Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng góp ý hoàn thiện dự án Luật Bưu chính (sửa đổi)

Dự phiên thảo luận có đồng chí Đỗ Văn Chiến, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội (chính giữa); đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng (bên phải). (Ảnh: Quốc hội)

Sáng 17/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, tại phiên thảo luận Tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), các ĐBQH thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng và thành phố Bắc Ninh thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính năm 2010. Các ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý bưu chính xuyên biên giới, phát triển hạ tầng bưu chính và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng dịch vụ.

Dự phiên thảo luận có các đồng chí: Đỗ Văn Chiến, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội; Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng; Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý bưu chính xuyên biên giới

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, thống nhất sự cần thiết sửa đổi Luật Bưu chính nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.

Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo và đối chiếu với những tồn tại, hạn chế được nêu trong Tờ trình của Chính phủ, đại biểu cho rằng các nội dung sửa đổi chưa giải quyết đầy đủ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn thi hành luật.

Đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại phiên thảo luận

Đại biểu nhận định: “Nội dung bổ sung chủ yếu mới tập trung vào lĩnh vực bưu chính số”, trong khi hoạt động bưu chính xuyên biên giới chưa được điều chỉnh tương xứng với yêu cầu quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Theo đại biểu, đây là lĩnh vực đang phát triển mạnh, gắn liền với thương mại điện tử và hoạt động lưu chuyển hàng hóa quốc tế. Vì vậy, dự thảo Luật cần có cơ chế quản lý nhà nước phù hợp, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, nhất là các tập đoàn đa quốc gia tham gia sâu vào thị trường Việt Nam.

Góp ý về Điều 21 liên quan đến thủ tục hải quan đối với bưu gửi xuất khẩu, nhập khẩu, đại biểu Nguyễn Văn Quảng cho rằng tên điều luật cần được nghiên cứu theo hướng bao quát hơn. Nội hàm xuất khẩu, nhập khẩu bưu chính rộng hơn cách diễn đạt chỉ tập trung vào thủ tục hải quan đối với bưu gửi xuất khẩu, nhập khẩu.

Đại biểu cũng chỉ rõ, khoản 1 Điều 21 quy định việc xuất khẩu, nhập khẩu bưu gửi được thực hiện theo Luật Bưu chính và pháp luật về hải quan, nhưng dự thảo chưa cụ thể hóa đầy đủ các nội dung điều chỉnh tương ứng. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung những quy định cần thiết về hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu bưu gửi, bảo đảm sự thống nhất giữa quy định dẫn chiếu và nội dung thực tế của Luật.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham dự tại phiên thảo luận tổ

Một vấn đề khác được đại biểu nhấn mạnh là sự cần thiết bổ sung quy định riêng về hợp tác quốc tế trong hoạt động bưu chính. Trong bối cảnh dịch vụ xuyên biên giới ngày càng phát triển, cơ chế hợp tác quốc tế sẽ góp phần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức liên quan, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đối với việc quản lý doanh nghiệp bưu chính quốc tế, đại biểu cho rằng cần làm rõ hơn trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và truy vết bưu gửi. Thực tế, các tập đoàn đa quốc gia như Amazon tham gia sâu vào hoạt động thương mại và lưu chuyển hàng hóa xuyên biên giới, đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý đối với hàng hóa, bưu phẩm đưa vào Việt Nam.

Đặc biệt, tại Điều 41 về định danh và truy vết bưu gửi, đại biểu nhận thấy dự thảo chưa quy định cụ thể, đầy đủ cơ chế truy vết bưu phẩm từ nước ngoài vào Việt Nam cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan quản lý.

Về thời điểm có hiệu lực thi hành, đại biểu đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình rõ cơ sở lựa chọn thời điểm áp dụng luật. Theo đại biểu, việc sửa đổi pháp luật cần đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, do đó cần làm rõ sự cần thiết của khoảng thời gian chuyển tiếp, bảo đảm các quy định mới sớm đi vào cuộc sống nhưng vẫn có đủ điều kiện tổ chức thực hiện.

Cùng quan tâm đến tính đồng bộ và khả thi của dự thảo, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh của Luật, nhất là quy định tại khoản 3 Điều 3 và Điều 5.

Theo đại biểu, dự thảo mở rộng khái niệm dịch vụ bưu chính sang các công đoạn lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả bưu gửi. Tuy nhiên, những hoạt động này cũng phổ biến trong lĩnh vực vận tải, logistics và thương mại điện tử; việc định danh, theo dõi và truy vết hàng hóa cũng không còn là đặc trưng riêng của hoạt động bưu chính.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng

Đại biểu nhấn mạnh: “Nếu ranh giới pháp lý chưa rõ ràng, cùng một hoạt động có thể phải tuân thủ nhiều chế độ quản lý khác nhau; ngược lại, doanh nghiệp có thể thay đổi tên gọi hoặc cách thức tổ chức hoạt động để né tránh nghĩa vụ pháp lý”.

Từ đó, đại biểu đề nghị xác định phạm vi dịch vụ bưu chính dựa trên bản chất hoạt động, bao gồm việc chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát từng bưu gửi và trách nhiệm thực tế của tổ chức cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần phân biệt các công đoạn phụ trợ trực tiếp cho dịch vụ bưu chính với hoạt động kho bãi, vận tải hoặc xử lý đơn hàng độc lập. Đối với Điều 11 về phân loại doanh nghiệp bưu chính, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị xây dựng tiêu chí dựa trên năng lực điều phối, kiểm soát chất lượng, truy vết và trách nhiệm thực tế của doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc vào mô hình tổ chức, kinh doanh.

