Đại sứ Nam Phi Vuyiswa Tulelo: Việt Nam trong tôi là tình hữu nghị và sự sẻ chia

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính hội kiến Tổng thống Cộng hòa Nam Phi Matamela Cyril Ramaphosa nhân dịp thăm cấp nhà nước tới Việt Nam từ ngày 23 - 24/10.

PV: Thưa Đại sứ, nhìn lại năm 2025 với nhiều chuyển động trong quan hệ Việt Nam - Nam Phi, đâu là những bước tiến khiến bà ấn tượng nhất?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Xin chào các bạn, xin chào độc giả của Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng. Tôi rất vui được chia sẻ với các bạn về những tiến bộ mà hai nước chúng ta đã và đang đạt được trong thời gian qua.

Nhìn lại 3 năm gần đây, 2023- 2025, có thể nói đây là giai đoạn đặc biệt và giàu ý nghĩa đối với quan hệ Việt Nam - Nam Phi. Năm 2023, hai nước kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhân dịp này, Phó Chủ tịch nước Việt Nam đã kêu gọi hai bên tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại.

Trên nền tảng đó, trong 2 năm 2024-2025, chúng ta đã chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể trong quan hệ thương mại song phương. Một minh chứng rất cụ thể là việc ngày càng nhiều sản phẩm nông nghiệp của Nam Phi có mặt tại thị trường Việt Nam. Trái cây Nam Phi được người tiêu dùng Việt Nam đón nhận tích cực, và gần đây nhất, cam Nam Phi đã chính thức được nhập khẩu, bên cạnh các sản phẩm đã quen thuộc như táo và nho.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp, hợp tác thương mại giữa hai nước cũng mở rộng sang các sản phẩm sản xuất từ tài nguyên khoáng sản. Nam Phi xuất khẩu sang Việt Nam bạch kim, sắt và thép..., trong khi Việt Nam cung ứng cho thị trường Nam Phi các mặt hàng công nghệ và công nghiệp như: máy tính, điện thoại và máy móc... Những dòng chảy thương mại hai chiều này cho thấy mối quan hệ kinh tế giữa hai nước đang ngày càng thực chất và bổ trợ cho nhau.

Năm qua cũng là một năm rất tích cực về trao đổi cấp cao và tiếp xúc giữa các nhà lãnh đạo hai nước, cả trong khuôn khổ song phương lẫn đa phương. Trên nền tảng đó, các thỏa thuận hợp tác quan trọng đã được ký kết và gia hạn, góp phần củng cố thêm sự ổn định và bền vững của quan hệ song phương, trong đó có hợp tác thương mại.

Tôi đặc biệt đánh giá cao việc chúng ta đã khép lại năm bằng Diễn đàn Doanh nghiệp Nam Phi được tổ chức tại Việt Nam, với sự tham gia của hơn 76 doanh nghiệp Nam Phi trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa vào tháng 10/2025. Sau đó, khi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính sang Nam Phi dự Hội nghị thượng đỉnh G20, một đoàn doanh nghiệp Việt Nam cũng tháp tùng Thủ tướng tìm hiểu thị trường Nam Phi. Những hoạt động này đã tạo thêm động lực mạnh mẽ cho hợp tác kinh tế và thực sự có ý nghĩa để chúng ta khép lại một năm thành công trong quan hệ hai nước.

PV: Từ những chuyển biến đó, Đại sứ có thể chia sẻ rõ hơn về những kết quả cụ thể trong hợp tác kinh tế và giao lưu nhân dân giữa hai nước, cũng như những lĩnh vực đang mở ra nhiều triển vọng trong thời gian tới?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo:Trong 2 năm qua, chúng ta đã rất thành công trong việc hỗ trợ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương. Việt Nam đã ủng hộ Nam Phi được bầu vào Hội đồng Di sản Liên hợp quốc và Nam Phi đã hỗ trợ Việt Nam khi cần thiết. Sự tin cậy và phối hợp đó tạo nên động lực tích cực trong quan hệ giữa hai nước.

Theo tôi, điều quan trọng là hai quốc gia cần có cách tiếp cận chủ động và định hướng rõ ràng đối với những lĩnh vực mà chúng ta mong muốn tăng cường hỗ trợ lẫn nhau. Chúng ta đang làm rất tốt trong việc hợp tác về năng lượng công bằng và tái tạo. Nam Phi có nguồn tài nguyên khoáng sản cần thiết để sản xuất pin xe điện mà Việt Nam đang sản xuất. Đây là những nền tảng rất thuận lợi cho hợp tác.

