Đại hội lần thứ XIV của Đảng thành công tốt đẹp - Khởi đầu kỷ nguyên vươn mình của đất nước: Bài 2: Kinh tế xanh - kinh tế số giúp Việt Nam tăng tốc và bứt phá

Khoa học công nghệ trở thành động lực cốt lõi

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu 5 năm 2026 - 2030 phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD. Đây là mục tiêu đầy thách thức, để đến năm 2030 nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển.

Muốn đạt những mục tiêu thách thức đó, Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình đổi mới, đổi mới liên tục, tái cơ cấu nền kinh tế, phát triển dựa trên nền tảng tri thức, khoa học - công nghệ, văn hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.

Một trong những động lực rất quan trọng trong giai đoạn tới là động lực công nghệ và đổi mới sáng tạo (ĐMST), để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, là sự dịch chuyển từ tăng trưởng chiều rộng (dựa vào lao động rẻ, tài nguyên, vốn) sang tăng trưởng chiều sâu (dựa vào khoa học công nghệ (KHCN), ĐMST, nâng cao năng suất, chất lượng) để phát triển bền vững, hiện đại hóa nền kinh tế, hướng đến mục tiêu kinh tế thu nhập cao, đạt GDP hai con số.

Nhà máy Lego với số vốn đầu tư 1,3 tỷ USD ở Bình Dương, vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo

Việt Nam đang tập trung vào phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu, công nghiệp công nghệ cao (bán dẫn, AI) và nâng cao năng lực nội tại, chuyển đổi cơ cấu kinh tế một cách mạnh mẽ. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, khả năng nắm bắt công nghệ mới, phát triển hệ sinh thái sáng tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu - phát triển (R&D) được xem là điều kiện then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Từ trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, bán dẫn, robot công nghiệp cho tới công nghệ sinh học và vật liệu mới, cơ hội tham gia vào các ngành có giá trị gia tăng cao đang rộng mở hơn đối với các quốc gia năng động như Việt Nam.

Song song đó, động lực chuyển đổi xanh và phát triển bền vững được đánh giá là xu thế không thể đảo ngược của thời đại. Thế giới đang tiến hành tái cấu trúc hệ thống năng lượng, điều chỉnh mô hình tăng trưởng và xây dựng các tiêu chuẩn mới liên quan đến môi trường, phát thải carbon và kinh tế tuần hoàn.

Đối với Việt Nam, chuyển đổi xanh vừa là cam kết quốc tế, vừa là yêu cầu nội tại để bảo đảm an ninh năng lượng, giá thành sản xuất cạnh tranh và khả năng hội nhập với thị trường thế giới. Từ năng lượng tái tạo, giao thông xanh, nông nghiệp thông minh cho tới kinh tế carbon thấp - đó là những lĩnh vực đang mở ra không gian phát triển mới trong những năm tới.

Tại Diễn đàn ESG Việt Nam 2025 với chủ đề "KHCN và động lực cho phát triển bền vững" tổ chức hôm 22/12/2025, nhiều đại biểu đã xác định rằng kinh tế số là "đường cao tốc" giúp vận hành quy trình với tốc độ cao; còn kinh tế xanh và tuần hoàn chính là "bộ lọc tiêu chuẩn" để các sản phẩm "Maker in Vietnam" có "tấm hộ chiếu" vào các thị trường khó tính.

Muốn triển khai những vấn đề cốt lõi đó, cần phải có "đường ray" và Bộ Chính trị đã đặt "đường ray" đó bằng Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển KHCN - ĐMST - chuyển đổi số quốc gia. "Đường ray" đó được xem là nền tảng chính trị quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn tăng tốc và bứt phá ngay trong năm 2026.

Kinh tế số tiếp tục khẳng định là một trụ cột quan trọng

Báo cáo chính trị Đại hội Đảng lần thứ XIV yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó kinh tế số được xác định là một trụ cột quan trọng.

Từ năm 2020, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" theo Quyết định số 749/QĐ-TTg. Chương trình này đặt ra mục tiêu kép, vừa phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, vừa hình thành các doanh nghiệp (DN) công nghệ số Việt Nam có năng lực cạnh tranh và vươn ra thị trường toàn cầu.

