Đại biểu Quốc hội đề nghị 'đặt lằn ranh đỏ' với hòa giải bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em

Đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng (đoàn Phú Thọ) phát biểu

Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Góp ý dự án Luật, đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng (đoàn Phú Thọ) đề nghị quy định rõ những trường hợp không được sử dụng hòa giải, đặc biệt với các vụ bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người.

Theo bà Hằng, thực tế, nhiều vụ phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, xâm hại nghiêm trọng vẫn được chính quyền cơ sở đưa ra hòa giải với tư duy "dĩ hòa vi quý, đóng cửa bảo nhau". Theo bà, cách xử lý này có thể khiến người bạo hành không bị xử lý, trong khi nạn nhân tiếp tục bị ngược đãi, đồng thời làm chậm việc áp dụng các biện pháp tư pháp cấp bách để bảo vệ họ.

"Tôi đề nghị Quốc hội xem xét yêu cầu Ban soạn thảo quy định tại Điều 3 nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người", nữ đại biểu nói.

Đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng cũng đề nghị cấm sử dụng hòa giải như một công cụ để trì hoãn các biện pháp tư pháp nhằm bảo vệ nạn nhân.

Về thành phần tổ hòa giải tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bà Lưu Thị Thúy Hằng đánh giá việc dự thảo quy định bắt buộc có hòa giải viên là người dân tộc thiểu số và bố trí người phiên dịch đã thể hiện chính sách dân tộc của Nhà nước. Tuy nhiên, bà đề nghị bổ sung quy định hòa giải viên là người dân tộc thiểu số phải phù hợp với cộng đồng chiếm số đông tại địa bàn.

Theo bà, nếu hòa giải viên thuộc một dân tộc nhưng tham gia hòa giải tại nơi tập trung đông đồng bào dân tộc khác, có thể phát sinh rào cản về ngôn ngữ và phong tục, ảnh hưởng hiệu quả hòa giải.

Đại biểu đồng thời đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp và UBND các cấp lồng ghép hoạt động hòa giải ở cơ sở với các chương trình mục tiêu quốc gia tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong đó, cần chú trọng bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho hòa giải viên, hỗ trợ tài liệu và nghiệp vụ bằng tiếng dân tộc, qua đó tận dụng các nguồn lực hiện có mà "không phát sinh thêm cơ chế, chính sách riêng trong luật".

Đề nghị cơ chế kinh phí đặc thù cho hòa giải ở các đô thị lớn

Góp ý dự án Luật, theo bà Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, Điều 6 của dự thảo đã chuyển từ tư duy "hỗ trợ" sang "Nhà nước bảo đảm kinh phí", là bước tiến tích cực. Tuy nhiên, tại các đô thị đặc biệt, dân cư đông, mâu thuẫn đa dạng, phức tạp và chi phí hoạt động cao. Nếu áp dụng một khung kinh phí, mức bồi dưỡng chung trên cả nước sẽ khó tạo động lực và duy trì đội ngũ hòa giải viên.

Bà đề nghị tại khoản 1 Điều 32 bổ sung thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh, căn cứ khả năng cân đối ngân sách và tình hình thực tế, được quy định mức chi cao hơn mức chuẩn hoặc ban hành các chế độ hỗ trợ đặc thù cho công tác hòa giải ở cơ sở.

Đại biểu cũng cho rằng mức hỗ trợ hiện nay còn thấp, khoảng 150.000 đồng mỗi tháng cho một tổ hòa giải, thù lao 300.000-400.000 đồng mỗi vụ việc, nhưng để thanh quyết toán phải thực hiện nhiều thủ tục, chứng từ. "Đa số hòa giải viên là người cao tuổi, hoạt động vì cái tâm. Việc phải chật vật làm thủ tục hành chính khiến nhiều người e ngại", bà Võ Ngọc Thanh Trúc nói.

