Đại học siết tiêu chí, chấm dứt dạy chay, học chay

Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế cùng Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế, phối hợp với Tổ chức ReSurge International (Hoa Kỳ) và Hội Tạo hình Vi phẫu Thế giới tổ chức chương trình phẫu thuật và đào tạo trong lĩnh vực tạo hình - thẩm mỹ. Ảnh: HUEUMP

Áp lực quy mô và thách thức định hình chuẩn cơ sở giáo dục đại học ngành y dược, luật

Tính đến nay, hệ thống giáo dục đại học cả nước có khoảng 250 cơ sở bao gồm cả trong và ngoài công lập đang đứng trước yêu cầu rà soát toàn diện theo chuẩn cơ sở giáo dục đại học

Trong đó, đáng chú ý là có tới khoảng 100 trường đang triển khai chương trình đào tạo về pháp luật, và riêng ngành Y khoa cũng đã chạm mốc 35 trường. Nếu tính thêm các ngành khác như Điều dưỡng, số lượng còn lớn hơn nhiều.

Sự gia tăng nhanh chóng của các ngành học này ở cả khối công lập lẫn tư thục trong thập kỷ qua một mặt mở ra nhiều cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học, nhưng mặt khác cũng đặt ra một bài toán hóc búa - nguy cơ đại trà hóa các ngành học vốn thuộc nhóm tinh hoa, đòi hỏi tính hàn lâm và quy trình thực hành nghiêm ngặt.

Nhiều trường đại học đa ngành, dù năng lực lõi thuộc khối kinh tế, kỹ thuật hoặc khoa học xã hội, vẫn chủ động mở thêm ngành Luật, ngành Dược hoặc Điều dưỡng nhằm đáp ứng thị hiếu người học.

Hệ quả tất yếu là sự thiếu hụt mang tính hệ thống về cơ sở thực hành chuẩn hóa, phòng thí nghiệm chuyên sâu hay đội ngũ giảng viên cơ hữu giàu kinh nghiệm thực tiễn.

Tình trạng này khiến không ít sinh viên khi ra trường, dù sở hữu tấm bằng cử nhân hay bác sĩ, vẫn rơi vào trạng thái lúng túng khi tiếp cận môi trường công việc thực tế.

Vì vậy, việc thiết lập các chỉ số đặc thù gắn liền với chuẩn cơ sở giáo dục đại học vào lúc này là một quyết sách mang tính định hướng lại kịp thời, buộc các cơ sở đào tạo phải quay về đầu tư cho các giá trị thực chất thay vì chạy theo số lượng.

Hiện thực hóa điều kiện hành nghề thông qua quy trình giám sát chuẩn cơ sở giáo dục đại học

Nhìn vào chi tiết bộ chỉ số đặc thù dành cho nhóm ngành Sức khỏe được đưa ra trong dự thảo, có thể thấy phương thức quản lý chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng thực tiễn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo không chỉ đánh giá nhà trường dựa trên các tiêu chí cơ học như diện tích phòng học hay số lượng đầu sách lý thuyết, mà sử dụng chính chuẩn cơ sở giáo dục đại học để định lượng những yếu tố cốt lõi cấu thành năng lực nghề nghiệp thực tế của người học.

Yêu cầu bắt buộc về môi trường thực hành: 100% người học phải được bố trí cơ sở thực hành theo đúng chương trình đào tạo.

Đồng thời, ít nhất 80% giảng viên hướng dẫn thực hành lâm sàng phải sở hữu chứng chỉ hành nghề còn hiệu lực.

Quy định định lượng trong suốt khóa học: Đối với ngành Y khoa, chỉ số "0,10 giường bệnh thực hành trên một người học" và "95% người học được thực hành lâm sàng trên người bệnh thực" là những tiêu chí đặc thù mang tính ràng buộc lớn.

Các chỉ số này buộc các trường phải đầu tư nguồn lực cho hệ thống bệnh viện thực hành hoặc thiết lập mạng lưới liên kết bền vững, thay vì chỉ đào tạo qua mô hình, giáo trình.