Các giải pháp công nghệ cho ôtô điện được trưng bày tại Triển lãm Thành tựu đất nước "80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" Ảnh: TTXVN

Trọng tâm của chương trình là thúc đẩy phát triển các DN công nghệ số, chuyển dịch từ mô hình lắp ráp, gia công công nghệ thông tin, sang làm chủ sản phẩm công nghệ số, công nghiệp 4.0; phát triển nội dung số, công nghiệp sáng tạo, kinh tế nền tảng, kinh tế chia sẻ, thương mại điện tử và sản xuất thông minh. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số trong các DN nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của từng DN cũng như của toàn bộ nền kinh tế.

Những năm qua, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, tương đương hơn 72 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020.

Theo ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kinh tế số phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu. Trong đó, các ngành kinh tế số lõi chiếm trên 60% tổng giá trị kinh tế số, đồng thời mức độ số hóa trong các ngành, lĩnh vực ngày càng được mở rộng, đặc biệt ở các lĩnh vực thương mại, tài chính, dịch vụ hành chính và hạ tầng năng lượng.

Bình quân giai đoạn 2021 - 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt khoảng 13,2%. Trong đó, ngành kinh tế số lõi đóng góp 8,13%, còn số hóa các ngành khác đóng góp 5,05%. Tốc độ tăng quy mô giá trị tăng thêm của kinh tế số theo giá hiện hành bình quân giai đoạn này đạt trên 12%/năm; năm 2021 đạt mức thấp nhất là 7,2% và năm 2025 cao nhất, đạt 18,4%. Những kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của Chiến lược chuyển đổi số quốc gia, vai trò dẫn dắt của chính phủ số, cũng như nỗ lực đồng bộ của các cấp, các ngành, cộng đồng DN và người dân trong phát triển kinh tế số và xã hội số.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2025, các ngành kinh tế số lõi đóng góp khoảng 8,42% GDP, tương đương 43,3 tỷ USD, chiếm hơn 60% tổng giá trị kinh tế số. Các ngành số hóa - tức những ngành sử dụng sản phẩm kinh tế số lõi làm chi phí đầu vào cho sản xuất, kinh doanh, chiếm khoảng 5,6% GDP, tương đương 28,8 tỷ USD.

Thực tế nhìn vào tăng trưởng GRDP của các địa phương trong năm 2025, có thể thấy địa phương nào phát triển kinh tế số mạnh mẽ, đều có tốc độ tăng trưởng cao. Trong số 34 tỉnh, thành phố, có 4 địa phương có tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP vượt 20%, gồm Bắc Ninh (46,3%), Thái Nguyên (29,53%), Hải Phòng (22,28%) và Phú Thọ (22,71%). Hà Nội và TPHCM cũng ghi nhận tỷ trọng kinh tế số lần lượt đạt 17,34% GDP và 13,43% GDP. Các số liệu này cho thấy các địa phương có tỷ trọng kinh tế số cao thường là những trung tâm thu hút mạnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào sản xuất công nghiệp công nghệ cao, do vậy kinh tế số lõi chiếm tỷ trọng lớn trong GRDP.

Giai đoạn 2021 - 2025, kinh tế số đã nổi lên như một trụ cột quan trọng trong Chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Thương mại điện tử, thanh toán số, dịch vụ trực tuyến, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu đều tăng trưởng mạnh mẽ. Sự phát triển của Chính phủ số với định danh điện tử, cơ sở dữ liệu dân cư và dịch vụ công trực tuyến đã tạo nền tảng quan trọng giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin số. Những yếu tố này góp phần trực tiếp mở rộng quy mô kinh tế số, cho thấy mối quan hệ tương hỗ giữa chuyển đổi số và tăng trưởng kinh tế.

Kinh tế số giữ vai trò động lực trung tâm của tăng trưởng nhanh và bền vững thông qua việc nâng cao năng suất lao động, đổi mới mô hình tăng trưởng, mở rộng không gian thị trường và cải thiện chất lượng dịch vụ, đời sống người dân.

Tất cả cho thấy Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục đặt "đường ray" để kinh tế số phát triển mạnh mẽ trong những năm đầu tiên của kỷ nguyên mới. Đó là lý do trong Báo cáo chính trị Đại hội Đảng lần thứ XIV yêu cầu tiếp tục xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó kinh tế số được xác định là một trụ cột quan trọng, là động lực mang tính quyết định cho tăng trưởng hai con số của Việt Nam, thông qua việc thúc đẩy tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế từ sản xuất, phân phối, tiêu dùng đến tổ chức thị trường và quản trị doanh nghiệp.

Xuân Nhân