Bà Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, phát biểu

Do đó, bà đề nghị bổ sung nguyên tắc tại khoản 3 Điều 6, theo hướng việc cấp phát, thanh quyết toán kinh phí hòa giải phải được khoán gọn, đơn giản, kịp thời, phù hợp tính chất tự nguyện, tự quản tại cộng đồng.

Về trình tự hòa giải, nữ đại biểu TPHCM nhận thấy trong dự án luật nhưng chưa quy định thời hạn kết thúc hoà giải. Việc thiếu thời hạn có thể khiến một số vụ việc kéo dài, hòa giải nhiều lần mà không rõ thời điểm chấm dứt để các bên lựa chọn cơ chế giải quyết khác.

Bà đề nghị bổ sung khoản 3 Điều 24 theo hướng hòa giải phải kết thúc trong 15 ngày làm việc kể từ ngày bắt đầu. Vụ việc phức tạp có thể được gia hạn một lần, không quá 15 ngày, nếu các bên đồng ý.

"15 ngày đủ để tìm hiểu vụ việc, gặp gỡ và tổ chức hòa giải, nhưng không quá dài để mâu thuẫn tiếp tục kéo dài", bà phân tích.

Với những vụ việc có nguy cơ mất an toàn, đại biểu đề nghị chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền, không chờ hết thời hạn hòa giải.

Cần phát huy vai trò của Mặt trận trong hòa giải ở cơ sở

Tranh luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ) cho rằng, lực lượng hòa giải viên hiện nay chủ yếu là những người có uy tín trong các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương. Người cao tuổi thường tham gia Hội Người cao tuổi, cựu chiến binh có uy tín thuộc Hội Cựu chiến binh, phụ nữ có uy tín tham gia Hội Phụ nữ. "Thế bây giờ lấy đâu ra người có uy tín để bầu tiếp?", ông đặt vấn đề.

Đại biểu cho rằng nếu không lựa chọn được người phù hợp, việc thành lập thêm các tổ hòa giải theo quy định mới sẽ khó khả thi.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ) phát biểu

Từ thực tế theo dõi công tác hòa giải liên quan đến an ninh, trật tự tại địa phương, ông cho biết lực lượng tham gia thường có công an và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở hướng dẫn, hỗ trợ để các vụ việc được giải quyết thành công.

"Để một tổ hòa giải độc lập mà thành công một vụ thì tôi nói rất ít trong thực tế", ông nói.

Từ đó, đại biểu đề nghị, dự thảo luật không nên quá chú trọng việc chính quy hóa lực lượng hòa giải viên, mà cần thiết kế cơ chế phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong Mặt trận.

Theo ông, cần chú trọng các lực lượng như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi, đặc biệt là lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. "Đây là những thành phần chính liên quan đến hòa giải ở cơ sở hiện nay, chúng ta phải tính toán", ông nói.

Bạo lực gia đình, vi phạm của trẻ vị thành niên được hòa giải đến đâu?

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ chế bầu hòa giải viên sẽ được duy trì, đồng thời bổ sung hình thức chỉ định trong một số trường hợp cụ thể, nhằm hài hòa tính khách quan, yếu tố cộng đồng và hiệu quả quản lý.

Theo ông, hòa giải ở cơ sở là thiết chế mang tính xã hội, tự nguyện nên bầu hòa giải viên vẫn là hình thức chủ đạo, để cộng đồng lựa chọn người có uy tín, am hiểu văn hóa và được tín nhiệm.

"Điều này sẽ củng cố niềm tin của nhân dân và tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vốn mang tính xã hội và tự nguyện", Bộ trưởng nói.

Về phạm vi vụ việc được hòa giải, ông cho biết cơ quan soạn thảo đồng tình với đề nghị của đại biểu và sẽ làm rõ hơn trong dự thảo. Theo đó, một số vi phạm có mức độ nguy hiểm thấp, chưa đủ căn cứ xử phạt hoặc truy tố có thể được hòa giải. Một số vụ việc về bạo lực gia đình chưa gây hậu quả nghiêm trọng cũng được khuyến khích hòa giải để ngăn hành vi tiếp diễn.