Đại sứ quán Mỹ ở Trung Đông chuẩn bị cho giai đoạn giảm nhân sự kéo dài

Ngoài ra, những nhân viên đã phải rời vị trí công tác tại Trung Đông có thể chọn rút ngắn thời hạn công tác.

Theo truyền thông Mỹ, những phương án này chưa được hoàn tất và chưa rõ liệu có được áp dụng tại tất cả các đại sứ quán đang hoạt động trong tình hình nhân sự cắt giảm hay không. Tuy nhiên, những diễn biến trên cho thấy, Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ không sớm khôi phục biên chế nhân sự bình thường tại khu vực, trong bối cảnh nguy cơ chiến sự quy mô lớn tái diễn vẫn đang hiện hữu.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nói rằng cơ quan này không thảo luận về các cuộc trao đổi nội bộ hoặc kế hoạch dự phòng cụ thể đối với từng cơ quan đại diện, song lưu ý Bộ Ngoại giao liên tục đánh giá tình hình an ninh và nhân sự tại mọi cơ quan đại diện ngoại giao dựa trên các điều kiện thực tế và điều chỉnh nhân sự khi phù hợp.

Người phát ngôn trên nhấn mạnh: “An toàn và an ninh của nhân viên cùng gia đình vẫn là ưu tiên hàng đầu của Bộ Ngoại giao khi chúng tôi tiếp tục đánh giá tình hình trên toàn khu vực. Các quyết định liên quan đến tình trạng hoạt động của cơ quan đại diện nào đều được đưa ra dựa trên nhiều yếu tố về an ninh và hoạt động, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan đại diện. Các vấn đề liên quan đến nhân sự, trong đó có những đề nghị rút ngắn thời hạn công tác của từng cá nhân, được xử lý trên cơ sở từng trường hợp”.

Bộ Ngoại giao Mỹ đã yêu cầu các nhân viên không thuộc diện khẩn cấp cùng thành viên gia đình rời khỏi gần như tất cả các cơ quan đại diện ngoại giao tại Trung Đông ngay sau khi cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng 2. Điều này khiến các cơ quan đại diện rơi vào tình trạng mơ hồ trong gần 6 tháng qua, không biết khi nào các đại sứ quán mới khôi phục hoạt động bình thường và liệu toàn bộ các nhà ngoại giao có thể trở lại hay không.

Do đó, khi được hoàn tất, các kế hoạch hoạt động mới có thể giúp các nhà ngoại giao Mỹ và gia đình có thêm thông tin rõ ràng sau khi đã rời đi.

Trong khi đó, các nỗ lực chấm dứt chiến tranh với Iran đã gặp trở ngại. Bản ghi nhớ về thỏa thuận giữa hai bên đã đổ vỡ. Hai bên đã tiến hành các cuộc tấn công đáp trả kéo dài hơn một tuần vào cuối tháng 7. Nỗ lực mới nhằm đạt thỏa thuận mở hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn chưa thành công.

Trước khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự, Bộ Ngoại giao Mỹ không cắt giảm nhân sự tại hầu hết các đại sứ quán ở khu vực. Trước chiến tranh, chỉ có đại sứ quán ở Liban và Israel lần lượt ở tình trạng “rời đi theo lệnh” và “rời đi có phép”. Với tình trạng “được phép rời đi”, các nhân viên không thuộc diện khẩn cấp và thành viên gia đình có thể lựa chọn rời đi nhưng không bắt buộc.

Trong vòng vài tuần, khi các cơ sở ngoại giao của Mỹ trên khắp khu vực liên tiếp bị Iran và các lực lượng thân Iran tấn công, Bộ Ngoại giao Mỹ đã yêu cầu các nhân viên không thuộc diện khẩn cấp và gia đình rời khỏi Bahrain, Iraq, Jordan, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đại sứ quán Mỹ tại Kuwait đình chỉ hoàn toàn hoạt động vào tháng 3 và chỉ nối lại hoạt động khẩn cấp dành cho công dân Mỹ vào cuối tháng 6. Cơ quan này vẫn đang ở tình trạng “rời đi theo lệnh”. Đại sứ quán Mỹ tại Oman đang ở tình trạng “được phép rời đi”.

Tình trạng đột ngột cắt giảm nhân sự khiến các nhà ngoại giao và thành viên gia đình, trong đó nhiều người vẫn còn vài năm trong nhiệm kỳ công tác, phải khẩn trương tìm chỗ ở và cho con đi học trở lại tại Mỹ. Tuy nhiên, do chưa rõ các đại sứ quán sẽ hoạt động hạn chế trong bao lâu, các gia đình không thể biết sẽ phải ở Mỹ bao lâu. Nếu hoạt động bình thường trở lại, họ sẽ phải nhanh chóng trở lại Trung Đông.

