Đại biểu Quốc hội: Không để cao tốc vừa hoàn thành đã quá tải

Sáng ngày 7/11, Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư 3 dự án cao tốc: Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La; Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum.

Thảo luận tại tổ sau đó, đại biểu Nguyễn Văn Thắng (Đoàn Hà Nội) bày tỏ nhất trí cao với sự cần thiết triển khai các dự án. Ông đề nghị, việc đầu tư cần có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm đúng tính chất của đường cao tốc, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai.

Đại biểu Nguyễn Văn Thắng - Đoàn TP Hà Nội. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Theo đại biểu, thực tế cho thấy một số tuyến cao tốc trước đây chỉ được đầu tư với quy mô 2 làn xe đã sớm bộc lộ hạn chế, nhanh chóng quá tải và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Ông Thắng đề nghị việc quy hoạch, thiết kế các tuyến cao tốc cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng khu vực. Những nơi có khả năng mở rộng nhiều làn ngay thì đầu tư ngay, không nhất thiết phải xuyên tuyến 2 làn hay 4 làn; và nên ít nhất là 4 làn.

“Ngay từ khi thiết kế phải tính toán hành lang mở rộng, nút giao, cầu ngầm và các công trình liên quan. Đối với hạng mục khó mở rộng cần phải đánh giá hiệu quả đầu tư ngay từ đầu. Không nên để tình trạng vừa hoàn thành đã quá tải, lại phải giải phóng mặt bằng, tháo dỡ để xây dựng bổ sung, gây lãng phí và tốn kém hơn,” đại biểu nhấn mạnh.

Bên cạnh quy mô làn xe, đại biểu Nguyễn Văn Thắng cho rằng thiết kế cao tốc phải gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đặc thù của từng vùng.

Đối với các địa phương phát triển công nghiệp, cần tính toán nhu cầu vận tải hàng hóa, logistics, khả năng lưu thông của xe tải trọng lớn và kết nối với hệ thống cảng biển, ga đường sắt. Trong khi đó, tại những địa phương có thế mạnh du lịch, cao tốc cần hướng đến rút ngắn thời gian di chuyển, tăng khả năng kết nối giữa các danh lam thắng cảnh và điểm đến du lịch.

Đại biểu cũng đề nghị quan tâm hơn đến hệ thống trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc. Theo ông, không nên coi đây đơn thuần là nơi ăn uống, tiếp nhiên liệu mà cần quy hoạch đồng bộ các hạng mục như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, phòng nghỉ tạm thời cho lái xe, khu sơ cứu và không gian vận động nhẹ. Những tiện ích này sẽ góp phần giảm mệt mỏi cho tài xế, nâng cao an toàn giao thông, đặc biệt trên các tuyến vận tải hàng hóa đường dài.

Đại biểu Thái Thị An Chung - Đoàn Nghệ An đề nghị nghiên cứu nâng quy mô thiết kế từ 4 làn xe lên 6 làn xe ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời thực hiện giải phóng mặt bằng quy mô 6 làn xe.

Bà phân tích, từ thực tiễn triển khai các tuyến cao tốc 4 làn xe hiện nay như đoạn qua Nghệ An, đoạn Bãi Vọt - Nghi Sơn hoặc từ Quảng Trị vào Huế cho thấy, xe di chuyển rất chậm (tốc độ cho phép 80km/h nhưng chỉ có thể đi được 60km/h) và dễ xảy ra ùn tắc nghiêm trọng khi có sự cố.

Đại biểu Chung cho rằng quy hoạch và giải phóng mặt bằng ngay 6 làn xe sẽ giúp tránh lãng phí chi phí và công sức khi phải mở rộng trong tương lai. Đồng thời, bà kiến nghị nâng tốc độ thiết kế lên 100 km/h để đảm bảo năng lực khai thác thực tế đạt khoảng 80 km/h.

Đại biểu Thái Thị An Chung phát biểu tại tổ. Ảnh: Media Quốc hội

Về hình thức đầu tư, đại biểu đồng tình với đề xuất của Chính phủ về việc áp dụng cơ chế chỉ định thầu. Bà lý giải, với đặc thù địa hình miền núi hiểm trở và kinh nghiệm thực tế của các nhà thầu qua nhiều dự án cao tốc đã triển khai thời gian qua, hình thức chỉ định thầu sẽ giúp rút ngắn tiến độ thi công và đảm bảo chất lượng công trình.

Theo tờ trình của Chính phủ, 3 tuyến cao tốc có tổng chiều dài 430,5km, quy mô 4 làn xe theo quy hoạch, tốc độ thiết kế từ 80 - 120km/h. Sơ bộ tổng mức đầu tư 162.393 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 4.051 tỷ đồng. Phần vốn ngân sách địa phương dùng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho hai địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc, gồm Lai Châu 2.004 tỷ đồng và Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng.

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là cơ cấu nguồn vốn đối ứng và gánh nặng tài chính đối với các tỉnh còn nhiều khó khăn.

Đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng, cho rằng với những địa phương khó khăn như tỉnh Lai Châu, thu ngân sách cả năm được hơn 2.000 tỷ đồng, khi đầu tư một đường cao tốc thì cả tỉnh phải "thắt lưng buộc bụng" và không thể đầu tư cho các dự án khác để phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đặc biệt hiện nay tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, rất nhiều hạng mục địa phương cần phải cân đối để đầu tư cho cấp cơ sở.

Do vậy, ông Tịnh đề nghị Chính phủ xem tính toán để tỉnh chỉ phải đối ứng phần nào, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Đại biểu Sùng A Lềnh - Đoàn Lào Cai lo ngại áp lực cân đối nguồn vốn và đối ứng địa phương dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ hoặc "dự án treo".

Để các dự án sớm được thông qua, triển khai hiệu quả, đúng tiến độ, ông đề nghị Trung ương xem xét bố trí 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương để thực hiện các dự án, nhằm tháo gỡ áp lực cân đối tài chính cho các tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn, bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư toàn tuyến.