Đảm bảo 3 giá trị cốt lõi trong thị trường giao dịch dữ liệu

Ảnh minh họa.

Ngày 26/5, Bộ Tư pháp đăng tải hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định quy định hoạt động của sàn dữ liệu.

Như VNEconomy đã đưa tin, dự thảo Nghị định do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, gồm 9 chương, 38 điều, áp dụng với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân liên quan đến các hoạt động trên sàn dữ liệu.

Theo dự thảo Nghị định, mô hình hoạt động của sàn dữ liệu gồm “bên bán”, “bên mua” và “dịch vụ trung gian”.

LÀM RÕ NGHĨA VỤ CỦA TỔ CHỨC CUNG CẤP DỊCH VỤ TRUNG GIAN

Dịch vụ trung gian giữ vai trò quan trọng trên thị trường giao dịch nhằm kết nối nhu cầu giữa bên bán và bên mua; hỗ trợ các bên trong quá trình tìm kiếm, tiếp cận, đàm phán giao dịch; hỗ trợ hoàn thiện thủ tục giao dịch.

Vì vậy, dự thảo quy định 04 nhóm nghĩa vụ đặc thù, tập trung vào 3 giá trị cốt lõi cần được bảo đảm trong thị trường dữ liệu. Đó là: minh bạch thông tin, tính trung lập và khả năng truy vết.

Theo Bộ Công an, quy định này nhằm ngăn chặn hiện tượng tổ chức trung gian can thiệp vào kết quả giao dịch theo hướng có lợi cho một bên hoặc cho chính mình.

“Ba nghĩa vụ này vận hành như một hệ thống kiểm soát hành vi theo hướng phòng ngừa, bổ sung cho cơ chế xử lý vi phạm hậu kiểm”, Bộ Công an nhấn mạnh.

Tình huống về việc xung đột lợi ích đặc thù cũng được cơ quan soạn thảo đặt ra. Đó là việc khi một tổ chức vừa đóng vai trò trung gian, vừa là bên bán hoặc có lợi ích liên quan đến một trong các bên giao dịch.

Đây là tình huống có thể xảy ra trên thực tế trong bối cảnh thị trường dữ liệu ở bước đầu phát triển, số lượng chủ thể tham gia hạn chế. Các tổ chức lớn có xu hướng tích hợp nhiều vai trò trong chuỗi giá trị dữ liệu.

Tuy nhiên, thay vì cấm tuyệt đối, dự thảo lựa chọn giải pháp công bố thông tin bắt buộc trước khi tham gia giao dịch. Quy định này tương thích với thị trường và thực tiễn quốc tế trong điều tiết các nền tảng số. Giải pháp này cũng đặt nghĩa vụ minh bạch lên đầu, trao quyền cho các bên tham gia tự quyết định trên cơ sở thông tin đầy đủ.

ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH QUẢN LÝ HAI TẦNG

Hiện nay, về phân loại, Bộ Công an đề xuất “sàn dữ liệu quốc gia” (do Trung tâm Sáng tạo, khai thác dữ liệu thuộc Trung tâm dữ liệu quốc gia, Bộ Công an xây dựng, quản lý, vận hành, giám sát) và “sàn dữ liệu khác”.

Theo Bộ Công an, việc phân loại này phản ánh mô hình quản lý hai tầng: tầng trung tâm do Nhà nước trực tiếp xây dựng, quản lý, vận hành, giám sát với mục tiêu bảo đảm an ninh dữ liệu quốc gia, thúc đẩy khai thác dữ liệu khu vực công và điều phối thị trường dữ liệu; và tầng phân toán do các tổ chức khác vận hành theo cơ chế thị trường có kiểm soát.

“Mô hình này bảo đảm tính thống nhất trong quản lý dữ liệu quốc gia, tạo điều kiện cho khu vực công và khu vực tư nhân tham gia phát triển thị trường dữ liệu trong khuôn khổ pháp luật”, Bộ Công an thuyết minh làm rõ.

Ngoài ra, dự thảo quy định cơ chế đặc thù cho đơn vị trực thuộc Trung tâm dữ liệu quốc gia thực hiện đầy đủ các chức năng nghiệp vụ để phát triển thị trường dữ liệu như được cung cấp dịch vụ đấu giá, trung gian dữ liệu, phân tích, tổng hợp dữ liệu và xử lý dữ liệu cá nhân đã được khử nhận dạng/hoặc có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu trên sàn dữ liệu quốc gia.

Bên cạnh đó, Bộ Công an làm rõ nguyên tắc xác định giá và chia sẻ doanh thu từ giao dịch dữ liệu trên sàn.

Theo Bộ Công an, dữ liệu là loại tài sản đặc thù, có thể được khai thác đồng thời bởi nhiều hình thức sở hữu và phương thức khai thác khác nhau.

Do đó, việc xác định giá và phân chia lợi ích kinh tế phát sinh phải đảm bảo tính minh bạch, tạo cơ sở cho các bên thỏa thuận song vẫn bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về giá, pháp luật dân sự và pháp luật về dữ liệu.