Đại biểu Quốc hội đề xuất đưa phương tiện không người lái vào hoạt động bưu chính

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên, đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai. Ảnh: Quochoi.vn.

Ngày 13/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi). 

Phát biểu góp ý, đại biểu Nguyễn Trung Kiên, đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai, cho rằng cần thể chế hóa việc sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV), ô tô không người lái, tàu thủy không người lái trong giao nhận bưu gửi.

ĐỀ XUẤT LUẬT HOÁ DÙNG UAV TRONG GIAO NHẬN

Theo đại biểu, điều này phù hợp với xu thế quốc tế và chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế không gian tầm thấp cũng như kinh tế biển đảo. Phương thức này đặc biệt thích hợp đối với các địa bàn miền núi, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn, khu biệt lập hoặc tàu thuyền đang di chuyển trên biển. 

Tuy nhiên, cần có quy định chặt chẽ để phòng ngừa việc lợi dụng thiết bị không người lái để vi phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với Luật Quản lý phương tiện bay không người lái (UAV) sẽ được xây dựng trong thời gian tới.

“Đề nghị bổ sung quy định về cung ứng dịch vụ bưu chính bằng thiết bị không người lái; xác định điều kiện để doanh nghiệp được ứng dụng; quy định trách nhiệm bảo đảm an toàn bưu gửi, quản lý và lưu giữ thông tin hành trình, xử lý sự cố, bồi thường thiệt hại, đồng thời tuân thủ các quy định về quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và đường thủy”, đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị.

Ghi nhận từ thực tiễn, đại biểu Vương Kim Ánh, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ, chỉ rõ trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi bưu gửi đều gắn liền với dữ liệu cá nhân. Tình trạng lộ lọt thông tin từ nhãn đơn hàng để kẻ xấu lừa đảo đang gây bức xúc cho người tiêu dùng. Tuyến vận chuyển vùng biên giới cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ thẩm lậu hàng hóa trái phép.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 44 quy định: "Bảo đảm bí mật thông tin bưu gửi và dữ liệu cá nhân là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc xuyên suốt của doanh nghiệp; nghiêm cấm mọi hành vi thu thập, tiết lộ, mua bán trái phép thông tin người dùng". 

Đồng thời, đề nghị cần quy định bắt buộc doanh nghiệp bưu chính chỉ cho phép nhân sự có thẩm quyền truy xuất dữ liệu qua hệ thống bảo mật. Việc giám sát bưu gửi chống buôn lậu tại biên giới, hải đảo phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu định danh, truy vết với việc bảo vệ quyền riêng tư hợp pháp của công dân.

Bên cạnh đó, về chuyển đổi phương thức quản lý, đại biểu Vương Kim Ánh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể để thực hiện chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và người dân đối với dịch vụ bưu chính khi chấp hành tốt các quy định.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn.

Khoản 3 Điều 30 dự thảo luật quy định Nhà nước thực hiện chính sách bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được chỉ định duy trì mạng lưới bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích. Ngân sách nhà nước hỗ trợ chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ bưu chính phù hợp với quy mô tối thiểu của mạng lưới, đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, quy định này hướng tới hỗ trợ duy trì năng lực phục vụ của mạng bưu chính công cộng. Tuy nhiên, để một bưu gửi đến được tay người dân tại địa bàn khó khăn, không chỉ cần điểm phục vụ mà còn phải duy trì tuyến kết nối, tổ chức vận chuyển và bảo đảm tần suất phục vụ phù hợp.

“Chi phí của các công đoạn này chịu tác động đáng kể bởi khoảng cách, điều kiện địa lý và sản lượng bưu gửi. Mặc dù chi phí kết nối và vận chuyển có thể được doanh nghiệp trang trải từ mức thu dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác. Việc dự thảo luật không liệt kê các khoản chi này trong nguyên tắc hỗ trợ ngân sách không đồng nghĩa với việc không có nguồn thực hiện. Vấn đề cần làm rõ là các nguồn lực đó có đủ để đáp ứng nghĩa vụ phổ cập trong những điều kiện phục vụ khác nhau hay không”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phân tích.

Qua phân tích, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phương án cân đối chi phí duy trì tuyến kết nối, vận chuyển và tần suất phục vụ tại các địa bàn khó khăn: Phần nào sẽ được bù đắp từ mức thu dịch vụ, phần nào từ các nguồn hợp pháp khác; và trong trường hợp các nguồn này vẫn không đủ để bảo đảm nghĩa vụ phổ cập thì có giải pháp gì để duy trì chất lượng phục vụ?

