Đại lộ ven sông Hồng: Người dân sẽ đi đâu khi 'siêu dự án' thành hình?

Tham vọng kiến tạo trục cảnh quan lớn nhất Thủ đô

Khu vực dọc hai bên sông Hồng từ lâu được xem là trục tự nhiên quan trọng nhưng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Ảnh: Tuấn Đông

Trong cấu trúc đô thị Hà Nội, sông Hồng từ lâu được xem là trục tự nhiên quan trọng nhưng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Phần lớn khu vực ven sông vẫn là đất bãi, các khu dân cư nhỏ lẻ hoặc không gian chưa được tổ chức bài bản, trong khi nhiều thành phố lớn trên thế giới đã biến hai bờ sông thành trung tâm cảnh quan và sinh hoạt cộng đồng.

Chính vì vậy, trong chiến lược phát triển đô thị dài hạn, Hà Nội đặt mục tiêu hình thành một trục cảnh quan - sinh thái dọc sông Hồng, kết nối các không gian đô thị và mở rộng hướng phát triển của Thủ đô về phía Bắc và phía Đông. Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xem là một trong những đề xuất quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn này.

Theo các nghiên cứu được công bố, dự án có quy mô khoảng 11.000 ha, trải dài dọc hai bờ sông Hồng với chiều dài khoảng 80 km. Tuyến đại lộ không chỉ đóng vai trò giao thông mà còn gắn với hệ thống công viên, quảng trường, bến nước, đường dạo ven sông và các khu đô thị mới. Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án được đề xuất khoảng 855.000 tỷ đồng.

Trong cấu trúc quy hoạch, khoảng 3.300 ha đất ven sông được dành cho công viên và không gian công cộng, tạo thành “hành lang xanh” liên tục dọc sông Hồng. Hơn 2.000 ha còn lại dự kiến giải phóng để phát triển các khu đô thị mới, dịch vụ và thương mại. Nếu được triển khai, đây sẽ là một trong những dự án chỉnh trang và phát triển đô thị ven sông lớn nhất tại Việt Nam.

Không chỉ mang ý nghĩa về giao thông hay bất động sản, dự án còn được kỳ vọng tái định hình không gian văn hóa của Hà Nội. Những bến nước, làng nghề ven sông, các khu di sản và không gian sinh hoạt cộng đồng có thể được kết nối thành một trục văn hóa - du lịch đặc trưng của Thủ đô.

Bài toán tái định cư: từ nơi ở tạm ven sông đến các khu đô thị mới

Dự án đặt ra bài toán giao thông đa tầng kết hợp trị thủy để gia tăng giá trị về kinh tế - văn hóa - lịch sử của sông Hồng. Ảnh: Tuấn Đông

Quy mô lớn của dự án đồng nghĩa với việc một phần dân cư nằm trong phạm vi quy hoạch phải di dời để phục vụ giải phóng mặt bằng. Đây là vấn đề nhạy cảm và phức tạp nhất trong quá trình chuẩn bị dự án.

Nhiều khu dân cư ven sông Hồng hình thành từ hàng chục năm trước, trong đó có những khu vực sinh sống lâu đời của người dân bãi sông. Điều kiện hạ tầng tại các khu vực này còn hạn chế, nhiều nơi nằm trong vùng có nguy cơ ảnh hưởng bởi lũ. Vì vậy, việc di dời dân cư vừa nhằm phục vụ quy hoạch đô thị, vừa hướng tới cải thiện điều kiện sống và đảm bảo an toàn cho người dân.

Theo các phương án nghiên cứu, bốn khu đô thị tái định cư đang được đề xuất nhằm phục vụ di dời dân cư cho Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, với tổng diện tích khoảng 113,5 ha. Các khu này phân bố dọc hai bờ sông, gồm khu Mê Linh (khoảng 43 ha) tại bãi sông Chu Phan - Tráng Việt, khu Lĩnh Nam (khoảng 50 ha) tại bãi sông Hoàng Mai - Thanh Trì, khu Hồng Hà (khoảng 17 ha) nằm cạnh vườn đào Nhật Tân, và khu Bát Tràng (khoảng 3,5 ha) ven tuyến Long Biên - Xuân Quan.

Điểm đáng chú ý là các khu tái định cư trong dự án này không được thiết kế như những khu nhà ở đơn thuần. Thay vào đó, chúng được định hướng phát triển thành các khu đô thị mới có hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ xã hội đầy đủ, bao gồm trường học, công viên, trung tâm thương mại và hệ thống giao thông kết nối thuận lợi với trung tâm thành phố.

