Đại học hết thời 'nạp kiến thức 5 năm dùng cả đời'?

Trong hai ngày, 28 và 29-3, hơn 5.000 học sinh lớp 12 đến từ hơn 100 trường THPT, cùng Ban giám hiệu, giáo viên THPT và nhiều đại diện doanh nghiệp, chuyên gia trong các lĩnh vực đã cùng tham dự sự kiện “Future Fest 2026” lần đầu tiên được tổ chức tại Trường Đại học Văn Lang.

Hoạt động nhằm tạo ra không gian trải nghiệm và định hướng tương lai dành cho học sinh – sinh viên. Học sinh được tiếp cận 64 ngành học và các xu hướng nghề nghiệp.

Đặc biệt, tại đây, đông đảo sinh viên, học sinh và cả những giáo viên phổ thông được lắng nghe nhiều chia sẻ thú vị và thiết thực từ chính các chuyên gia và doanh nghiệp về việc học đại học cũng như những thách thức lẫn cơ hội của giáo dục đại học trong bối cảnh mới.

Đông học sinh chăm chú nghe trò chuyện từ các chuyên gia, doanh nhân về giáo dục đại học

Người trẻ phải không ngừng vượt qua giới hạn

Bằng những trải nghiệm và kinh nghiệm của mình, bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, cho rằng Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt, khi khát vọng phát triển nhanh, bền vững và độc lập, tự chủ đặt ra yêu cầu phải phát huy tối đa nguồn lực con người.

Theo bà, chìa khóa để đất nước “cất cánh” nằm ở chính con người Việt Nam nhưng việc phát triển nguồn nhân lực là một “phương trình” phức hợp, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, hệ thống giáo dục, doanh nghiệp sử dụng lao động và bản thân người dạy – người học. Toàn bộ hệ thống này không thể tách rời bối cảnh toàn cầu hóa, mà cần tăng cường kết nối, tương tác thực chất và đặc biệt là năng lực đổi mới, thích ứng liên tục.

Bà nhấn mạnh, để các chủ trương, chính sách phát huy hiệu quả, cần khơi dậy và lan tỏa mạnh mẽ khát vọng vươn lên của dân tộc. Dẫn lại trải nghiệm tại một diễn đàn quốc tế năm 2004, bà cho biết từng đặt vấn đề về “sự khác biệt” giúp Việt Nam bứt phá và nhận được sự thừa nhận từ các học giả quốc tế về sức mạnh của một dân tộc có chung ý chí, quyết tâm và khát vọng.

"Đây cũng là câu hỏi mà người Việt cần tự nhìn lại rằng thế giới đã nhìn nhận như vậy nhưng chúng ta đã thực sự tin vào chính mình hay chưa" - bà Tôn Nữ Thị Ninh nói.

Bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, trò chuyện với các giáo viên và đông đảo học sinh. Ảnh: LM

Từ các khảo sát quốc tế, bà Tôn Nữ Thị Ninh cũng chia sẻ đánh giá của nhiều chuyên gia nước ngoài rằng người Việt có khả năng thích nghi cao, đặc biệt là tinh thần kiên cường, không bỏ cuộc trước khó khăn. Đây là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa khát vọng phát triển, nhất là trong bối cảnh nhiều biến động.

Nhấn mạnh vai trò của thế hệ trẻ, bà dẫn lại thông điệp của Giáo sư toán học Ngô Bảo Châu về việc người trẻ cần “hướng thượng và hướng thiện”, tức không ngừng vượt qua giới hạn bản thân để vươn tới những giá trị cao nhất, đồng thời giữ vững đạo đức, sự tử tế. Theo bà, khi khát vọng, năng lực và giá trị con người được kết hợp hài hòa, cùng với sự hỗ trợ từ Nhà nước và nhà trường, đó sẽ là “chìa khóa” tạo nên bước phát triển đột phá cho đất nước.

Hết thời “nạp kiến thức 5 năm dùng cho cả đời”

Còn ở góc độ một chuyên gia kinh tế, ông Trần Sĩ Chương chia sẻ từ quá trình tiếp xúc với sinh viên những năm gần đây, ông nhận thấy không ít bạn trẻ rơi vào trạng thái hoang mang trước câu hỏi học để làm gì, ra trường có việc làm hay không.