Tuy nhiên, các cơ hội hợp tác giữa hai nước không chỉ giới hạn trong lĩnh vực thương mại. Điều quan trọng hơn là chúng ta cùng hướng tới phát triển bền vững, các nguồn năng lượng mới và tăng cường kết nối giữa người dân hai nước. Để làm được điều này, doanh nghiệp của hai nước cần hợp tác chặt chẽ hơn, xây dựng mối quan hệ đối tác dài hạn và hiệu quả.

Du lịch cũng đang nổi lên như một lĩnh vực hợp tác đầy triển vọng. Trên thực tế, số lượng thị thực được cấp trong 2 năm qua đã tăng lên rõ rệt. Khi tôi đến Việt Nam vào năm 2022, tổng số thị thực chúng tôi cấp chỉ vào khoảng 120 cho cả năm. Đến cuối năm ngoái, con số này đã vượt quá 3.000. Sự gia tăng này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn, phần nhiều nhờ những nỗ lực phối hợp của chúng tôi với các cơ quan và tổ chức khác nhau tại Việt Nam.

Một nội dung mà chúng tôi hiện đặc biệt quan tâm là khả năng tiến tới miễn thị thực giữa hai nước, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc đi lại của người dân. Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong cải cách và số hóa thủ tục thị thực, giúp công dân Nam Phi dễ dàng tiếp cận hơn, dù vẫn còn một số điểm cần tiếp tục tháo gỡ. Tôi tin rằng, nếu hai chính phủ có thể hoàn thiện thỏa thuận miễn thị thực, lượng khách du lịch và giao lưu nhân dân chắc chắn sẽ còn tăng mạnh hơn nữa.

Phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng trò chuyện với Đại sứ Vuyiswa Tulelo. Ảnh: Nguyễn Bình

PV: Từ góc nhìn của Đại sứ, bà cảm nhận như thế nào về những giá trị mà Việt Nam theo đuổi trong quan hệ với bạn bè quốc tế, đặc biệt là cách Việt Nam xây dựng niềm tin với các đối tác?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Nam Phi thực sự ấn tượng với những gì Việt Nam đã và đang làm. Trong suốt chiều dài lịch sử, Việt Nam luôn đứng về phía những người yếu thế, chịu nhiều thiệt thòi. Khi Nam Phi trải qua giai đoạn khó khăn, ngay cả trong bối cảnh Việt Nam cũng còn nhiều thách thức, Việt Nam vẫn dành cho chúng tôi sự ủng hộ quý báu. Việt Nam chưa bao giờ từ bỏ khát vọng về một thế giới tốt đẹp hơn. Ở bất cứ đâu, người Việt Nam luôn mang theo tinh thần hòa bình, tình hữu nghị và mong muốn cùng phát triển. Đó chính là một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Việt Nam. Nghĩa là, Việt Nam không đến với thế giới bằng những yêu cầu hay áp đặt, mà bằng sự đoàn kết, tình hữu nghị và sự sẻ chia.

Tôi cho rằng, cách Việt Nam đang từng bước định vị mình như một nhân tố có trách nhiệm trên trường quốc tế là điều rất đáng trân trọng. Đối với người Nam Phi, điều đó mang lại một niềm tin rất rõ ràng: chúng tôi có những người bạn chân thành ở Việt Nam.

Khi đối diện với những vấn đề liên quan đến nhân quyền, chủ quyền, hòa bình và công lý, chúng tôi biết rằng Việt Nam sẽ luôn sát cánh cùng Nam Phi, cũng như Nam Phi luôn sẵn sàng ủng hộ Việt Nam. Mối quan hệ giữa hai nước được củng cố không chỉ ở cấp độ song phương, mà còn thông qua sự phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương. Chính điều đó đã làm nên sự đặc biệt và chiều sâu của tình hữu nghị Nam Phi - Việt Nam.

PV: Trong quá trình công tác và gắn bó ở Việt Nam, đâu là những trải nghiệm hoặc khoảnh khắc khiến bà cảm nhận rõ nhất chiều sâu và sự bền chặt của mối quan hệ song phương này?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Vâng, tình hữu nghị và tình đoàn kết Nam Phi - Việt Nam là một trong những giá trị cốt lõi, bền bỉ nhất trong mối quan hệ giữa hai nước. Không chỉ người dân Nam Phi, mà ở nhiều quốc gia trên khắp lục địa châu Phi, đặc biệt là những nước từng trải qua xung đột, xâm lược và áp bức, người ta đều nói với nhau rằng, chính cách tiếp cận thấu hiểu và sẻ chia đã giúp Việt Nam tiếp tục tiến về phía trước.