Cách tiếp cận này nhằm tránh những hạn chế từng gặp ở một số dự án tái định cư trước đây, khi người dân chuyển đến nơi ở mới nhưng thiếu việc làm, thiếu dịch vụ và khó hòa nhập với môi trường sống mới. Nếu được thực hiện đúng định hướng, các khu tái định cư có thể trở thành những hạt nhân đô thị mới, góp phần mở rộng không gian phát triển của Hà Nội.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng bài toán tái định cư không chỉ là xây nhà mới mà còn phải gắn với các chính sách hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm và bảo tồn các mối quan hệ cộng đồng đã hình thành lâu đời dọc sông Hồng.

Tiến độ chuẩn bị và những thách thức phía trước

Khu vực thuộc phường Hồng Hà hiện nay, một khu vực cảnh quan đặc trưng ven sông. Ảnh: Tuấn Đông

Trong thời gian gần đây, Hà Nội đã bắt đầu triển khai các bước chuẩn bị cho dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Thành phố giao nhiều địa phương nằm trong phạm vi quy hoạch thực hiện việc rà soát hiện trạng đất đai, kiểm soát xây dựng và chuẩn bị các phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Các xã, phường liên quan được yêu cầu thống kê dân cư, hạ tầng và quỹ đất, nhằm phục vụ việc lập quy hoạch chi tiết cũng như đánh giá tác động của dự án. Song song với đó, các cơ quan chức năng đang nghiên cứu phương án đầu tư, huy động nguồn lực và hoàn thiện hồ sơ dự án theo quy định.

Theo các đề xuất ban đầu, dự án được kỳ vọng có thể từng bước triển khai trong giai đoạn tới và hướng tới hoàn thành trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vào khoảng năm 2030 nếu các điều kiện về quy hoạch, vốn đầu tư và thủ tục pháp lý được đáp ứng.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư lớn cùng với yêu cầu di dời dân cư khiến dự án đối mặt với nhiều thách thức. Kinh nghiệm từ các thành phố lớn trên thế giới cho thấy, việc phát triển không gian ven sông thường kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự kiên trì trong quy hoạch và đặc biệt là sự đồng thuận của cộng đồng.

Nếu giải quyết tốt bài toán tái định cư và tổ chức không gian đô thị hợp lý, trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có thể trở thành “trục xanh” mới của Thủ đô - nơi hội tụ cảnh quan thiên nhiên, không gian văn hóa và các hoạt động kinh tế - du lịch. Khi đó, dòng sông từng là ranh giới tự nhiên của Hà Nội có thể trở thành trung tâm kết nối mới của đô thị trong tương lai.

Bốn khu tái định cư dọc trục đại lộ sông Hồng

Theo phương án nghiên cứu của Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, 4 khu đô thị tái định cư đang được đề xuất với tổng diện tích khoảng 113,5 ha, phân bố dọc hai bờ sông nhằm phục vụ di dời dân cư và tái thiết không gian ven sông.

Mê Linh (khoảng 43 ha): nằm tại bãi sông Chu Phan - Tráng Việt, thuộc xã Mê Linh, phía Bắc sông Hồng; quỹ đất lớn, thuận lợi hình thành khu đô thị mới.

Lĩnh Nam (khoảng 50 ha): tại bãi sông Hoàng Mai - Thanh Trì, thuộc phường Lĩnh Nam, bờ Nam sông Hồng; là khu tái định cư lớn nhất trong các phương án đề xuất.

Hồng Hà (khoảng 17 ha): nằm cạnh vườn đào Nhật Tân, thuộc phường Hồng Hà, khu vực cảnh quan đặc trưng ven sông.

Bát Tràng (khoảng 3,5 ha): thuộc xã Bát Tràng, ven tuyến Long Biên - Xuân Quan, gắn với không gian làng nghề gốm truyền thống.

Các khu tái định cư này được định hướng phát triển theo mô hình khu đô thị đồng bộ hạ tầng, tích hợp nhà ở, dịch vụ và không gian công cộng, nhằm bảo đảm điều kiện sống ổn định cho người dân sau di dời và tạo động lực phát triển đô thị dọc hành lang sông Hồng.

TUẤN ĐÔNG