Đại đức Châu Hoài Thái - Người vun đắp tình đoàn kết trong cộng đồng Khmer

Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc phỏng vấn với Đại đức Châu Hoài Thái, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Chánh Văn phòng 2 Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Tông Kim Quang (xã Phú Giáo, TP Hồ Chí Minh) về việc gìn giữ bản sắc văn hóa, chăm lo đời sống đồng bào và phát huy vai trò của Phật giáo Nam tông Khmer trong không gian phát triển mới của Thành phố.

Thưa Đại đức, là một trong những ngôi chùa Khmer tiêu biểu tại TP Hồ Chí Minh, chùa Tông Kim Quang đã và đang triển khai những hoạt động nào để gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer ?

Đối với đồng bào Khmer, ngôi chùa không đơn thuần là nơi sinh hoạt tôn giáo mà còn là không gian văn hóa, nơi lưu giữ tâm hồn, tiếng nói, chữ viết và những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Trong không gian TP Hồ Chí Minh mới, sự giao thoa giữa các vùng miền và các cộng đồng dân tộc ngày càng mạnh mẽ. Đây là điều kiện thuận lợi để các nền văn hóa giao lưu, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải gìn giữ được những bản sắc riêng của mỗi cộng đồng.

Đại đức Châu Hoài Thái, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Chánh Văn phòng 2 Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Tông Kim Quang (xã Phú Giáo, TP Hồ Chí Minh).

Từ thực tế đó, hàng năm, nhà chùa luôn duy trì các lễ hội truyền thống quan trọng của đồng bào Khmer như Tết Chol Chnam Thmay, lễ Sene Dolta, lễ Ok Om Bok và lễ dâng y Kathina. Đây không chỉ là những sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là dịp để bà con gặp gỡ, gắn kết cộng đồng và giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục, tập quán của dân tộc mình.

Tại khu vực Bình Dương cũ, đồng bào Khmer sinh sống khá đông, trong đó đa phần là công nhân đang làm việc tại các nhà máy, khu công nghiệp trên địa bàn. Vì vậy, chúng tôi cũng linh hoạt tổ chức một số hoạt động, nghi lễ truyền thống vào Thứ Bảy, Chủ Nhật để bà con có điều kiện tham gia đông đủ. Vấn đề quan trọng là làm sao để bà con dù sống xa quê, bận rộn với công việc, nhưng vẫn có một nơi để trở về sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và giữ mối liên hệ với cộng đồng.

Ngoài ra, nhà chùa còn chú trọng đến việc giữ gìn, bảo tồn tiếng nói, chữ viết Khmer. Vào dịp hè, nhà chùa cũng tổ chức các lớp học chữ Khmer miễn phí dành cho con em bà con Khmer. Chúng tôi mong muốn các em dù sinh ra hay lớn lên ở thành phố vẫn có thể biết đọc, biết viết tiếng Khmer, hiểu được văn hóa dân tộc và luôn ý thức về cội nguồn của mình.

Bên cạnh đó, nhà chùa còn phối hợp với các nghệ nhân gìn giữ những loại hình nghệ thuật truyền thống như dàn nhạc ngũ âm, các điệu múa Rămvông, Saravan. Thông qua những hoạt động gần gũi này, thế hệ trẻ có điều kiện tiếp cận văn hóa Khmer một cách tự nhiên hơn, từ đó hình thành ý thức gìn giữ và tiếp nối văn hóa truyền thống của dân tộc.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, các ngôi chùa Khmer còn có vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng. Theo Đại đức, Phật giáo Nam tông Khmer nói chung và chùa Tông Kim Quang nói riêng đã có những đóng góp như thế nào trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc?

Bà con Khmer ở xã Phú Giáo (TP Hồ Chí Minh) luôn có ý thức gìn giữ phong tục, nghi thức cổ truyền trong những dịp lễ lớn của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Tinh thần từ bi, hỷ xả của Phật giáo đã đi vào đời sống của đồng bào Khmer từ nhiều thế hệ. Vì vậy, ngôi chùa từ lâu không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng, nơi đây còn là nơi gắn kết bà con, chia sẻ những vấn đề trong cuộc sống.

Tại chùa Tông Kim Quang, trong các lễ hội lớn cũng như sinh hoạt Phật sự thường ngày, chúng tôi sử dụng cả tiếng Khmer và tiếng Việt. Người đến chùa không chỉ có đồng bào Khmer mà còn có người Kinh và bà con các dân tộc khác trên địa bàn.

Trong những dịp lễ lớn, mọi người cùng nhau dọn dẹp khuôn viên, chuẩn bị lễ vật, tổ chức các hoạt động tại chùa. Qua những công việc rất bình thường như vậy, sự gắn bó giữa các cộng đồng được hình thành một cách tự nhiên. Theo tôi, đại đoàn kết không phải điều gì xa xôi mà bắt đầu từ việc mọi người biết tôn trọng, chia sẻ và cùng nhau tham gia những công việc chung của cộng đồng.

Chư Tăng tại chùa là những người có uy tín cao trong cộng đồng. Vì vậy, thông qua các buổi thuyết pháp hoặc những cuộc trò chuyện hằng ngày, chúng tôi luôn lồng ghép tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vận động Phật tử sống “tốt đời, đẹp đạo”, không nghe theo những thông tin sai lệch gây chia rẽ đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo.

Vừa qua, UBND xã Phú Giáo và nhà chùa đã tổ chức ra mắt mô hình “Đồng bào Khmer tham gia đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn”. Tôi cho rằng đây là cách làm thiết thực để phát huy vai trò của đồng bào trong việc cùng chính quyền giữ gìn cuộc sống bình yên ngay từ khu dân cư.

Một trong những hoạt động được chùa Tông Kim Quang duy trì nhiều năm qua là công tác thiện nguyện, chăm lo cho người có hoàn cảnh khó khăn,Đại đức có thể chia sẻ cụ thể hơn về những hoạt động này?

Đối với nhà chùa, thiện nguyện không phải là hoạt động ngắn hạn, mà là dòng chảy yêu thương được duy trì đều đặn từ khi thành lập chùa đến nay. Xuất phát từ tinh thần từ bi của đạo Phật, chúng tôi mong muốn chia sẻ với những người còn khó khăn trong cuộc sống, không phân biệt dân tộc hay tôn giáo.

Đại đức Châu Hoài Thái, Trụ trì chùa Tông Kim Quang (xã Phú Giáo, TP Hồ Chí Minh) chăm lo cho người dân có hoàn cảnh khó khăn dịp Tết cổ truyền dịp Chol Chnam Thmay 2026.

Chúng tôi thường xuyên phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm tổ chức trao quà, hỗ trợ hộ nghèo, gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Đặc biệt, vào các dịp như lễ An cư kiết hạ, lễ Sene Dolta, nhà chùa tổ chức nhiều hoạt động an sinh xã hội, với tổng kinh phí hỗ trợ mỗi năm lên đến hàng trăm triệu đồng.

Trong lễ Ok Om Bok vào Rằm tháng 10 hằng năm, chùa tổ chức trao học bổng cho học sinh nghèo hiếu học. Điều chúng tôi quan tâm không chỉ là hỗ trợ các em một khoản kinh phí, mà quan trọng hơn là động viên các em tiếp tục đến trường, không bỏ học giữa chừng. Với một gia đình còn khó khăn, sự động viên đúng lúc có thể giúp các em thêm niềm tin để tiếp tục học tập.

Nhà chùa cũng đồng hành với bà con trong những biến cố, những thời điểm quan trọng của cuộc đời. Trước đây, khi địa phương chưa có chùa Khmer, một số gia đình gặp khó khăn trong việc thực hiện các nghi lễ truyền thống khi có tang lễ, cưới hỏi. Hiện nay, chư Tăng có thể kịp thời hỗ trợ bà con thực hiện các nghi lễ, tụng kinh cầu siêu, cầu an và chia sẻ về trách nhiệm trong đời sống gia đình.

TP Hồ Chí Minh đang vươn mình trong không gian phát triển mới, với sự đa dạng hơn về dân cư, văn hóa và tôn giáo, Đại đức kỳ vọng các cơ sở Phật giáo Khmer sẽ phát huy vai trò như thế nào để đồng hành cùng Thành phố trong giai đoạn tới?

Có thể khẳng định, chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy theo Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương là một quyết sách có ý nghĩa chiến lược, nhằm tinh gọn bộ máy, tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp các đơn vị hành chính, qua đó mở rộng không gian, tạo động lực mới cho phát triển.

Đại đức Châu Hoài Thái, Trụ trì chùa Tông Kim Quang phối hợp cùng với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phú Giáo tặng quà cho người dân có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp Tết cổ truyền Chol Chnam Thmay 2026.

Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh có quy mô dân số với hơn 13 triệu dân, trong đó không gian văn hóa dân tộc, tôn giáo ngày càng đa dạng và phong phú. Tôi nhìn nhận sự đa dạng ấy trên tinh thần “tương đối văn hóa”, tôn trọng những giá trị và bản sắc riêng của mỗi cộng đồng. Không có nền văn hóa nào cao hơn hay thấp hơn; mỗi cộng đồng dân tộc, tôn giáo với những giá trị riêng đều góp phần làm nên bức tranh văn hóa đa sắc màu của Thành phố mang tên Bác.

Tôi mong muốn các ngôi chùa Khmer sẽ tiếp tục là nơi gìn giữ văn hóa truyền thống của đồng bào. Kiến trúc đặc trưng của Phật giáo Nam tông Khmer, từ mái chùa, ngọn tháp đến các họa tiết trang trí, không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, mà còn góp phần làm phong phú không gian kiến trúc đô thị. Nếu được gìn giữ và phát huy tốt, các ngôi chùa còn có thể trở thành điểm đến, góp phần phát triển du lịch văn hóa, tâm linh trên địa bàn thành phố.

Bên cạnh đó, chùa Khmer cũng cần tiếp tục phát huy vai trò giáo dục đạo đức, nhất là đối với thanh thiếu niên. Ngôi chùa có thể là nơi hỗ trợ người trẻ tìm được sự cân bằng, hướng đến lối sống lành mạnh, biết yêu thương, chia sẻ và sống có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và xã hội.

Đặc biệt, các cơ sở tôn giáo cần tiếp tục làm cầu nối giữa chính quyền với bà con Khmer. Chư Tăng là những người gần gũi với bà con, hiểu được đời sống, tâm tư và những khó khăn của bà con. Vì vậy, chúng tôi có trách nhiệm lắng nghe, phản ánh những nguyện vọng chính đáng của bà con, đồng thời đưa chủ trương, chính sách đến với đồng bào bằng cách dễ hiểu, gần gũi nhất.

Song song đó, tôi mong rằng trong thời gian tới, các chùa Khmer sẽ tiếp tục đồng hành với chính quyền địa phương trong việc chăm lo an sinh xã hội, giáo dục, giữ gìn văn hóa và xây dựng khu dân cư bình yên. TP Hồ Chí Minh có thể phát triển nhanh, hiện đại nhưng sự phát triển ấy cần gắn với nền tảng văn hóa, sự đoàn kết và nghĩa tình.