Đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình đề nghị kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động ngân hàng

Đoàn chủ tọa tại phiên họp.

Tham gia thảo luận, đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Đại biểu cho rằng đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng đối với điều hành chính sách tiền tệ, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, phòng, chống rửa tiền và phát triển thị trường tài chính trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ.

Đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình phát biểu tham luận tại Hội trường.

Trao thêm thẩm quyền phải đi cùng trách nhiệm

Góp ý cụ thể vào dự thảo Luật, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị việc trao thêm thẩm quyền phải đi cùng với quản lý dữ liệu, quản lý theo rủi ro và trách nhiệm giải trình. Qua nghiên cứu hồ sơ dự án luật, đại biểu nhận thấy một số nội dung kỹ thuật đang được dự kiến giao Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước quy định chi tiết. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần luật quy định khung, văn bản dưới luật quy định chi tiết và linh hoạt theo thực tiễn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị những vấn đề kỹ thuật có thể giao văn bản dưới luật, nhưng những vấn đề nguyên tắc liên quan đến quyền, nghĩa vụ và an toàn của hệ thống thì cần được quy định ngay trong luật.

Từ đó, đại biểu đề nghị cụ thể ở hai nội dung vào dự thảo Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Đối với Điều 31a về ngoại hối, dự thảo luật cần xác định nguyên tắc và tiêu chí cơ bản để xác định các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam; còn các trường hợp cụ thể giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định. Đối với khoản 1 Điều 35 về dữ liệu phục vụ lập và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế, cần xác nhận nguyên tắc chia sẻ, khai thác dữ liệu đúng mục đích, đúng thẩm quyền, bảo đảm bí mật và an toàn thông tin; còn quy trình, phương thức thực hiện thì do Chính phủ quy định chi tiết.

Quang cảnh Hội trường Diên Hồng.

Kiểm soát xung đột lợi ích khi quản lý trái phiếu

Một nội dung được đại biểu Lê Văn Thế đặc biệt quan tâm là kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Đại biểu thống nhất với việc bổ sung hoạt động này cho ngân hàng thương mại, bởi nếu được thiết kế tốt, đây có thể là một giải pháp chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm và góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành, thì xung đột lợi ích có thể phát sinh rất rõ. Đó là: khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của trái chủ. Vì vậy, theo đại biểu, điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị ngay sau khi luật được ban hành, Chính phủ quy định cụ thể ít nhất 3 vấn đề: Điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; Cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; Trách nhiệm quản lý công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch hồ sơ, tài sản, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đại biểu cũng nhấn mạnh một nguy cơ cần phòng ngừa từ khi thiết kế chính sách, đó là tình trạng bán hàng hóa, dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa, dịch vụ phụ. Trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác. Theo đại biểu: “Nội dung này cũng đã xảy ra trước đây. Tôi cho rằng đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo đảm khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính. Vì vậy, tôi đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết cần đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư. Cá nhân tôi thấy rằng xây dựng luật cũng nên phòng ngừa từ sớm, từ xa; không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa luật và văn bản dưới luật”.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung điểm e vào sau điểm d, Khoản 2, Điều 114 như sau: Trong dự thảo luật đã có “Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp”, đề xuất bổ sung thêm là “Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện nội dung này”.

Ngoài ra, đại biểu đề xuất hai nguyên tắc cho việc xây dựng dự thảo luật: “Mở rộng thẩm quyền phải đi cùng với giới hạn pháp lý, dữ liệu và trách nhiệm giải trình”; “Mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng với kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư”.