Đại biểu cũng đề nghị không tạo rào cản đối với hoạt động thuê ngoài, hợp tác khai thác hoặc sử dụng chung hạ tầng; đồng thời làm rõ quy trình hậu kiểm, đối tượng phải đăng ký theo Điều 50 và quy định chuyển tiếp đối với doanh nghiệp đang hoạt động, bảo đảm quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý không gây gián đoạn cung ứng dịch vụ.

Minh bạch tài chính công ích, tăng cường bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện phạm vi điều chỉnh, đại biểu Dương Khắc Mai dành nhiều ý kiến phân tích chính sách bưu chính công ích, cơ chế tài chính và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi khách hàng.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham dự phiên thảo luận tổ. (Ảnh: Quốc hội)

Đối với Điều 27 về dịch vụ bưu chính phổ cập, đại biểu tán thành chủ trương mở rộng phạm vi phục vụ đến gói, kiện hàng hóa, nhất là tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Đây là những địa bàn có điều kiện giao thông khó khăn, địa hình chia cắt, khiến chi phí cung ứng dịch vụ có thể cao hơn đáng kể so với các khu vực khác.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc mở rộng phạm vi phục vụ phải đi đôi với đánh giá đầy đủ nguồn lực thực hiện. Trong khi dự thảo quy định mức thu thống nhất trên toàn quốc, chi phí cung ứng giữa các địa bàn có thể chênh lệch đáng kể, ảnh hưởng đến khả năng cân đối ngân sách và chất lượng dịch vụ.

Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung đánh giá định lượng về sản lượng, phạm vi phục vụ, chi phí cung ứng và phương án cân đối nguồn lực ngân sách trung hạn; đồng thời xác định lộ trình triển khai trong trường hợp chưa đủ điều kiện bảo đảm cung ứng trên phạm vi toàn quốc.

Liên quan đến Điều 34, đại biểu đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu hạch toán tách bạch giữa hoạt động bưu chính công ích và hoạt động kinh doanh thương mại. Theo đó, nguồn lực ngân sách hỗ trợ dịch vụ công ích phải được sử dụng đúng mục đích, không được dùng để bù chéo cho hoạt động thương mại, tránh tạo lợi thế cạnh tranh không bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Nguyên tắc này cũng cần được áp dụng nhất quán đối với các hoạt động hỗ trợ thương mại điện tử tại điểm phục vụ đa năng có sử dụng mạng bưu chính công cộng.

Đối với quy định huy động mạng bưu chính trong tình huống thiên tai, dịch bệnh tại Điều 7, đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng được bù đắp chi phí. Theo đó, không chỉ doanh nghiệp vận hành mạng bưu chính mà tất cả doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền huy động hợp pháp và trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đều cần được xem xét thanh toán chi phí tương ứng.

Về định danh và quản lý bưu gửi theo rủi ro, đại biểu Dương Khắc Mai thống nhất với yêu cầu tăng cường truy vết, kiểm soát nhằm ngăn chặn việc lợi dụng mạng bưu chính để vận chuyển hàng cấm hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị dự thảo phải làm rõ phạm vi thông tin người sử dụng dịch vụ bắt buộc cung cấp, trường hợp cần xác thực thông tin, điều kiện sử dụng lại kết quả định danh và xác thực điện tử hợp pháp, cũng như trách nhiệm khắc phục khi việc phân loại rủi ro gây thiệt hại.

Đại biểu lưu ý cần tránh tình trạng “xác thực lặp lại, thu thập dữ liệu quá mức hoặc từ chối cung cấp dịch vụ một cách tùy tiện”. Theo đó, các biện pháp kiểm soát tác động trực tiếp đến quyền của người sử dụng dịch vụ phải được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu an toàn bưu gửi và quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại phiên thảo luận

Đối với hoạt động thu hộ tiền hàng (COD), đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế theo dõi các khoản tiền thuộc về khách hàng, nghĩa vụ cung cấp kết quả đối soát và phương án xử lý trường hợp hoàn trả chậm, hoàn trả thiếu hoặc phát sinh tranh chấp. Các nguyên tắc minh bạch và bảo vệ tiền thu hộ cần được quy định cụ thể, đồng thời có hướng dẫn phù hợp với quy mô và mức độ rủi ro của từng doanh nghiệp.

Về giải quyết khiếu nại và bồi thường thiệt hại, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị mở rộng phạm vi khiếu nại đối với các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng dịch vụ; bổ sung hình thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại tại Điều 46, bảo đảm thống nhất với pháp luật về thương mại.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định loại trừ trách nhiệm bồi thường đối với thiệt hại gián tiếp hoặc khoản lợi ích không thu được tại Điều 47, nhất là trường hợp có lỗi cố ý hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ. Đồng thời, cần làm rõ giới hạn bồi thường, cách xác định thiệt hại phát sinh trong khâu thuê ngoài và trách nhiệm cuối cùng của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đối với khách hàng theo hợp đồng.

Từ những phân tích trên, các ý kiến của ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung vào yêu cầu hoàn thiện dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi. Trong đó, các nguyên tắc tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp, người sử dụng dịch vụ và trách nhiệm ngân sách cần được quy định rõ trong Luật; các nội dung về quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật được hướng dẫn chi tiết để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Những kiến nghị này hướng tới hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động bưu chính, nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển.