Đại sứ Ito Naoki: Đưa quan hệ Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới

Nhận lời mời của Nhà nước Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8-11/11/2026.

Trao đổi với báo chí trước thềm chuyến thăm, Đại sứ Ito Naoki khẳng định Tokyo hết sức coi trọng sự kiện này và mong muốn phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để đạt kết quả thực chất, thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới. Ở chiều ngược lại, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ sau Đại hội XIV cũng thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với quan hệ hai nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam hồi tháng 5/2026. Ảnh: VGP

Trước đó, vào tháng 5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tới Việt Nam. Đại sứ Ito Naoki đồng thời nhận định việc lãnh đạo hai bên thăm lẫn nhau trong cùng một năm sẽ tạo cơ hội cụ thể hóa những định hướng đã thống nhất, qua đó đưa quan hệ Việt Nam – Nhật Bản lên tầm cao mới.

Theo Đại sứ, Nhật Bản đặc biệt chú trọng vào ba lĩnh vực hợp tác trong dịp này gồm: Tăng cường phối hợp vì hòa bình, ổn định khu vực và trên thế giới; Thúc đẩy an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo; Mở rộng giao lưu nhân dân, văn hóa và hợp tác địa phương.

Trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến phức tạp, Đại sứ nêu rõ tầm quan trọng của việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Theo ông, Việt Nam và Nhật Bản chia sẻ nhận thức về vấn đề này. Trên cơ sở đó, hai nước đang thúc đẩy hợp tác quốc phòng, an ninh thông qua các cuộc trao đổi cấp cao và những dự án cụ thể.

Đại sứ cho biết tại cuộc hội đàm hôm 28/10 ở Philippines, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang đã trao đổi về hợp tác nhằm đóng góp vào hòa bình và phát triển của khu vực, cũng như nhất trí tăng cường hơn nữa hoạt động hợp tác phát triển và sản xuất tàu đổ bộ cao tốc. Chính phủ và các doanh nghiệp Nhật Bản cũng sẽ tham gia Triển lãm Quốc phòng Việt Nam vào tháng 12 tới.

Hôm 2/11, một công ty đóng tàu của Nhật Bản và phía cảnh sát biển Việt Nam đã ký hợp đồng đóng mới sáu tàu tuần tra, thuộc dự án có quy mô vốn vay Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) Nhật Bản lên tới 36,6 tỷ yên (~236 triệu USD).

"Hợp tác quốc phòng và an ninh giữa hai nước đang được triển khai trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cơ chế Hỗ trợ an ninh chính thức (OSA). Việt Nam đang tích cực tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc (PKO) tại nước ngoài, trong đó có các quốc gia châu Phi. Xuất phát từ thực tế này, Nhật Bản đang thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ OSA, nhằm sớm hỗ trợ, cung cấp trang thiết bị cần thiết cho Việt Nam", Đại sứ Ito Naoki nói.

Đại sứ khẳng định Nhật Bản mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong phát triển kinh tế, nâng cao vị thế và đóng góp vào việc duy trì hòa bình, ổn định khu vực.

Theo Đại sứ Ito Naoki, Việt Nam và Nhật Bản sẽ hướng tới hợp tác sâu hơn trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoáng sản quan trọng.

Nhật Bản mong muốn thúc đẩy các chương trình nghiên cứu chung về bán dẫn và AI, đồng thời đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam ở trình độ tiến sĩ tại Nhật Bản. Thông qua Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Tokyo cũng dự định triển khai khoản vay nhằm hỗ trợ hoàn thiện chính sách, cơ chế liên quan đến AI tại Việt Nam.

Công ty Tazmo Việt Nam (100% vốn Nhật Bản) là một trong những công ty tiên phong trong lĩnh vực công nghệ cao phục vụ ngành bán dẫn. Ảnh: TTXVN

Những định hướng trên được đặt trong bối cảnh thương mại và đầu tư song phương tiếp tục mở rộng. Theo số liệu Đại sứ cung cấp, kim ngạch thương mại song phương chín tháng đầu năm 2026 đạt 43,7 tỷ USD, tăng 15%.

Với đà tăng trưởng hiện nay, quy mô trao đổi hàng hóa cả năm được dự báo đạt khoảng 58 tỷ USD và có thể đạt 75 tỷ USD vào năm 2030.

Đánh giá Việt Nam là địa điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á, Đại sứ nhận định thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô sẽ tiếp tục là những nhóm hàng triển vọng. Việc mở rộng sản xuất có thể kéo theo nhu cầu nhập khẩu linh kiện, phụ tùng, qua đó thúc đẩy thương mại hai chiều.

Nông sản cũng còn nhiều dư địa phát triển. Hai nước dự kiến mở cửa thị trường với nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam. Bên cạnh đó, thu nhập tăng và mở rộng tầng lớp trung lưu tại Việt Nam tạo cơ hội cho các sản phẩm như rượu sake, thịt bò Wagyu.

Đại sứ Ito Naoki hoan nghênh chủ trương thu hút FDI chất lượng cao của Việt Nam, chú trọng đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu, phát triển. Theo Đại sứ, việc cụ thể hóa bằng các cơ chế ưu đãi phù hợp sẽ góp phần thúc đẩy dòng vốn Nhật Bản vào Việt Nam.

Trong lĩnh vực đầu tư, 9 tháng đầu năm nay, vốn từ Nhật Bản vào Việt Nam đạt 2,45 tỷ USD, tăng 15,5%, nâng tổng vốn lũy kế đạt 81,2 tỷ USD, đưa Nhật Bản tiếp tục giữ vị trí nhà đầu tư lớn thứ ba tại Việt Nam.

Dẫn trường hợp Honda có tỷ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực xe máy tại Việt Nam đạt 90%, Đại sứ cho biết doanh nghiệp Nhật Bản luôn tích cực đưa đối tác Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng. Để mở rộng cơ hội này, các doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực công nghệ, chất lượng nhân lực và sản phẩm.

Đại sứ cũng kỳ vọng có thêm doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ Nhật Bản đầu tư tại Việt Nam, góp phần phát triển công nghiệp hỗ trợ và giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với hợp tác chiến lược và kinh tế, giao lưu nhân dân là một trong những nội dung Nhật Bản đặc biệt coi trọng trong quan hệ với Việt Nam, theo Đại sứ Ito Naoki. Năm 2026, số lượt người Việt Nam đến Nhật Bản được dự báo vượt 700.000, trong khi số lượt người Nhật Bản đến Việt Nam có thể đạt gần 900.000. Đại sứ ước tính tổng lượng người đi lại giữa hai nước sẽ đạt hai triệu lượt trước năm 2030.

Việc mở thêm các đường bay thẳng sẽ tạo thuận lợi cho giao lưu hai chiều. Ngoài Tokyo, Nagoya, Osaka và Fukuoka, Hiroshima và Shizuoka cũng đã có đường bay thẳng kết nối với Việt Nam. Đường bay giữa Việt Nam và Hokkaido đang được lên kế hoạch, mở thêm lựa chọn cho du khách.

Các chương trình giao lưu văn hóa, hợp tác địa phương giữa Việt Nam và Nhật Bản góp phần tăng cường sự hiểu biết giữa nhân dân hai nước, tạo nền tảng để quan hệ song phương tiếp tục phát triển sâu rộng. Ảnh: baodautu

Văn hóa là cầu nối không thể không nhắc tới, nhất là đối với thế hệ trẻ. Việt Nam chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa, trong khi Nhật Bản thúc đẩy công nghiệp nội dung với các sản phẩm như manga, anime và J-pop. Theo Đại sứ, việc giới thiệu những nét đặc sắc của mỗi nước sẽ giúp người dân hai bên hiểu nhau sâu sắc hơn.

Đối với lao động Việt Nam, Nhật Bản chú trọng cải thiện môi trường làm việc và mở rộng cơ hội phát triển nghề nghiệp. Từ tháng 4/2027, Nhật Bản dự kiến triển khai “Chương trình việc làm phát triển kỹ năng”, theo đó, người lao động có thể chuyển nơi làm việc theo nguyện vọng nếu đáp ứng các điều kiện quy định.

Hai chính phủ đang trao đổi về bản ghi nhớ hợp tác liên quan, trong khi phía Nhật Bản tăng cường hỗ trợ dạy tiếng Nhật để người lao động dễ thích nghi với công việc và cuộc sống ở sở tại.

Hướng tới kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2028, Đại sứ Ito Naoki kỳ vọng chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ đề ra những định hướng thúc đẩy du lịch và giao lưu địa phương. Tiếp nối hai kỳ tổ chức tại Quảng Ninh và Huế, Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản lần thứ ba, dự kiến diễn ra tại Việt Nam vào năm 2027, được kỳ vọng sẽ mở rộng kết nối giữa các tỉnh, thành phố của hai nước.

Chương trình giao lưu nghệ thuật Hội An - Nhật Bản. Ảnh: Hoian heritage