Ông cho rằng điều này không phải mới, bởi các thế hệ trước cũng từng đối mặt với biến động tương tự khi công nghệ và thị trường lao động thay đổi nhanh chóng. Vấn đề cốt lõi không phải là né tránh mà là học cách thích nghi với một thế giới luôn biến động.

Ông cũng nhìn lại hành trình cá nhân khi từng tin rằng mình đã “biết mình là ai” nhờ thành tích học tập xuất sắc nhưng sau đó rơi vào khủng hoảng khi nhận ra thiếu kỹ năng tư duy và khả năng đặt câu hỏi. Từ đó, ông chủ động rời “vùng an toàn”, mở rộng việc học sang nhiều lĩnh vực khác nhau để tái định vị bản thân.

Theo ông, giáo dục không chỉ là câu chuyện từ phía nhà trường mà cần xuất phát từ chính người học, với ý thức rõ ràng về mục tiêu học tập và tinh thần tự học. Đồng thời, phụ huynh – mắt xích còn yếu trong hệ sinh thái giáo dục – cần được trang bị để đồng hành đúng cách.

"Thách thức lớn nhất của người trẻ là hiểu mình, từ đó phát triển giá trị riêng và trở thành người hữu ích cho cộng đồng, biết thích nghi và sống hài hòa trong mọi hoàn cảnh" - ông Chương nhấn mạnh.

Học sinh trải nghiệm nghề nghiệp theo từng lĩnh vực tại Trường Đại học Văn Lang. Ảnh: LM

Ông Namster Đỗ, Nhà sáng lập UPGEN, cho rằng sự phát triển vượt bậc của công nghệ, từ máy tính cá nhân, internet đến trí tuệ nhân tạo, đang làm thay đổi căn bản vai trò của tri thức và giáo dục đại học. Nếu trước đây, trường học là nơi cung cấp kiến thức để người học sử dụng lâu dài thì hiện nay, khi mọi thông tin đều có thể truy cập tức thời, việc ghi nhớ hay thậm chí khả năng tổng hợp kiến thức không còn là thước đo của một sinh viên giỏi.

Từ trải nghiệm làm việc và tiếp xúc với môi trường học thuật quốc tế, theo ông năng lực cốt lõi của người học nằm ở khả năng đặt đúng câu hỏi cho đúng người. Để làm được điều này, người học không chỉ cần nền tảng kiến thức để hiểu vấn đề, mà còn phải xây dựng được mạng lưới quan hệ, biết lắng nghe và tương tác hiệu quả.

“Vòng đời của kiến thức càng ngày càng ngắn. Những gì tích lũy được trong vài năm học ĐH có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời, không còn câu chuyện chúng ta nạp kiến thức trong vòng 5 năm có thể dùng cho cả đời. Học đại học bây giờ không phải là nơi sinh viên đến với 5 năm mà phải là nơi tích lũy kiến thức liên tục để đồng hành trong suốt cuộc đời” – ông Namster Đỗ thẳng thắn.

Ông Namster Đỗ, Nhà sáng lập UPGEN.

Theo ông, để làm được điều này, người học phải có ý thức tự học và học suốt đời. Trường đại học phải tạo nên một cộng đồng học tập, có người đi trước chỉ dẫn người đi sau.

Từ góc nhìn đó, ông đặt vấn đề giáo dục cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang tạo dựng môi trường trải nghiệm, nơi sinh viên được thử nghiệm, sai và điều chỉnh liên tục. Với điều kiện học tập ngày càng thuận lợi, thách thức của người trẻ không còn là vượt qua thiếu thốn mà là biết tận dụng lợi thế để phát triển bản thân. Ông nhấn mạnh nhà trường cần trở thành “không gian an toàn” giúp sinh viên dám sai để sau này làm đúng.

Từ kinh nghiệm phát triển của ngành viễn thông Việt Nam, ông nhận định giáo dục Việt Nam đang đứng trước cơ hội “đi tắt, đón đầu”, nếu biết tận dụng bối cảnh mới để tái định vị mô hình đào tạo, qua đó tạo ra lợi thế cạnh tranh trong tương lai.

PHẠM ANH