến phương thức kiểm tra, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn TP HCM) cho rằng dự thảo luật chưa cân đối giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Trong khi nhiều quy định về cấp phép, đăng ký, công bố sản phẩm được bổ sung, nội dung hậu kiểm chỉ được đề cập tại một mục với hai điều luật.

Theo bà, nhiều vụ vi phạm an toàn thực phẩm được phát hiện thời gian qua đều liên quan đến các cơ sở có đầy đủ giấy phép, hồ sơ đăng ký hợp pháp. Như vậy, dù quy định cấp phép chặt chẽ đến đâu, nếu không tăng cường giám sát trong quá trình hoạt động thì vẫn khó bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, đại biểu chỉ ra bất cập trong phương thức kiểm tra theo kế hoạch hiện nay. Danh sách cơ sở được kiểm tra phải trải qua nhiều thủ tục phê duyệt, sau đó cơ quan chức năng gửi thông báo trước cho doanh nghiệp, khiến việc phát hiện vi phạm trở nên khó khăn. Điều này không khác gì báo cho cơ sở bị thanh tra chuẩn bị "vở sạch chữ đẹp".

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP HCM. Ảnh: Media Quốc hội

Dẫn kinh nghiệm thực tế tại TP HCM, bà Lan kể lại trường hợp một doanh nghiệp liên tục đóng cửa, không tiếp đoàn kiểm tra theo kế hoạch. Sau 3 lần không thực hiện được, lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra đột xuất và phát hiện doanh nghiệp sử dụng hàng quá hạn. Tuy nhiên sau khi bị xử lý, doanh nghiệp lại gửi đơn khiếu kiện đến Thanh tra thành phố, đặt vấn đề vì sao cơ quan chức năng không kiểm tra theo kế hoạch mà chuyển sang kiểm tra đột xuất.

Từ thực tế trên, đại biểu Phong Lan đề nghị tăng thẩm quyền kiểm tra đột xuất, đồng thời bỏ quy định giới hạn tần suất kiểm tra không quá một lần mỗi năm. Theo bà, không nhất thiết mọi doanh nghiệp đều phải được kiểm tra hằng năm, nhưng các cơ sở phải luôn ý thức rằng mình có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào.

Cùng quan điểm, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho rằng quy định tại khoản 8 Điều 57 dự thảo luật về tần suất kiểm tra không quá một lần mỗi năm đang hạn chế khả năng chủ động của cơ quan quản lý. Bà đề nghị bỏ giới hạn này đối với bếp ăn tập thể, trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các cơ sở có nguy cơ cao. Việc hậu kiểm cần được thực hiện đột xuất trên cơ sở phân tích rủi ro và phản ánh của người dân.

Đồng tình, đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Đoàn Tây Ninh) đề nghị kết hợp kiểm tra định kỳ với kiểm tra đột xuất dựa trên mức độ rủi ro, tập trung nguồn lực vào các cơ sở có nguy cơ cao, thay vì thực hiện kiểm tra mỗi năm một lần như thông lệ.