Những điều mà chúng tôi nghe về giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước không chỉ nằm trên các bài phát biểu của các nhà lãnh đạo Việt Nam, mà còn cảm nhận rất rõ trong đời sống hằng ngày. Chỉ cần đi dạo quanh Hà Nội, bạn có thể thấy các tuyến đường sắt trên cao đang được xây dựng, nhiều doanh nghiệp mới được thành lập, hạ tầng tiếp tục được đầu tư và nhiều cơ hội mới đang mở ra.

Việt Nam đang đi con đường phát triển của mình một cách rất chủ động và có định hướng. Chính vì vậy, với Nam Phi, Việt Nam không chỉ là một người bạn thân thiết, mà còn là một đối tác và một đồng minh đáng tin cậy trong hợp tác Nam - Nam.

PV: Vậy, với những nền tảng đã được tạo dựng, Đại sứ kỳ vọng quan hệ Việt Nam - Nam Phi sẽ có những bước phát triển mới ra sao trong năm 2026, đặc biệt trong những lĩnh vực mà hai bên còn nhiều dư địa hợp tác?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Năm ngoái, Nam Phi và Việt Nam đã nâng tầm quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Điều này cho thấy cam kết mạnh mẽ của hai nước trong việc chủ động thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực then chốt như: giáo dục, khoa học - công nghệ, quốc phòng, nông nghiệp, thương mại và phát triển... Đây đều là những lĩnh vực mà chúng ta cần tiếp tục mở rộng không gian hợp tác và làm sâu sắc hơn trong thời gian tới.

Trong bối cảnh thế giới hiện nay, đặc biệt là ở lĩnh vực năng lượng tái tạo, Việt Nam và Nam Phi có nhiều điểm tương đồng quan trọng, từ điều kiện tự nhiên đến đường bờ biển và không gian biển. Chúng ta cần cùng nhau suy nghĩ nghiêm túc về cách tận dụng những lợi thế này không chỉ để phục vụ du lịch hay giải trí, mà còn cho phát triển bền vững và an ninh năng lượng trong dài hạn.

Việt Nam cũng có thế mạnh trong đào tạo hàng hải, với các cơ sở giáo dục chuyên ngành đã và đang tiếp nhận sinh viên châu Phi. Đây là cơ hội rất đáng quý mà chúng ta cần khai thác hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, lĩnh vực hậu cần và kết nối chuỗi cung ứng cũng còn nhiều dư địa, làm sao để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Nam Phi thuận lợi hơn và ngược lại.

Tôi tin rằng, với việc nâng tầm mối quan hệ, Việt Nam và Nam Phi cùng nhau tiến lên phía trước, tăng cường hợp tác và đảm bảo rằng chương tiếp theo của mối quan hệ sẽ tập trung vào các mục tiêu có thể đạt được, chứ không chỉ là những mục tiêu mang tính lý tưởng.

Đại sứ Vuyiswa Tulelo chụp ảnh cùng Đại sứ Nguyễn Phương Nga bên cột mốc Fansipan trong chuyến thăm Lào Cai, năm 2023. Ảnh: Thu Hà

PV: Song song với các hoạt động ngoại giao, quá trình sống và làm việc tại Việt Nam, điều gì để lại cho bà nhiều ấn tượng nhất, đặc biệt trong cách người Việt Nam đón nhận và kết nối với những người đến từ bên ngoài?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Thật khó để chỉ ra một điều cụ thể và nói rằng đó là điều tôi yêu thích nhất ở Việt Nam. Tôi từng chia sẻ rằng, thử thách lớn nhất của tôi khi sống ở đây chính là ngôn ngữ - đơn giản vì tôi không có đủ vốn từ để diễn đạt cho một người Việt Nam bình thường hiểu được những gì tôi đang nghĩ hay đang cảm nhận.

Nhưng, có lẽ, điều quý giá nhất mà tôi học được khi ở Việt Nam là cảm giác được "tự do hít thở". Thật sự là như vậy. Không phải giải thích mình là ai, không phải biện minh vì sao mình có mặt ở đây, cũng không cần điều chỉnh bản thân để được chấp nhận. Tôi có thể là chính mình, ngay cả khi không thể giao tiếp bằng lời nói. Và, chính trong sự im lặng ấy, một mối liên kết rất mạnh mẽ, một sự kết nối về mặt tinh thần đã hình thành.

