Đại biểu Quốc hội: Chi tối thiểu 2% cho văn hóa 'rất đúng, nhưng chưa đủ'

Cần nhìn thẳng vào ba điểm nghẽn

Tiếp tục chương trình kỳ họp, sáng 22/4, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Tại phiên thảo luận, TS. Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT viện dẫn, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã chỉ rõ một yêu cầu rất căn bản: phát triển văn hóa Việt Nam phải được đặt trong quan hệ hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa đời sống thực và không gian số, giữa dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển văn hóa đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 như Nghị quyết của Đảng, ông cho rằng, cần nhìn thẳng vào ba điểm nghẽn lớn đang cản trở phát triển văn hóa Việt Nam.

TS. Trần Văn Khải. Ảnh: Như Ý

Trong đó, ông chỉ rõ, tỷ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ của ngành văn hóa vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu. Đồng thời, việc thiếu hụt nhân lực số cũng đang là điểm nghẽn chiến lược của phát triển văn hóa số.

“Không chỉ thiếu số lượng, chúng ta còn thiếu nhân lực có chiều sâu về AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Trong khi đó, cơ chế tiền lương, đãi ngộ, tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân”, TS. Khải cho hay.

Vì vậy, ông cho rằng, nếu Điều 7 dự thảo Nghị quyết không được sửa theo hướng xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và cơ chế thu hút, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng theo dự án, hợp đồng chuyên gia, thì điều khoản này sẽ chưa giải quyết trúng căn nguyên của bài toán nhân lực.

Điểm đáng lưu ý khác, theo đại biểu, nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho phát triển văn hóa nói chung vẫn còn có hạn. Dự thảo Nghị quyết quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước là rất đúng, nhưng "vẫn chưa đủ".

"Vấn đề không chỉ là có 2%, mà 2% đó được cơ cấu ra sao, bao nhiêu cho thiết chế cơ sở, bao nhiêu cho bảo tồn di sản… Nếu không làm rõ, chúng ta có thể đạt chỉ tiêu về tổng lượng chi, nhưng không đạt được mục tiêu chiến lược về hiệu quả chi”, ông nói.

Đề xuất cho phép tuyển dụng đặc cách

Từ phân tích trên, đại biểu Trần Văn Khải đề nghị sửa điều 3 theo hướng ngoài bảo đảm mức sàn 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản đã xếp hạng, bảo quản số lâu dài và an ninh văn hóa số.

Ảnh minh họa

Cùng với đó, ông Khải cũng đề nghị sửa điều 7 theo hướng bổ sung nhóm nhân lực trọng điểm gồm AI, dữ liệu lớn, bảo tồn số, sáng tạo nội dung số… đồng thời cho phép áp dụng cơ chế đặt hàng đào tạo, hợp đồng chuyên gia, tuyển dụng đặc cách theo dự án, chính sách học bổng và đồng tài trợ công - tư để hình thành đội ngũ nhân lực số cho văn hóa.

Ông cũng đề nghị sửa điều 10 dự thảo theo hướng quy định rõ chuẩn dữ liệu, trách nhiệm liên thông cơ sở dữ liệu, cơ chế dùng chung nền tảng, yêu cầu an ninh - an toàn - chủ quyền văn hóa số và bộ chỉ số đánh giá thực hiện.

“Tôi đặc biệt đề nghị luật hóa ngay trong Nghị quyết mốc hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026 để bảo đảm đồng bộ với mục tiêu của Nghị quyết 80-NQ/TW”, ông Khải nêu rõ.

Tranh luận sau đó, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh cho rằng, cần quan tâm hơn đến đội ngũ chuyên gia văn hóa - chưa được nhắc đến trong nghị quyết. Theo ông, đội ngũ chuyên gia này sẽ giải thích về thuần phong mỹ tục trong mỗi thời kỳ, những vấn đề văn hóa mà công chúng đang quan tâm, đề xuất văn hóa nào đi vào lịch sử, văn hóa nào đi vào du lịch của địa phương…

Từ đó, ông đề nghị bổ sung chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng với các nhóm chuyên gia văn hóa, tiến tới phát triển mạng lưới chuyên gia trong và ngoài nước về văn hóa.