Bên cạnh đó, quy định 100% người học khối Y khoa phải tham gia trực lâm sàng theo đúng quy chế cũng tạo nên một cơ chế giám sát đồng bộ xuyên suốt quá trình học.

Chi tiết hóa theo đặc thù từng chuyên ngành: Nhóm ngành Răng Hàm Mặt quy định tỷ lệ tối thiểu phải đạt "01 ghế nha khoa thực hành/10 người học" và 100% người học phải hoàn thành đủ số ca điều trị bắt buộc.

Đối với nhóm Dược học, Y tế công cộng hay Kỹ thuật y học, dự thảo cũng yêu cầu 100% sinh viên phải được thực hành tại nhà thuốc, cơ sở sản xuất, cơ sở kiểm nghiệm, hoặc tại các CDC và trung tâm y tế xã hội.

Những tiêu chí cụ thể nằm trong khung chuẩn cơ sở giáo dục đại học này đưa ra một nguyên tắc rõ ràng: Cơ sở đào tạo chỉ được cấp phép và duy trì hoạt động khi chứng minh được đầy đủ các điều kiện vật chất cũng như mạng lưới liên kết thực hành đạt ngưỡng quy định.

Yêu cầu về tính minh bạch và cơ chế phối hợp trong giám sát

Dự thảo đã nêu, bộ tiêu chí đặc thù này cùng các tiêu chuẩn chung của chuẩn cơ sở giáo dục đại học sẽ là căn cứ pháp lý cốt lõi để quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục, đầu tư phát triển các trường trọng điểm, cấp phép hoặc thu hồi cấp phép hoạt động, cũng như đình chỉ tuyển sinh với các trường không đáp ứng...

Quy định mới về chuẩn cơ sở giáo dục đại học tạo ra một cơ chế sàng lọc khách quan đối với hệ thống các cơ sở đào tạo. Các trường đại học lớn, có truyền thống lâu năm và đầu tư bài bản sẽ ngày càng khẳng định vị thế và uy tín.

Ngược lại, những cơ sở giáo dục mở ngành theo phong trào, cắt giảm chi phí đào tạo thực hành để tối ưu hóa lợi nhuận sẽ buộc phải tự thay đổi quy trình, sáp nhập hoặc đóng cửa ngành học vì không thể chạm tới ngưỡng tối thiểu của chuẩn cơ sở giáo dục đại học.

Sự thay đổi trong chính sách có thể khiến số lượng chỉ tiêu tuyển sinh toàn quốc của các ngành này sụt giảm ngắn hạn, nhưng xét về dài hạn, cộng đồng sẽ có được sự bảo đảm lớn về mặt chất lượng - đó là những bác sĩ vững vàng về năng lực hành nghề và đạo đức y khoa ngay khi tốt nghiệp; là những luật sư, cử nhân luật sắc sảo về tư duy pháp lý và thấu hiểu đạo đức nghề nghiệp.

Việc xây dựng hệ thống tiêu chí là bước khởi đầu, nhưng phương thức vận hành và giám sát để tránh tình trạng thực hiện mang tính đối phó trên hồ sơ mới là yếu tố quyết định hiệu quả thực tế.

Để các tiêu chuẩn này thực sự phát huy vai trò định hướng và quản lý, cần có sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với các bộ quản lý chuyên môn như Bộ Y tế và Bộ Tư pháp trong công tác hậu kiểm.

Đồng thời, việc công khai minh bạch các chỉ số đạt được của từng trường lên cổng thông tin đại chúng để xã hội, phụ huynh và chính người học cùng giám sát là giải pháp then chốt.

Giáo dục đại học Việt Nam đang đứng trước yêu cầu dịch chuyển mạnh mẽ từ quy mô số lượng sang chất lượng chiều sâu.

Đề xuất áp dụng các tiêu chí đặc thù nằm trong khung chuẩn cơ sở giáo dục đại học cho trường đào tạo Y dược và Luật là một bước đi thể hiện rõ tư duy - trách nhiệm xã hội và năng lực thực tế trong suốt quá trình học của sinh viên mới là thước đo căn bản cho giá trị của một cơ sở giáo dục đại học.