Tôi đã trải nghiệm Việt Nam theo những cách khá khác thường. Tôi đi khắp đất nước các bạn bằng tàu hỏa và xe buýt cùng những người dân bình thường. Tôi được đón nhận bằng sự ấm áp và chân thành ở khắp nơi. Khó khăn lớn duy nhất, vẫn là ngôn ngữ. Nhưng, từ những chuyến đi đó, tôi rút ra một bài học rất quan trọng: sự kết nối không phải lúc nào cũng được tạo nên bằng lời nói. Đôi khi, chính trong sự quan sát, lắng nghe và kết nối cảm xúc, người ta mới chạm tới nhau một cách sâu sắc nhất. Đó có lẽ là bài học lớn nhất mà Việt Nam đã mang lại cho tôi.

PV: Trong những trải nghiệm rất đời thường ấy, kỷ niệm nào làm bà nhớ nhất?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Trong quá trình sống và làm việc tại Việt Nam, tôi đã có rất nhiều trải nghiệm đáng nhớ, cả những cuộc phiêu lưu thú vị lẫn những khoảnh khắc thực sự đáng sợ. Tôi đã 3 lần phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm, đơn giản vì tôi luôn muốn thử mọi thứ. Điều đáng nói là những trải nghiệm ấy không hề làm tôi nản lòng, bởi tôi luôn biết rằng không có ác ý nào ở đây, không ai cố tình làm hại tôi.

Điều đọng lại sâu sắc nhất trong tôi chính là cách mọi người đã đối xử và giúp đỡ tôi trong những lúc như vậy. Dù không nói chung một ngôn ngữ, nhưng khi biết tôi bị ốm, ai cũng tìm cách giúp đỡ. Chính mức độ tin cậy và lòng nhân ái ấy đã khiến một trải nghiệm đáng sợ trở thành khoảnh khắc mà bạn cảm nhận rất rõ sự cảm thông cũng như kết nối giữa con người với con người.

Câu chuyện như vậy đã xảy ra với tôi ở nhiều nơi khác nhau, từ Hà Nội, vịnh Hạ Long, cho tới Đà Lạt. Gần đây nhất, vào tháng 12/2025, tôi lại gặp một sự cố khác. Tôi bị dị ứng với nấm và thịt lợn, những nguyên liệu rất phổ biến trong ẩm thực Việt Nam. Khi bạn không nói được tiếng Việt, việc giải thích điều đó thực sự rất khó. Bạn nhìn vào món ăn, bạn biết mình không thể ăn, nhưng lại không biết làm thế nào để nói cho thật rõ ràng.

Thế nhưng, một lần nữa, điều khiến tôi nhớ nhất vẫn là sự quan tâm của mọi người. Họ nói với nhau: "Không, không, không - hãy nấu riêng cho bà ấy". 3 lần ngộ độc thực phẩm ấy giờ đây thậm chí đã trở thành một câu chuyện vui trong gia đình tôi (cười...). Con gái tôi thường kể với mọi người: "Để cháu kể cho mọi người nghe về mẹ cháu ở Việt Nam và những lần mẹ cháu bị ngộ độc thực phẩm" (cười lớn...).

Nhưng, chính trong những khoảnh khắc như vậy, bạn mới thấy rõ tinh thần nhân văn. Ở những nơi khác, người ta có thể chỉ bảo bạn đi gặp bác sĩ. Còn ở Việt Nam, người ta hỏi: "Chúng tôi có thể làm gì để giúp? Làm thế nào để mọi việc dễ dàng hơn? Làm sao để điều này không xảy ra nữa?"... Đó chính là trải nghiệm tuyệt vời của tôi ở Việt Nam.

Đại sứ Vuyiswa Tulelo đã đi khắp Việt Nam bằng xe buýt (ảnh lớn). Việt Nam - Nam Phi tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại (ảnh nhỏ). Nguồn: NVCC

PV: Những ngày này, khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến rất gần. Đây là dịp lễ mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt. Vậy, những mùa Tết tại Việt Nam với Đại sứ thế nào?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Tôi rất thích. Thực sự là tôi yêu Tết Việt. Việc tìm hiểu về Tết Nguyên đán có ý nghĩa đặc biệt với tôi, bởi tôi nhận ra rất nhiều điểm tương đồng trong cách chúng ta tôn vinh tổ tiên và chuẩn bị cho một khởi đầu mới.

Trong dịp Tết, người Việt Nam thường về quê, bày tỏ lòng biết ơn và cùng nhau nhìn về năm sắp tới. Điều này khiến tôi cảm thấy gần gũi, bởi ở quê hương tôi, dù không diễn ra ở quy mô quốc gia, chúng tôi cũng làm điều tương tự trong những cộng đồng nhỏ hơn. Nhiều người là lao động nhập cư, nên việc trở về làng quê, thờ cúng tổ tiên, giới thiệu các thành viên mới trong gia đình và truyền lại văn hóa cho con trẻ mang ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Khi đến Việt Nam và chứng kiến những điều đó, tôi có cảm giác như mình được "thở". Dù không có đủ ngôn từ để diễn tả trọn vẹn, tôi hiểu rất rõ cảm xúc ấy. Tôi vẫn nhớ cái Tết Nguyên đán đầu tiên của mình, khi có người kiên nhẫn giải thích cho tôi về các nghi lễ: từ việc dọn dẹp nhà cửa để xua đi những điều không may, cho tới sự cẩn trọng trong việc lựa chọn người xông nhà ngày đầu tiên của năm mới. Đó là cách người ta mong đón nhận năng lượng tích cực cho cả năm.

Với tôi, điều ấy phản ánh một triết lý rất đẹp: gìn giữ di sản trong khi hướng tới tương lai. Chúng ta không tách rời khỏi quá khứ, nhưng cũng không để quá khứ níu giữ mình. Chúng ta học từ những gì đã qua để làm tốt hơn trong những năm sắp tới.

Tết cũng là một cách rất tự nhiên để giới thiệu văn hóa Việt Nam ra thế giới. Vì đây là một lễ hội, nơi mọi người có thể hòa mình vào văn hóa Việt mà không cảm thấy choáng ngợp. Thông qua Tết, người ta hiểu về gia đình, về ẩm thực, trang phục truyền thống, về cách người Việt gắn kết các thế hệ. Nó giúp khắc sâu bản sắc riêng của Việt Nam, thay vì những cách nhìn khái quát đơn giản về "châu Á".

Với cá nhân tôi, mỗi mùa Tết còn là những trải nghiệm rất đời thường: đi chùa, cùng các đại sứ khác đến thăm cộng đồng - không chỉ với tư cách là nhà ngoại giao, mà còn là người tham gia. Chúng tôi giúp nấu ăn, dọn dẹp và tìm hiểu về cuộc sống của người dân. Tôi tin rằng, đôi khi, việc cho đi với sự hiện diện của mình còn ý nghĩa hơn tiền bạc. Khi tôi ngồi với một cụ bà để gọt khoai tây hoặc rửa bát cùng ai đó trong bếp, tôi không còn là một đại sứ, tôi chỉ là một người bình thường. Đó là nơi mà sự kết nối thực sự diễn ra.

Tôi cũng tham dự các lớp học nhỏ về Tết để hiểu rõ hơn ý nghĩa của nó. Tôi dạy con mình biết quan tâm và tôn trọng trong dịp Tết. Ngay cả khi bạn thường xuyên đến thăm bạn bè một cách tự do, trong dịp Tết, bạn nên chờ được mời. Tôn trọng cách mọi người đón Tết là rất quan trọng.

PV: Từ những giá trị và truyền thống Tết vừa được chia sẻ, Đại sứ muốn gửi gắm điều gì tới người dân Việt Nam trong những ngày đầu năm mới?

Đại sứ Vuyiswa Tulelo: Tôi xin gửi lời chúc mừng năm mới tới người dân Việt Nam, chúc mọi người có một mùa Tết ấm áp, an lành và nhiều niềm vui.

Gia đình luôn giữ vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, và tôi tin rằng, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, sự tiến bộ không chỉ được đo bằng cơ sở hạ tầng hay tăng trưởng kinh tế, mà còn bằng chiều sâu văn hóa, tri thức và tinh thần nhân văn.

Tôi rất vinh dự khi được sống và làm việc tại Việt Nam trong thời điểm này. Mong rằng, mối quan hệ hữu nghị giữa Nam Phi - Việt Nam sẽ tiếp tục được vun đắp bằng sự tin cậy, gắn bó và kết nối giữa nhân dân hai nước. Chúc mừng năm mới!

PV: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!