Đại biểu Quốc hội: Không nên để bếp ăn trường học trở thành 'vùng trũng' về an toàn thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm: Hàng nghìn học sinh, công nhân bị ảnh hưởng

Phát biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Châu Quỳnh Dao (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên) bày tỏ quan ngại về quy định tại Phụ lục 2, mục 8 của dự thảo Luật và Điều 34 dự thảo Nghị định liên quan đến bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh, chưa được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

ĐBQH Châu Quỳnh Dao (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang). Ảnh: Media Quốc hội

Theo quy định được đề cập, các bếp ăn này chỉ cần thực hiện cam kết và nộp cho chính quyền địa phương quản lý. Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này chưa đáp ứng mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm, bởi nguy cơ từ vi khuẩn, nấm mốc hay hóa chất độc hại không phụ thuộc vào việc bếp ăn có đăng ký kinh doanh hay hoạt động theo hình thức tự tổ chức, không vì lợi nhuận.

Đáng chú ý, nhiều bếp ăn tập thể tự tổ chức có quy mô lớn, phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn suất ăn mỗi ngày cho học sinh hoặc công nhân tại các nhà máy, xí nghiệp.

Dẫn số liệu từ các báo cáo giám sát của Quốc hội và Bộ Y tế, đại biểu Châu Quỳnh Dao cho biết, các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể tự tổ chức chiếm 22,1% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới 84,4%.

Riêng năm 2025, nhóm bếp ăn tự tổ chức tại trường học xảy ra 11 vụ ngộ độc thực phẩm, khiến 650 học sinh phải nhập viện. Tại các nhà máy, xí nghiệp, có 13 vụ ngộ độc, khiến khoảng 900 công nhân phải nghỉ việc để điều trị.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, khối trường học ghi nhận 8 vụ ngộ độc thực phẩm với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; tại các doanh nghiệp tự tổ chức nấu ăn cho người lao động xảy ra 9 vụ, ảnh hưởng khoảng 700 công nhân.

Đại biểu lưu ý, những con số trên chủ yếu phản ánh các vụ việc có quy mô lớn, trong khi những sự cố nhỏ lẻ có thể chưa được thống kê đầy đủ.

Không thể áp dụng tiêu chuẩn an toàn khác nhau cho bếp ăn trường học và quán ăn bình dân

Từ thực tế này, đại biểu đặt vấn đề về sự chênh lệch trong yêu cầu quản lý: một quán phở hay quán cơm bình dân chỉ phục vụ vài chục khách mỗi ngày vẫn phải đáp ứng các điều kiện kiểm tra, thẩm định an toàn thực phẩm nghiêm ngặt, trong khi một bếp ăn trường học có thể phục vụ hàng trăm học sinh lại chưa được luật hóa đầy đủ các yêu cầu tương ứng.

Theo đại biểu, nếu thiếu những quy định cụ thể và cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các bếp ăn tập thể tự tổ chức có nguy cơ trở thành “vùng trũng” về an toàn thực phẩm.

Đoàn kiểm tra liên ngành phường Hồng Hà, TP Hà Nội kiểm tra công tác tổ chức bữa ăn bán trú tại Trường tiểu học Hồng Hà.

Một vấn đề khác được đại biểu nhấn mạnh là khả năng truy xuất nguyên nhân khi xảy ra ngộ độc. Nếu không có quy trình kiểm soát, lưu mẫu thức ăn và giám sát rõ ràng, việc thu thập mẫu trong thời gian cần thiết để kiểm nghiệm có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến quá trình xác định nguyên nhân và trách nhiệm của các bên liên quan.

Đặc biệt, đại biểu cho rằng cần nhìn nhận an toàn thực phẩm không tách rời chất lượng dinh dưỡng trong bữa ăn học đường. Đại biểu dẫn kinh nghiệm tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ về việc luật hóa quy trình kiểm nghiệm mẫu thức ăn trước bữa ăn, đồng thời công khai thông tin để cha mẹ học sinh có thể giám sát.

Từ những phân tích trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao kiến nghị ban soạn thảo cân nhắc bãi bỏ quy định miễn giấy chứng nhận đối với các bếp ăn tập thể thuộc nhóm có nguy cơ cao; đồng thời luật hóa cơ chế giám sát giữa các bên và xác định rõ trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu khi để xảy ra ngộ độc thực phẩm do buông lỏng quản lý hoặc tự ý cắt giảm định mức bữa ăn vì lợi ích riêng.

Đề xuất phân tầng nghĩa vụ chuyển đổi số trong quản lý thực phẩm

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Châu Quỳnh Dao góp ý về khoản 3, Điều 19 của dự thảo Luật, liên quan đến nghĩa vụ lưu trữ thông tin, dữ liệu của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Đại biểu đồng tình với chủ trương chuyển đổi số, quản lý theo chuỗi và đồng bộ hóa dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định cần tính đến điều kiện thực tế của các nhóm đối tượng chịu tác động.

Bên cạnh doanh nghiệp, siêu thị, nhà máy có hệ thống quản lý tương đối hoàn chỉnh, còn có hàng chục triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ, ngư dân, người bán hàng rong, tiểu thương tại chợ và người kinh doanh thức ăn đường phố. Không phải tất cả đều có điều kiện tiếp cận điện thoại thông minh hoặc đủ khả năng cập nhật dữ liệu theo những yêu cầu phức tạp.

Đại biểu cảnh báo, nếu áp dụng một yêu cầu cứng nhắc ngay khi luật có hiệu lực, chính sách có thể vô tình đẩy những người lao động vốn đã khó khăn vào tình thế vi phạm pháp luật.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị phân tầng nghĩa vụ lưu trữ dữ liệu: bắt buộc lưu trữ bằng cơ sở dữ liệu số đối với doanh nghiệp quy mô lớn và các chuỗi thực phẩm có nguy cơ cao; đối với hộ sản xuất nhỏ lẻ, tiểu thương tại chợ và người kinh doanh thức ăn đường phố, có thể áp dụng hình thức lưu trữ thông tin mua bán bằng sổ tay hoặc chứng từ đơn giản.

Đồng thời, Nhà nước cần có lộ trình hỗ trợ, cung cấp ứng dụng miễn phí trên điện thoại thông minh và tổ chức tập huấn trực tiếp để các nhóm kinh doanh nhỏ lẻ có thể từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý./.