Cùng với việc bảo đảm nguồn lực, đại biểu cho rằng cũng cần quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ thực tế của người dân. Việc hỗ trợ từ ngân sách phải gắn liền với nhiệm vụ được giao, có căn cứ xác định chi phí, có kiểm tra kết quả phục vụ và tránh hỗ trợ trùng lặp.

ĐỀ XUẤT BẢO VỆ NGƯỜI GIAO HÀNG, XỬ LÝ TÌNH TRẠNG KHÁCH ĐẶT HÀNG RỒI BỎ NHẬN

“Bưu chính ngày nay không chỉ còn là lá thư, mà là hơn 4 tỷ bưu gửi mỗi năm, là sinh kế của người bán hàng nhỏ, là con đường đưa nông sản của bà con ra thị trường và là hạ tầng logistics quan trọng của thương mại điện tử”, đại biểu Trần Kim Kha, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, chia sẻ quan điểm trên, đồng thời bày tỏ thống nhất cao với việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính.

Tuy nhiên, Đại biểu cho hay Điều 35 dự thảo luật đã quy định nghĩa vụ nhận hàng nhưng chưa có quy định xử lý hậu quả khi người mua từ chối nhận mà không có lý do. Vì vậy, đại biểu cho rằng cần quy định quyền đồng kiểm của người nhận hàng (nếu hàng sai, hàng hỏng thì có quyền từ chối). Tuy nhiên, nếu đã đặt hàng mà bỏ ngang không có lý do thì phải chịu trách nhiệm. Cụ thể cần quy định: “Người đã đặt hàng mà từ chối nhận không có căn cứ phải chịu chi phí hoàn trả”.

Nhận thấy dự thảo luật chưa có quy định về người trực tiếp nhận và phát bưu gửi, trong khi mọi yêu cầu từ kiểm tra người gửi đến phát đúng địa chỉ đều đặt lên vai người bưu tá, đại biểu đề nghị cần có một điều riêng quy định: Người nhận và phát bưu gửi phải được đào tạo, được định danh, được bảo hiểm tai nạn và không bị áp lực thời gian đến mức gây mất an toàn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề. Ảnh: Quochoi.vn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ghi nhận ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội về việc điều chỉnh phạm vi dự án luật phù hợp với yêu cầu phát triển thực tiễn và tương thích với các quy định bưu chính quốc tế. 

 “Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng, đặc biệt là đối với các đối tượng chịu sự tác động. Cơ quan chủ trì sẽ xin ý kiến cấp có thẩm quyền xem xét quyết định lùi thời gian trình sang kỳ họp sau nếu không làm kịp. Quan điểm nhất quán là: Không vì tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng của dự án luật”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, về trách nhiệm trong chuỗi cung ứng và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ, tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hai nhóm nội dung nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi người sử dụng dịch vụ bưu chính:

Về quyền của người sử dụng dịch vụ: Người sử dụng được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về dịch vụ; được bảo đảm bí mật thông tin; có quyền khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Về nghĩa vụ của doanh nghiệp: Doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, chịu trách nhiệm cuối cùng về dịch vụ và bồi thường thiệt hại kể cả khi thuê doanh nghiệp khác thực hiện.

Về cơ chế hỗ trợ dịch vụ bưu chính công ích, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng sự quan tâm của các đại biểu cho vấn đề này là rất chính đáng, bởi dịch vụ bưu chính công ích vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất của ngành bưu chính.

Do đó, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng quy định Nhà nước bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập cho mọi cá nhân, tổ chức trên phạm vi toàn quốc với mức giá cước phù hợp thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp các dịch vụ công.

Đồng thời, dự thảo luật cũng quy định doanh nghiệp phải hạch toán, theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích; tuyệt đối không sử dụng kinh phí hỗ trợ công ích của Nhà nước để bù đắp chi phí hoặc trợ giá cho các hoạt động kinh doanh khác, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

Về chuyển đổi số, dữ liệu và quản lý rủi ro, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo luật quy định thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động bưu chính, quy định việc định danh, truy vết bưu gửi và xác thực thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bên phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về dữ liệu, bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và an ninh mạng, không làm phát sinh nghĩa vụ thực thi không cần thiết.

Về công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động bưu chính, để tránh trùng lặp với các quy định của pháp luật hiện hành về thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật đã lược bỏ nội dung thanh tra, kiểm tra tại Chương VI; thay vào đó tập trung quy định chi tiết về giải quyết khiếu nại, tranh chấp và bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính.