Đại học điều tra phó giáo sư nhận tiền riêng từ doanh nghiệp để nghiên cứu

Theo kết quả điều tra của Investico, De Groene Amsterdammer, báo Trouw cùng một số cơ quan truyền thông quốc tế, ông Joris Verster, phó giáo sư ngành Dược học, không chỉ nhận thù lao cá nhân từ Red Bull và hãng dược Sen-Jam Pharmaceuticals mà còn sở hữu cổ phần tại Sen-Jam - công ty đang phát triển thuốc chống say rượu. Nhiều nghiên cứu do ông thực hiện đều đưa ra kết quả có lợi cho các doanh nghiệp tài trợ.

Đại học Utrecht cho biết trước đây trường không nắm đầy đủ về các mối liên hệ giữa ông Verster với Red Bull và Sen-Jam. Vì vậy, ngoài việc xem xét các hoạt động của cá nhân vị giảng viên này, trường còn mở rộng điều tra đối với toàn bộ khoa Dược học nhằm đánh giá môi trường nghiên cứu và quy trình kiểm soát chất lượng.

Nhận tiền cá nhân nhưng công bố khoa học dưới danh nghĩa trường

Theo điều tra, ông Verster đã nhiều lần nhận tiền trực tiếp từ Red Bull và Sen-Jam để thực hiện các nghiên cứu khoa học, trong khi các công bố khoa học đều ghi ông là nhà nghiên cứu của Đại học Utrecht.

Các kết quả nghiên cứu phần lớn có lợi cho doanh nghiệp tài trợ.

Một góc Đại học Utrecht. Ảnh: Utrecht University

Đáng chú ý, trong khi nắm giữ cổ phần của Sen-Jam, ông Verster vẫn công bố nhiều nghiên cứu đánh giá tích cực về loại thuốc chống say rượu mà công ty này đang phát triển, khiến ông có lợi ích tài chính trực tiếp nếu sản phẩm được thương mại hóa thành công.

Trước những chỉ trích, ông Verster khẳng định mình luôn minh bạch về các công việc bên ngoài trường đại học. "Tôi là chuyên gia tư vấn cho nhiều doanh nghiệp và luôn công khai điều đó trong tất cả các công trình nghiên cứu, dù vai trò chỉ rất nhỏ. Tôi cũng đã thông báo với Đại học Utrecht về công việc tư vấn của mình và được trường chấp thuận", ông nói.

Đại học Utrecht xác nhận ông Verster được phép làm tư vấn ngoài giờ. Tuy nhiên, nhà trường cho biết quy mô các hoạt động này đã vượt ngoài phạm vi theo dõi của nhà trường.

Theo quy định của trường, khi thực hiện các công việc bên ngoài, giảng viên phải công khai mọi nguy cơ xung đột lợi ích. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Đại học Utrecht cho rằng việc công bố "chưa đầy đủ hoặc chưa được thực hiện đầy đủ".

Chuyên gia: "Đây là điều rất bất thường"

Giáo sư Rob van Eijbergen - chuyên gia về liêm chính học thuật - nhận định việc một nhà nghiên cứu vừa có lợi ích tài chính trực tiếp, vừa thực hiện nghiên cứu về chính sản phẩm đó là không phù hợp.

"Không nên tiến hành nghiên cứu khi bản thân có lợi ích tài chính rõ ràng liên quan đến kết quả nghiên cứu", ông nói.

Theo ông van Eijbergen, việc ông Verster nhận tiền vào tài khoản cá nhân nhưng lại sử dụng danh nghĩa nhà nghiên cứu của Đại học Utrecht là "rất bất thường và đáng lo ngại".

Ông nhấn mạnh người đọc cần biết nhà khoa học đang thực hiện nghiên cứu với tư cách đại diện cho trường đại học hay cho doanh nghiệp.

"Nếu sử dụng danh nghĩa của trường đại học thì khoản kinh phí nghiên cứu phải được chuyển cho trường, chứ không thể đi vào tài khoản cá nhân", vị giáo sư cho biết.

Thuốc chống say rượu gây nhiều tranh cãi

Từ năm 2016, ông Verster làm chuyên gia tư vấn cho Sen-Jam Pharmaceuticals - doanh nghiệp đang phát triển thuốc giảm triệu chứng sau khi uống rượu.

Ý tưởng về loại thuốc này vốn gây nhiều tranh cãi vì giới chuyên môn lo ngại nó có thể khiến người sử dụng uống nhiều rượu hơn do không còn e ngại các triệu chứng hậu say rượu.

Tuy nhiên, ông Verster bác bỏ quan điểm này và viện dẫn chính các nghiên cứu do Sen-Jam tài trợ.

Trong một nghiên cứu chỉ thực hiện trên 5 người tham gia, ông kết luận loại thuốc này "giúp giảm đáng kể các triệu chứng hậu say rượu".

Đến năm 2025, trong một bài báo khoa học khác, ông tiếp tục mô tả sản phẩm của Sen-Jam là "đầy triển vọng".

Ở phần công bố lợi ích liên quan của bài báo này, ông cho biết mình đang sở hữu cổ phần tại Sen-Jam - khoản cổ phần được công ty trả thay cho thù lao nghiên cứu.

Ông Verster khẳng định có thể tách bạch giữa vai trò giảng viên đại học và công việc tư vấn riêng.

Ông giải thích việc sử dụng danh nghĩa Đại học Utrecht trong các nghiên cứu của Sen-Jam là bởi nghiên cứu về tình trạng hậu say rượu vốn cũng là lĩnh vực chuyên môn của ông tại trường.

Về việc nắm giữ cổ phần trong doanh nghiệp, ông cho rằng bản thân việc sở hữu cổ phần không đồng nghĩa với xung đột lợi ích.

Ông cũng cho biết đã nghỉ ốm từ ngày 1/5 và hiện dừng toàn bộ hoạt động nghề nghiệp, bao gồm cả công việc tư vấn.

Trong khi đó, Sen-Jam khẳng định số cổ phần mà ông Verster nhận được không phụ thuộc vào việc các nghiên cứu của ông có mang lại kết quả thuận lợi cho công ty hay không.