Người thân của một nhà ngoại giao cho biết gia đình họ đã liên tục chuyển từ chỗ ở này sang chỗ ở khác trong suốt thời gian qua vì không muốn mất tiền nếu ký hợp đồng thuê nhà dài hạn rồi phải chấm dứt trước thời hạn. Người này nói thêm: “Chúng tôi từng chứng kiến các cuộc sơ tán ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng lần này khác ở chỗ có một bộ phận rất lớn nhân viên từ cùng một khu vực trên thế giới phải trở về cùng một địa điểm”.

Những người buộc phải rời khỏi khu vực Trung Đông đã để lại gần như toàn bộ đồ đạc, cũng như mạng lưới bạn bè hỗ trợ vốn rất quan trọng đối với những người làm việc ở nước ngoài.

Theo các quy định của Bộ Ngoại giao Mỹ, tình trạng “rời đi theo lệnh” tại các cơ quan đại diện ngoại giao không thể được gia hạn quá 180 ngày. Khi đạt giới hạn này, nếu không trở lại được trạng thái hoạt động bình thường, các cơ quan đại diện sẽ chuyển sang tình trạng “hoạt động hạn chế”, trong đó có quy định giới hạn số nhân viên được phép làm việc tại nước sở tại. Sổ tay đối ngoại của Bộ Ngoại giao Mỹ nêu rằng tình trạng hoạt động hạn chế là biện pháp tạm thời để giải quyết vấn đề an toàn và an ninh, song có thể tiếp tục được áp dụng khi cần thiết để bảo đảm các biện pháp an toàn và an ninh đầy đủ được triển khai.

Theo các nguồn tin, đối với các cơ quan đại diện tại Trung Đông, tình trạng hoạt động hạn chế nhiều khả năng đồng nghĩa với việc không có con cái đi cùng và chỉ một số ít vợ/chồng của các nhà ngoại giao được phép trở lại.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết cơ quan này vẫn cam kết hỗ trợ lực lượng nhân viên và gia đình họ trong suốt quá trình và sẽ cập nhật thông tin thông qua các kênh phù hợp khi có các quyết định.

Tình trạng này cũng đồng nghĩa với việc tiếp tục thiếu các nhà ngoại giao Mỹ tại chỗ. Đối với những người vẫn chưa thể trở lại vị trí công tác, họ có thể tìm cách rút ngắn nhiệm kỳ, nhưng chưa rõ liệu có đủ vị trí công việc thay thế cho họ hay không.

Những người từng làm nhà ngoại giao cho rằng việc có ít nhà ngoại giao hơn tại địa bàn có thể khiến Bộ Ngoại giao Mỹ chậm trễ hỗ trợ lãnh sự cho công dân Mỹ ở nước ngoài và thúc đẩy các ưu tiên của chính quyền.

Ông John Bass, một nhà ngoại giao chuyên nghiệp từng giữ chức Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách quản lý, nói: “Khi có ít người hơn, bạn có thể làm ít việc hơn và có rất nhiều việc không thể thực hiện từ xa”.

Ông giải thích: “Càng có ít nhà ngoại giao tại một quốc gia, càng có ít người tập trung theo dõi những gì đang xảy ra ở quốc gia đó và trong chính phủ nước đó, cũng như nắm bắt những vấn đề then chốt đối với Mỹ. Bạn có ít người hơn để thúc đẩy quan điểm của chính phủ Mỹ về những gì đang xảy ra, lý do xảy ra và lợi ích của Mỹ cũng như của quốc gia đó, đồng thời phối hợp giải quyết một vấn đề chung”.

Ông lưu ý rằng các nhà lãnh đạo có thể thảo luận về thỏa thuận chung trên một vấn đề, nhưng để triển khai cụ thể, cần đến các nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm tại địa bàn để thực sự đi sâu vào các chi tiết với chính phủ nước sở tại về cách thức tiến triển. Ông cho rằng tình trạng hoạt động hạn chế hiện nay có thể kéo dài nhiều tháng, nếu không muốn nói là nhiều năm.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ quan điểm cho rằng các nỗ lực ngoại giao của Mỹ đã bị hạn chế do có ít nhân sự hơn tại địa bàn. Người phát ngôn này nói: “Chính quyền Tổng thống Trump đã can dự liên tục ở cấp cao nhất đối với các đối tác tại Trung Đông và quan hệ của chúng ta với các đồng minh trong khu vực tiếp tục được củng cố”.